NON PAPER

Περί τουρισμού και άλλων «δαιμονίων»

Φέτος, που τα ρεκόρ ως προς την προσέλευση των τουριστών σπάνε το ένα μετά το άλλο, βλέπω μια διάχυτη γκρίνια – ενίοτε και υπό τη μορφή άρθρων – για τους κινδύνους του υπερτουρισμού που θα αλλοιώσει, λένε, ακόμη και το ίδιο το τουριστικό προϊόν, ενώ συχνά αναφέρονται και τα παραδείγματα της Βενετίας και της Βαρκελώνης. Επίσης, το φετινό καλοκαίρι, επανήλθε δριμύτερη η tendance υποτίμησης του Greek moussaka και ό,τι αυτός σηματοδοτεί, μαζί με άλλα γραφικά φετίχ του Greek summer (να υποθέσω ότι αυτοί που διακίνησαν την τάση έχουν περάσει όλα τα παιδικά καλοκαίρια τους στα Χάμπτονς τρώγοντας στρείδια και τους πέφτει βαριά η μουσακαδιά).

Ψυχραιμία, παιδιά. Και για να τελειώνουμε με τα περί μουσακά, αυτά θέλουν να φάνε οι ξένοι στην Ελλάδα. Και moussaka, και souvlaki, και Greek salad, και feta cheese. Σαν τι να θέλουν δηλαδή; Σπινιάλο φούσκας με μπέικον τόνου που σερβίρει εστιατόριο στην Τήνο; Οπως εγώ, όταν πάω στην Τουρκία, θέλω να φάω κεμπάπ και παστουρμά. Οχι σεβίτσε μπαρμπουνιού με αφρό μελιτζάνας. Και μπακλαβά κανονικό. Οχι αποδομημένο που θα τον σπάνε μπροστά στη μούρη μου. Πάμε παρακάτω.

Δεν αντιλέγω ούτε προς το ότι ο υπερτουρισμός εγκυμονεί κινδύνους ούτε ως προς το ότι έχει αλλοιώσει τα τοπ νησιά μας. Μήπως όμως είναι καλύτερα έτσι αλλοιωμένα από τα να βρίσκονταν «εκτός χάρτη»; Οχι «χάρτη τουριστικό» αλλά «χάρτη ζωής» για τους κατοίκους τους. Ναι, τον έλληνα τουρίστα – που αναπτύσσει έναν εκλεκτικό και επιλεκτικό σουσουδισμό όταν βρίσκεται σε διακοπές – μπορεί να τον ενοχλεί το ότι στα Ματογιάννια στη Μύκονο, για παράδειγμα, μυρίζει, λόγω κοσμοσυρροής, ποδαρίλα και το ότι στην Αντίπαρο γίνεται πατείς με πατώ σε, αλλά γνωρίζουν πώς θα ήταν αυτά τα νησιά αν δεν τα είχε «ανακαλύψει» ο τουρισμός; Πώς ήταν πριν από τα rooms to let της δεκαετίας του 1980;

Είμαι αναντάμ παπαντάμ κυκλαδίτισσα. Από τη Σύρο η μητέρα μου, από την Πάρο ο πατέρας μου. Και εντάξει, η Σύρος, ως πρωτεύουσα, είχε, τη δεκαετία του 1960 απ’ όταν αρχίζουν οι αναμνήσεις μου, μια κάπως πιο αναβαθμισμένη ποιότητα ζωής. Είχε, για παράδειγμα, ηλεκτρικό. Που δεν είχε η Πάρος – ίσως μόνο ένα τμήμα της Παροικιάς. Στην Αντίπαρο φοβόμουν, ως πιτσιρίκι, να πάω. Το νησί ήταν πολύ πιο άγριο, πολύ πιο απομονωμένο από αυτό που βλέπουμε στην ειδυλλιακή «Μανταλένα». Στα χωριά της Πάρου, φτώχεια και εξαθλίωση και στα σπίτια, πατημένο χώμα για πάτωμα. Λιμάνι δεν υπήρχε, με τις βάρκες μάς έβγαζαν έξω. Και σε άλλα νησιά, απ’ όσο θυμάμαι, η ίδια κατάσταση. Τα αγόρια μπάρκαραν από τα 15 τους και τα κορίτσια, σε πιο μικρή ηλικία, τα έστελναν για «υπηρετριάκια» στην Αθήνα. Ακόμη και στη Μύκονο, που είχε ήδη τουρισμό, καβούρδιζαν τρίμματα παξιμαδιού με ντομάτα και κρεμμύδι και τα έριχναν πάνω από μακαρόνια για να ξεγελιούνται ότι τρώνε κιμά. Τα καράβια έκαναν περισσότερο από έξι ώρες για να φτάσουν στην (κοντινή σχετικά) Σύρο και, περίπου, είκοσι τέσσερις στη Σαντορίνη.

Κι ύστερα ήρθαν οι τουρίστες

Ο τουρισμός άλλαξε άρδην τη ζωή αυτών των ανθρώπων, τους έδωσε και άλλες προοπτικές πέρα από το να παλεύουν με ένα ξεροχώραφο, να ψαρεύουν ή να μπαρκάρουν. Μπορούσαν να κάνουν κι άλλες δουλίτσες, μικροεπιχειρήσεις, ακόμη και αυτά τα rooms to let που λοιδορούμε τώρα, εξασφάλιζαν, αν μη τι άλλο, τις σπουδές του παιδιού. Χόρτασαν ψωμί οι άνθρωποι και έβαλαν κανονικά πατώματα στα σπίτια τους.

Επαναλαμβάνω πως αναγνωρίζω ότι η υπερεκμετάλλευση του τουριστικού προϊόντος προκαλεί προβλήματα, ότι πρέπει να υπάρχει στοχευμένη πολιτική ως προς τη διαχείριση. Κι εγώ ενοχλούμαι όταν βλέπω νησιά που αγάπησα, αγνώριστα από τον πολύ κόσμο. Υστερα όμως θυμάμαι τα ξυπόλητα παιδιά στην Πάρο με τα χιλιομπαλωμένα ρούχα και δεν ξέρω ποιο κακό (ή ποιο καλό) είναι μεγαλύτερο.