«Λεωφόρος», το όνομα του σπιτιού του

Από την περσινή πορεία των Πρασίνων, την κατάκτηση του Κυπέλλου, και την ευρωπαϊκή περιπέτεια, κρατάω ένα μεγάλο συν. Το είπε ο ρουμάνος φιλόσοφος καθηγητής βλέποντας τον κόσμο να κατακλύζει τη Λεωφόρο. Το είπε με δύο λέξεις: Είναι Εδρα. Ενα εγγλέζικο γήπεδο στην ανατολική γωνιά της Μεσογείου. Και οι Πράσινοι ομάδα φτιάξανε, προπονητή αποδέχτηκαν. Ενα πράγμα δεν καταλάβανε. Οτι αυτή η έδρα, που τους έλειψε μια τριετία, ήταν η αναγκαία συνθήκη για την ανάκαμψη. Ενα επιμύθιο η επιστροφή τους στη Λεωφόρο, την οποία ξαναθυμήθηκαν έπειτα από 32 μήνες, όσο κάνει να ωριμάσει η παρμεζάνα Reggiano.

Και η καρδιά της κακοδαιμονίας και του διασυρμού του μεγάλου αθηναϊκού συλλόγου είχε όνομα. Και δεν ήταν ούτε ο καλπασμός του Ολυμπιακού, ούτε η νεκρανάσταση του ΠΑΟΚ και του Αρη, ούτε το φιλί της ζωής που έδωσε στην ΑΕΚ ο Πόντιος, ούτε βεβαίως-βεβαίως οι αίολες διαιτησίες. Ο διασυρμός της τριετίας είχε όνομα. Και το όνομα αυτού «Λεωφόρος».

Επειτα από 32 μήνες
Και από την τελευταία αγωνιστική δεν κρατάς ούτε την τσιγκελωτή νίκη του Αρη ούτε τη μισή ντουζίνα δώρο του Ολυμπιακού στη Λαμία, ούτε το εγγλέζικο 4-3 της ΑΕΚ με την Ελαφρά Ταξιαρχία. Ενα το επιμύθιο: η επιστροφή των Πρασίνων στη Λεωφόρο. Λεωφόρο που ξαναθυμήθηκαν έπειτα από 32 μήνες, όσο κάνει για να ωριμάσει η παρμεζάνα. Και η καρδιά της κακοδαιμονίας και του διασυρμού του μεγάλου αθηναϊκού συλλόγου είχε όνομα, και δεν ήταν ούτε η νεκρανάσταση της ΑΕΚ ούτε η εμφάνιση του Σάντα Κλάους στη Θεσσαλονίκη, ούτε βεβαίως βεβαίως οι ουτιδανές διαιτησίες. Ο διασυρμός της 3ετίας είχε όνομα, και τ’ όνομα αυτής «Λεωφόρος». Το μόνο γήπεδο που φτιάχτηκε στη χώρα της φαιδράς πορτοκαλέας αποκλειστικά για ποδόσφαιρο, σχεδιασμένο με τη λογική των αγγλικών γηπέδων, να παίζεις και να νιώθεις την ανάσα του οπαδού σου και να σε ραντίζει το φτέρνισμά του.

Ηταν το κλουβί των λεόντων
Οσο για τον αντίπαλο, να εισπράττει τον θυμό, το μουγκρητό και τη ροχάλα ακόμα του παναθηναϊκάκια. Και μου ‘λεγε κάποια στιγμή ο Φόντακας: «Μόνον στη Λεωφόρο μπορούσε να με παίξει ο Σούρπης. Οπου αλλού ανταμώναμε τον άδειαζα σαν βαρίδι. Γιατί αυτό δεν ήταν γήπεδο, ήταν γήπεδο μόνον για τον Παναθηναϊκό. Για όλους εμάς ήταν το κλουβί των λεόντων. Και ποτέ στο γήπεδό τους δεν μπορούσαμε να κερδίσουμε με μεγάλο σκορ. Εξάρες και τεσσάρες και τριάρες μόνον στο Καραϊσκάκη». Κι αυτή ήταν η πιο μεγάλη αλήθεια.

Είχε ψυχή
Δεν ήταν γήπεδο η Λεωφόρος. Ηταν κάστρο. Και στον αγώνα δεν παίζαν μόνον οι φανέλες, παίζαν και τα κάγκελα και τα τσιμέντα. Ασε τον φίλαθλο, 30.000 ξέφρενους να κάνουν πάρτι πάνω στο κεφάλι σου. Και μπορεί να μην είχε σουίτες και πολυτέλειες, είχε κάτι που υπάρχει μόνον στα παλιά βιολιά και στα πολυδουλεμένα πιάνα. Είχε ψυχή. Κι όταν έχει ψυχή έχει και μυρουδιά. Και το σπίτι σου το διακρίνεις από τη μυρουδιά. Και ξέρεις ότι είναι δικό σου. Γι’ αυτό και το υπερασπίζεσαι. Αλλιώς, απλά παίζεις.

«Εμείς σ’ αυτό το ετοιμόρροπο δεν παίζουμε»
Και η ήττα στο ΟΑΚΑ είναι ολίσθημα. Το πολύ πολύ ατυχές γεγονός. Η ήττα στη Λεωφόρο είναι διασυρμός. Είναι ταπείνωση. Είναι μαχαιριά που την κουβαλάς επάνω σου. Και όμως, αυτό δεν το σεβάστηκαν ούτε διοίκηση ούτε μανατζαρέοι ούτε παρατρεχάμενοι. Και μ’ ένα στόμα όλοι μαζί: «Εμείς σ’ αυτό το ετοιμόρροπο δεν παίζουμε». Και ροδέλα η γλώσσα τους, και χείμαρρος η επιχειρηματολογία. Είναι παλιό, τα αποδυτήριά του δεν είναι μοντέρνα, δεν υπάρχει αίθουσα συνεδριάσεων, ούτε εστιατόριο αξιοπρεπές, δεν έχει σουίτες, και το σημαντικότερο, δεν έχει πάρκινγκ. Και απ’ όλα τα αχρείαστα που καταμαρτυρούσαν κρατάω μόνον το πάρκινγκ, αν και η τοποθεσία του στο κέντρο της Αθήνας διευκόλυνε την πρόσβαση. Και είναι θέμα πολιτείας, μία έξοδος Μετρό, και απομάκρυνση των γυναικείων φυλακών, των φυλακών ανηλίκων, και του χώρου των παιδικών χαρών του Δήμου Αθηναίων.

ΚΚΕΣ και τα ΚΚΕΞ διέρρηξαν τα ιμάτιά τους
Βεβαίως, υπήρχε και η πρόταση του μεγάλου αρχιτέκτονα, του Κιτσίκη, για υπόγεια διαδρομή των οχημάτων στην Αλεξάνδρας και γκρέμισμα των προσφυγικών ερειπίων, τα οποία, ούτε αισθητική έχουν ούτε αρχιτεκτονική ούτε καν λόγο υπάρξεως. Τρύπες έχουν μόνον στα κουφάρια τους. Και γι’ αυτές τις τρύπες τα ΚΚΕΣ και τα ΚΚΕΞ διέρρηξαν τα ιμάτιά τους για να μην κατεδαφιστούν. Κι εδώ φωτογραφίζεις την παράνοιά τους. Δεν τους ενόχλησε το γκρέμισμα παλατιών, και μοναδικών νεοκλασικών κτιρίων της Αθήνας, εκείνο που τους μάρανε ήταν το Δουργούτι, το Πολύγωνο, και η Παραγκούπολη πίσω από τον Παναθηναϊκό, στα πόδια του Λυκαβηττού. Μην τυχόν και γκρεμιστούν. Για την υπόλοιπη Αθήνα ούτε πόνος ούτε στόνος.

Τότε… ξαναβρήκε και σπίτι και ταυτότητα
Και κρατάω αυτήν τη μελέτη, γιατί γύριζε ανάποδα το γήπεδο κάθετα και πάνω από τη Λεωφόρο και φωτογράφιζε ένα στάδιο 40.000 θέσεων. Στάδιο με τα όλα του. Και κόστος; Το 1/3 από το κόστος του Βοτανικού, με χρόνο παραδόσεως γύρω στους 18 μήνες. Ας είναι όμως. Κρατάμε το ότι ο Παναθηναϊκός ξαναγύρισε. Και το μόνο που λαχταρώ να ξαναδώ, είναι οι τρεις μεγάλες φωτογραφίες που το στόλιζαν. Αυτήν του Παναθηναϊκού του ’36, με Τσολίνα, Μηγιάκη, Πιερράκο, αυτήν του ’63-’64, όταν πήρε το αήττητο πρωτάθλημα με Λουκανίδη, Παπουλίδη, Ανδρέου, Δομάζο και Παπαμανώλη. Και τέλος, τη φωτογραφία με την ομάδα του Γουέμπλεϊ, τη μεγαλύτερη επιτυχία ελληνικού συλλόγου στην ιστορία του ποδοσφαίρου μας. Αυτά να ξαναδώ, και τότε θα ‘χω μια βεβαιότητα: ότι ο πολύ μεγάλος σύλλογος ξαναβρήκε και σπίτι και ταυτότητα.

… αντί κορδέλα μοβ
Και όλα αυτά δεν τα γράφω για να μικρύνω το όνειρο και να χαμηλώσω την προσδοκία που κρύβει το όνομα Βοτανικός. Γιατί αυτό μπορεί να το θέλει η πολιτεία, η δημαρχία, ο παναθηναϊκός κόσμος, η διοίκησή του. Δεν το θέλει η ιστορία του χώρου: από τον καιρό που αντάμωσε ο Οιδίπους τον Μάντη Τειρεσία 35 αιώνες πριν, το περιβόλι του Κολωνού, με λίγο πιο κάτω τον Ελαιώνα, ήταν χώρος πυκνά κατοικήσιμος. Γι’ αυτό οι «γάτες» εργολάβοι που το καταπάτησαν, σήκωσαν αποθήκες με θεμέλια στο 1-1,5 μέτρο. Και τούτο γιατί είναι βέβαιο ότι πιο βαθιά εκσκαφή θα σκοντάψει σε μνημείο, από ναό μέχρι λιακωτό. Κι άμα μπλέξεις με αρχαιολογία τότε τα εγκαίνια δεν θα τα κανείς με σαμπάνια. Θα κόψεις κορδέλα μοβ με μπόλικα στεφάνια, μνημόσυνο για το απολεσθέν αγωνιστικό όνειρο.