Η Λεωφόρος των Δακρύων

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από όταν διάβαζα ένα συγκλονιστικό κείμενο για τη Λεωφόρο των Δακρύων στον Καναδά, μια λωρίδα ασφάλτου που διασχίζει τα πυκνά δάση της καναδικής επαρχίας στοιχειωμένη από τον θάνατο. Σε αυτή τη διαδρομή των περίπου 700 χιλιομέτρων υπολογίζεται ότι από το 1969 μέχρι σήμερα έχουν δολοφονηθεί ή κακοποιηθεί άγρια εκατοντάδες γυναίκες. Απλώς και μόνο επειδή ήταν γυναίκες. Ανάμεσά τους η 16χρονη Ραμόνα που χάθηκε ένα βράδυ του 1994 όταν πήγαινε σε ένα γειτονικό χωριό και δεν επέστρεψε ποτέ: το πτώμα της βρέθηκε δέκα μήνες αργότερα κοντά σε ένα τοπικό αεροδρόμιο. Ή η 36χρονη Κριστίν που εντοπίστηκε νεκρή το 2021, όντας μία από τις πολλές – κυρίως αυτόχθονες – γυναίκες που δολοφονήθηκαν εκεί ή εξαφανίστηκαν για πάντα.
Η συγκεκριμένη ιστορία δεν είναι απλώς τραγική· είναι ενδεικτική τού πώς νοούνται μέχρι σήμερα οι έννοιες της γυναίκας και της ανθρώπινης ζωής ακόμη και σε κοινωνίες που θέλουν να θεωρούνται εξελιγμένες…

Ο αυτοκινητόδρομος των Δακρύων απέχει πολύ από την Ελλάδα.  Δυστυχώς όχι τόσο, ώστε να μη μας αφορά: από την αρχή του έτους μέχρι χθες στη χώρα μας έχουν συντελεστεί επισήμως 14 γυναικοκτονίες: τουλάχιστον μία γυναίκα δολοφονούνταν άγρια ανά δύο εβδομάδες και οι τρεις πιο πρόσφατες μέσα σε τρεις μέρες. Το τελευταίο χρονικό διάστημα η φρίκη έχει ανέβει κλίμακα. Και αυτό δεν αφορά μόνο τους αριθμούς. Μετά τη δολοφονία της 19χρονης Καρολάιν στα Σπάτα από τον σύζυγό της Μπάμπη Αναγνωστόπουλο, το μοτίβο των δραστών έχει αλλάξει: οι περισσότεροι παραδίδονται μετά το αποτρόπαιο έγκλημα λαμβάνοντας υπόψη τους νομικές συμβουλές – από αυτές που παρέχονται απλόχερα ακόμη και δημοσίως -, με σκοπό την ευνοϊκότερη μεταχείρισή τους από τη Δικαιοσύνη.
Επίσης, όλο και συχνότερα, το άψυχο σώμα της γυναίκας εντοπίζει το παιδί του θύματος και του θύτη. «Ελα σπίτι, σκότωσα τη μητέρα σου», είπε τηλεφωνώντας στον γιο του ο 55χρονος που δολοφόνησε τη γυναίκα του τον περασμένο Ιούνιο στο Κουκάκι. Το ίδιο συνέβη προχθές και στο Ρέθυμνο – και όχι μόνο εκεί. Πόση φρίκη μπορούν να χωρέσουν πέντε λέξεις; Πολλή. Και η κοινή γνώμη, παρά τις διαπρύσιες διακηρύξεις και τις παχιές δηλώσεις, παρά τις γλυκερές αναρτήσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αντέχει, όπως φαίνεται, ακόμη περισσότερη. Είναι εκπαιδευμένη γι’ αυτό: στη δημόσια σφαίρα ελλοχεύει πάντα ένα «επειδή». Ενα «επειδή» ικανό να εξηγήσει ακόμη και το πιο αδιανόητο έγκλημα. «Τη σκότωσε γιατί τον απατούσε», «γιατί ήθελε να χωρίσουν», «γιατί τη ζήλευε». Και εθιζόμαστε στα στερεότυπα, χωρίς να το καταλάβουμε, σαν ενδοφλέβια έγχυση στις αρτηρίες μιας κοινωνίας που βυθίζεται άλλοτε στην απάθεια και άλλοτε στην ηδονή της κλειδαρότρυπας.

Τα δάκρυα δεν λείπουν. Ακόμη και αυτή τη στιγμή κάποιος θρηνεί για ένα κορίτσι που χάθηκε. Αυτό που λείπει είναι η πυγμή για να αλλάξει η δομή πάνω στην οποία αναπτύσσεται το τέρας.
Και αυτό είναι κάτι που υπερβαίνει το θέμα των φύλων. Αγγίζει πολύ πιο λεπτές ισορροπίες: τις ανθρώπινες σχέσεις στο κοινωνικό πλαίσιο. Την επιβολή του ισχυρού στον αδύναμο. Την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Δεν αρκεί ένας νόμος για να αλλάξει κάτι τέτοιο. Μια κοινωνία που δακρύζει για την άδικη δολοφονία μιας γυναίκας αποδέχεται την ίδια στιγμή σχεδόν ως νομοτέλειες άλλα εγκλήματα εξουσίας – στο εργασιακό περιβάλλον, στις οικονομικές σχέσεις -, αποδέχεται τον μηχανισμό που τα αναπαράγει. Και το μοτίβο επαναλαμβάνεται. Και οι βολικές δικαιολογίες θρονιάζονται πρόθυμα στη συλλογική συνείδηση. Η Λεωφόρος των Δακρύων, αυτός ο τεράστιος και ποτισμένος με αίμα δρόμος, φωνάζει από μακριά πως όσο δεν αποφασίζουμε τις μεγάλες αλλαγές στη ζωή μας, αυτά τα δάκρυα μπορεί να είναι τελικά και κροκοδείλια.