Καταιγίδα κι αλεξικέραυνο

Αποτελεί κοινοτοπία, αλλά πράγματι η κατάσταση στον κόσμο, και ιδίως στην Ευρωπαϊκή Ενωση, θυμίζει τέλεια καταιγίδα. Καταστροφικές ζέστες και πυρκαγιές. Πληθωρισμός, ακρίβεια, πτώση του ευρώ και της αγοραστικής δύναμης, πορεία προς βέβαια ύφεση. Αξεπέραστα προβλήματα στον ενεργειακό εφοδιασμό. Εμφάνιση δυσκολιών στην παροχή όπλων και οικονομικής βοήθειας στην Ουκρανία. Πολιτική αστάθεια, ως συνέπεια όλων αυτών αλλά και του ευρύτερου κύκλου που έχει ανοίξει μέσα στις απανωτές κρίσεις, σε πολλές χώρες και με πολλές μορφές.

Η αλήθεια επίσης είναι ότι οι οιωνοί σε όλα αυτά τα μέτωπα, και για την ίδια την εξέλιξη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, δεν είναι ευνοϊκοί. Ο πόλεμος στην Ουκρανία ανέτρεψε, μεταξύ άλλων, τον τρόπο αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, ανάγκασε σε πισωγυρίσματα, ξανάβαλε τις «βρώμικες» πηγές ενέργειας στο παιχνίδι και δημιουργεί μια εκ των πραγμάτων σύγκρουση ανάμεσα στη διατήρηση μιας ανεκτής ποιότητας ζωής και στη γνώση ότι αυτή η ποιότητα ζωής, με τα σημερινά μέσα, οδηγεί αναπόδραστα στην περιβαλλοντική καταστροφή. Η οικονομική κρίση είναι παγκόσμια αλλά τα εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ενωσης, με 27 διαφορετικές χώρες κι ανάγκη εύρεσης συντονισμού σε κάθε βήμα, είναι λιγότερο αποτελεσματικά και από των χωρών με νομισματική αυτονομία και από τα καθεστώτα που δεν δίνουν λογαριασμό σε κανέναν. Ακριβώς αυτή η ανισότητα, προστιθέμενη στην αύξηση της ανέχειας, απειλεί την κοινωνική συνοχή στις δημοκρατικές χώρες και δίνει πλεονεκτήματα στους απανταχού αυταρχικούς.

Ωστόσο – και αυτό είναι που παραλείπεται από όλες τις μονοδιάστατες αναλύσεις -, ακόμα κι έτσι, ακόμα και μπροστά στο φάσμα ενός εξαιρετικά δύσκολου χειμώνα και μιας εξαιρετικά δύσβατης ανηφόρας, η Ευρωπαϊκή Ενωση, ως πολιτική κοινότητα και ως πολιτικό υπόδειγμα, έχει τρία αξεπέραστα πλεονεκτήματα: στηρίζεται στη Δημοκρατία, στο Δίκαιο και στη δύναμη της ενότητας. Μπορεί αυτά να ακούγονται θεωρητικά και αδύναμα μπροστά στα προβλήματα της συγκυρίας, δίνουν όμως ένα ηθικό και πολιτικό πλεονέκτημα, που μπορεί να επιτρέψει όχι μόνο την επιβίωση αλλά την τελική επικράτηση. Τα έμπρακτα δείγματα δεν λείπουν. Στο μέτωπο της συνεννόησης: εκπόνηση κοινών εργαλείων αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης και βοήθειας στις πιο αδύναμες χώρες, κοινές προμήθειες, συμφωνίες αλληλοϋποστήριξης και κοινά σχέδια εξοικονόμησης ενέργειας, έγκριση, παρ’ όλα τα πισωγυρίσματα, του περιβαλλοντικού «πακέτου» και διατήρηση, στις προθέσεις τουλάχιστον, των αναγκαίων στόχων μείωσης των εκπομπών, ενίσχυση της αυτονομίας της Ενωσης και σε αμυντικό και σε αναπτυξιακό επίπεδο. Στο μέτωπο της δημοκρατίας: αταλάντευτη επιμονή στο δημοκρατικό και δικαιοκρατικό κεκτημένο, απομόνωση της εκτός κανόνα Ουγγαρίας (μη αποταμίευση πόρων, προσφυγές εις βάρος της στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο), επανέναρξη κι επιτάχυνση ενταξιακής διαδικασίας για Ουκρανία, Βόρεια Μακεδονία, Αλβανία, προώθηση μέτρων κοινωνικής και οικονομικής συνοχής, όπως η ψηφιακή ρύθμιση και η Οδηγία για τον ελάχιστο ευρωπαϊκό μισθό. Το παιχνίδι θα κριθεί κυρίως στο πεδίο της προάσπισης του δικαίου, ή μάλλον της εμφάνισης του δικαίου στα μάτια των πολιτών. Αφού τους ζητείται και θα αναγκαστούν να κάνουν θυσίες -η έννοια της ευημερίας αλλάζει πρόσωπο σε μια Ευρώπη που ξαναγνώρισε τον πόλεμο -, θα πρέπει να πειστούν, από τη στάση έναντι της Ουκρανίας αλλά και στο εσωτερικό της κάθε χώρας, ότι μπορεί ο κόσμος να έχει χάσει την πυξίδα του αλλά όχι η Ευρώπη τους λόγους για τους οποίους γεννήθηκε: ειρήνη, δημοκρατία και ανύψωση της ανθρωπιάς.

Ο Κώστας Μποτόπουλος  είναι συνταγματολόγος