Non Paper

Η Αλίκη που δεν «παλιώνει»…

Αύριο κλείνουν είκοσι έξι χρόνια από τον θάνατό της. Εχει καμία σημασία; Αν ζούσε, σήμερα θα πλησίαζε τα ενενήντα. Ούτε αυτό όμως έχει σημασία. Γιατί η Αλίκη Βουγιουκλάκη δεν έφυγε ποτέ – ωσεί παρούσα πάντα, κάθε φορά που ανοίγεις την τηλεόραση και πέφτεις πάνω στις τσαχπινιές της ως «Αλίκη στο Ναυτικό», στις πονηριές της ως «Μοντέρνα Σταχτοπούτα», στις μαλαγανιές στο «Ξύλο βγήκε απ’ το Παράδεισο». Γιατί η Αλίκη δεν γέρασε και, το σημαντικότερο, δεν πάλιωσε ποτέ. Ακόμη και οι ιδιωτικές της φωτογραφίες – αυτές που δεν τις συντηρεί, δηλαδή, η κινηματογραφική μυθολογία τους – δεν έχουν τίποτα το «παλιακό», το ντεμοντέ, άντε το πολύ πολύ να τις πεις βίντατζ. Ισως γιατί δεν υπήρξε αυτό που, με την τρέχουσα έννοια, λέμε «μοντέρνα». Βλέποντας σήμερα γύρω τριγύρω τόσες «μεταΑλίκες» (που με την ίδια έχουν τη σχέση που έχει η ρεπλίκα με το αυθεντικό) μου έρχονται στο μυαλό τα λόγια της Κοκό Σανέλ: «Ασε τις μόδες να περνούν, εσύ κράτα το στυλ σου. Κάποια στιγμή θα το επιβάλλεις».

Αυτό που αντιπροσώπευε η Βουγιουκλάκη (το «στυλ» μού φαίνεται πολύ φτωχή λέξη για την περίπτωσή της) ήταν μια αέναη και αυτοτροφοδοτούμενη νεότητα. Κάτι που, για να το κωδικοποιήσουμε, το μεταφράζαμε αφελώς «Μα κοίτα πόσο νέα φαίνεται» – και οργίαζαν οι φήμες για διάφορες «επαναστατικές» μεθόδους διατήρησης της νεότητας τις οποίες, υποτίθεται, ακολουθούσε. Καθόλου νέα δεν φαινόταν όμως αν σκεφτεί κάποιος πως, όταν πέθανε, ήταν νεότερη απ’ όσο είναι σήμερα η Βίσση. Εφερε όμως – από την αρχή της καριέρας της έως τον θάνατό της – αυτήν την υπόσχεση για το μέλλον που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη νεότητα. Κάτι φρέσκο, σαν να άνοιξες τα παράθυρα για να αεριστεί σπίτι που έμεινε κλειστό για πολύ καιρό. Σαν να «πέρασες» τους τοίχους ένα «χέρι» χρώμα. Κι ήταν αυτό ακριβώς που την έκανε «εθνική σταρ» – τίτλος που της είχε απονεμηθεί από την Ελένη Βλάχου. Η ταύτισή της με τη μεταπολεμική Ελλάδα που «άνοιγε τα παράθυρα» για να μπει φρέσκος αέρας, να φύγουν οι οσμές και τα σημάδια στους τοίχους από τα τραύματα του παρελθόντος.

Ηταν αυτό που είχε κάποιος εκείνες τις μέρες που την αποχαιρετήσαμε: «Αφού πέθανε η Αλίκη, όλοι θα πεθάνουμε». Είκοσι έξι χρόνια μετά, μοιάζει σαν να μην έφυγε ποτέ.

…και ο Μάνος που μας «παλιώνει»

Σήμερα όμως κλείνουν και τέσσερα χρόνια από τον θάνατο του Μάνου Ελευθερίου. Που έλεγε, καγχάζοντας, για τον εαυτό του «Εγώ γεννήθηκα γέρος». Θα μπορούσε να πει κανείς ότι ήταν στον αντίποδα αυτού που έφερε η Αλίκη; Κάθε άλλο. Αυτή η «φρεσκάδα» – ως αίσθηση ή ως τρόπος σκέψης – εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους, ακόμη και μέσα από την επίκληση του γήρατος. Διότι δεν είναι ταμπέλα και δεν υπάρχουν εδώ know how.

Ο Μάνος ήταν ένας αφοσιωμένος «αρχειάκιας». Μάζευε με επιμονή αρχεία, στοιχεία, ντοκουμέντα του παρελθόντος. Μιλούσε παθιασμένα για περασμένες εποχές και είχε βάλει σκοπό της ζωής του να αποκαταστήσει τη μνήμη της Ελένης Παπαδάκη. Δεν ωραιοποιούσε το παρελθόν όμως. Και νομίζω ότι, τις περισσότερες φορές, επέστρεφε σε αυτό για να αναδείξει τις παθογένειές του. Είχε ένα μοναδικό τρόπο να το «καθαρίζει» από τη σκόνη της νοσταλγίας και να το ανάγει στο παρόν ή ακόμη και στο μέλλον. Και ανέπτυσσε εκείνη την απίθανη θεωρία που έλεγε ότι, για να είσαι νέος, πρέπει πρώτα να έχεις γεράσει. Ετσι κάπως, με τις λέξεις και με τους στίχους του, μας «πάλιωνε» για να μας ξανανιώσει.