Η πολιτική της τοξικότητας

Αποτελεί πλέον κοινό τόπο ότι η προηγούμενη εβδομάδα ήταν τοξική σε επίπεδο πολιτικού διαλόγου. Βλέποντας τα πράγματα από ορισμένη χρονική απόσταση, οφείλουμε να παρατηρήσουμε ότι η αρχική απαράδεκτη δήλωση για την υπουργό Παιδείας αποτέλεσε απλώς τη θρυαλλίδα ενός πολωτικού κλίματος, που επισκίασε τη συζήτηση για το νομοσχέδιο περί ΑΕΙ. Και δεν αναφέρομαι στην αναπαραγωγή από τα μέσα ενημέρωσης, αλλά στη συνεχή ανακύκλωση τοποθετήσεων ένθεν κακείθεν, περιλαμβανομένων και διχαστικών δηλώσεων που κατέλειπαν περισσότερα ερωτηματικά από όσα αντέχει ο τρέχων χρόνος.

Ο προβληματισμός επιτείνεται από το γεγονός ότι μόλις πρόσφατα αποκλείστηκε το ενδεχόμενο πρόωρης διάλυσης της Βουλής. Εύλογα μπορούμε να αναρωτηθούμε: Αυτό θα είναι άραγε το κλίμα για τους επόμενους 9-10 μήνες; Από την άλλη πλευρά, δεν παραβλέπουμε ότι υπάρχουν βαθύτερες ρίζες στην πολιτική κοινωνία, που κατά περίπτωση γενούν έντονη αντιπαλότητα, ακόμη και μίσος. Το βάθος της τοξικότητας δεν είναι προεκλογικό. Ούτε οφείλεται στις ηγεσίες. Μόνο έτσι μπορεί να εξηγηθεί το γεγονός ότι το κλίμα των ημερών συντήρησαν πολιτικοί που δεν μας έχουν συνηθίσει σε τοξικό λόγο και οι οποίοι είναι αμφίβολο αν είχαν συνείδηση των διαστάσεων που θα προσλάμβανε ο λόγος τους.

Αν αναχθεί κανείς στον 20^ο αιώνα, θα διαπιστώσει ότι το διπολικό μοντέλο κυριάρχησε στην πολιτική μας κουλτούρα. Οπως έχει εξηγήσει ο καθηγητής Νίκος Αλιβιζάτος, αυτό το μοντέλο αναπήδησε από τη μακρά κοινοβουλευτική μας παράδοση και την ανάγκη για εξορθολογισμό της πολιτικής εξουσίας, αλλά σε κρίσιμες στιγμές εξετράπη σε εθνικό διχασμό. Υπάρχουν ωστόσο μεγάλες διαφορές με το παρελθόν. Τότε οι δύο μεγάλες παρατάξεις κατόρθωναν, άλλοτε περισσότερο άλλοτε λιγότερο, να ενσωματώσουν την ποικιλότητα των αντιλήψεων και… προκαταλήψεων του κοινωνικού σώματος. Τώρα η κοινωνία είναι δύσπιστη.

Δύσπιστη ωστόσο δεν σημαίνει μετριοπαθής. Και μάλιστα η δυσπιστία γίνεται οργή όχι στους αδιάφορους, αλλά σε όσους γαλουχήθηκαν δίπλα στα κόμματα ή στις παρυφές της εξουσίας. Υπό αυτό το πρίσμα, ίσως στη συντήρηση του διχαστικού λόγου να λανθάνει ο προσεταιρισμός εκείνων από τους δύσπιστους που παλαιότερα αποτελούσαν τις λαϊκές βάσεις της εκάστοτε παράταξης. Εν τέλει στη συσπείρωση μίας δύσπιστης βάσης. Αυτό εγκυμονεί κινδύνους που ίσως δεν έχουμε σταθμίσει. Πρώτον, διότι είναι εφήμερο. Δεν ανταποκρίνεται ούτε στις δυνατότητες της πολιτικής, ούτε στις δυνατότητες της χώρας. Και δεύτερον, διότι μπορεί να απωθήσει τους μετριοπαθείς – ιδίως αν εκείνοι έχουν εναλλακτική πολιτική επιλογή.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι αν. καθηγητής στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ).