Αιγαίο: ενισχύοντας την ελληνική επιχειρηματολογία

Η διένεξη του Αιγαίου κορυφώνεται και πάλι με τις ακραίες και αστήρικτες θέσεις και τους διάφορους λεονταρισμούς των Ερντογάν, Μπαχτσελί, Τσαβούσογλου, Ακάρ κ.ά. (απαράδεκτη αμφισβήτηση κυριαρχίας νησιών λόγω αποστρατιωτικοποίησης κ.λπ.). Η Ελλάδα από την πλευρά της ορθώς προτάσσει το διεθνές δίκαιο και την επίλυση της διένεξης στη βάση του. Ωστόσο, για να είμαστε πιο πειστικοί διεθνώς και για να θωρακιστούμε περισσότερο με βάση το διεθνές δίκαιο, απαραίτητες είναι ορισμένες βελτιώσεις στη νομική μας φαρέτρα σε έξι ζητήματα:

1. Οι διαφορές του Αιγαίου δεν είναι μία, η υφαλοκρηπίδα, όπως υποστηρίζεται επισήμως εδώ και δεκαετίες, αλλά επτά (αιγιαλίτιδα ζώνη, εθνικός εναέριος χώρος, υφαλοκρηπίδα, στρατιωτικοποίηση, FIR, Ιμια, ΑΟΖ).

2. Η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας δεν αφορά μόνο τη θαλάσσια περιοχή μεταξύ ελληνικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και τουρκικών παραλίων, υπονοώντας ότι το 90% του Αιγαίου Πελάγους συνιστά ελληνική υφαλοκρηπίδα και ότι αυτό θα είναι το λογικό και δίκαιο αποτέλεσμα οποιασδήποτε διεθνούς δικαστικής απόφασης.

3. Η Ελλάδα μπορεί μονομερώς να επεκτείνει την αιγιαλίτιδα ζώνη της στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, μια και αυτό προβλέπεται ως δικαίωμα από τη Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασσας (1982), αλλά αυτό δεν συνιστάται (θα δούμε γιατί).

4. Ο ελληνικός εθνικός εναέριος χώρος μπορεί να παραμείνει εσαεί στα 10 ν. μίλια αντί των 6 ν. μιλίων που είναι η αιγιαλίτιδα ζώνη, ενώ το διεθνές δίκαιο έχει αποφανθεί ότι ο εθνικός εναέριος χώρος των παραθαλάσσιων κρατών είναι ετεροκαθορισμένος με βάση την αιγιαλίτιδα ζώνη τους και όχι το αντίστροφο.

5. Στο FIR (πληροφόρηση εναέριας κυκλοφορίας) η Ελλάδα μπορεί να ζητάει σχέδια πτήσης από τα τουρκικά πολεμικά και εκείνα υποχρεώνονται να τα δίνουν, ενώ κατά το διεθνές δίκαιο τα κρατικά αεροσκάφη, όπως τα πολεμικά, δεν υποχρεώνονται να δίνουν σχέδια πτήσης στο FIR για πτήσεις πάνω από την ανοικτή θάλασσα.

6. Η Ελλάδα είναι σε θέση να καθορίσει μονομερώς την ΑΟΖ (Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη) της αρεσκείας της στο Αιγαίο. Πλην όμως αυτό δεν ισχύει. Στο διεθνές δίκαιο αν η απόσταση μεταξύ των ηπειρωτικών ζωνών των δύο χωρών είναι μικρότερη από 400 μίλια (200+200), τότε θα πρέπει να υπάρξει διμερής συμφωνία για την οριοθέτηση της ΑΟΖ.

Σε ό,τι αφορά το πρώτο ζήτημα, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής είχε δηλώσει στην ελληνική Βουλή ότι «τη διένεξη, κάθε διένεξη, μπορεί να τη δημιουργήσει οποιοσδήποτε διαφωνών μαζί σας, αμφισβητών το δίκιο σας… Από τη στιγμή αυτή δημιουργείται πρόβλημα, το οποίο δεν μπορείτε να αγνοήσετε. Είστε υποχρεωμένος να το αντιμετωπίσετε». Και κατά τον Κωστή Στεφανόπουλο, σε άρθρο του στην «Καθημερινή»: η θέση μας ότι «αναγνωρίζουμε ως μόνη διαφορά τον καθορισμό των ορίων της υφαλοκρηπίδας δεν φαίνεται σοβαρή. Οι διαφορές δημιουργούνται όταν ένα κράτος διατυπώνει αξιώσεις, δίκαιες ή άδικες, κατά του άλλου». Σημειώνω ότι αυτή τη θέση περί έξι ή περισσότερων διαφορών την έχουν αποδεχθεί ακόμη και ιέρακες έλληνες νομικοί, διεθνολόγοι της γνωστής εθνικιστικής σχολής σκέψης (Κ. Οικονομίδης, Κ. Ιωάννου, Σ. Περράκης, Α. Συρίγος κ.ά.).

Σε σχέση με το τρίτο ζήτημα, τη μονομερή επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης, όντως προβλέπεται από το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Ωστόσο, όταν υπάρχουν αντικριστές χώρες και όταν ισχύουν οι γνωστές ως «ειδικές» περιστάσεις, με τα νησιά στη «λάθος πλευρά της μέσης γραμμής» των δύο ηπειρωτικών εδαφών, ή περίπλοκη ακτογραμμή, όπως κατεξοχήν συμβαίνει στο Αιγαίο, δεν συνιστάται μονομερής οριοθέτηση της αιγιαλίτιδας ζώνης αλλά συμφωνία μεταξύ των δύο παράκτιων κρατών ή προσφυγή σε διεθνές δικαστικό όργανο. Μονομερείς ενέργειες που έχουν ως αποτέλεσμα να βλάπτονται κατάφωρα τα συμφέροντα της γειτονικής χώρας, δηλαδή ενέργειες εχθρικές, έρχονται σε αντίθεση με την αρχή της συνεργασίας που προβλέπεται από τη Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασσας και παραβιάζουν τις γενικότερες αρχές του διεθνούς δικαίου και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών που επιτάσσουν τις φιλικές σχέσεις μεταξύ των κρατών. Επίσης η Ελλάδα, με τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο, δεν είναι δυνατόν να κλείσει το Αιγαίο (αυτό θα συμβεί με τα 12 μίλια), κάτι που άλλωστε δεν θα αποδεχθεί κανένα κράτος με πλοία που διέρχονται από το Αιγαίο, το οποίο αποτελεί σημαντικό διεθνή θαλάσσιο δίαυλο.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι ομότιμος καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Επίλυσης Συγκρούσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο