Το συνέδριο των Aπανταχού {CR}Eλλήνων Mαθηματικών

Λένε ότι ο κόσμος είναι γραμμένος στη γλώσσα των αριθμών. Και αν είναι έτσι, τότε φαίνεται ότι οι Ελληνες τη μιλούν πολύ καλά, διατηρώντας πλεονέκτημα «από χέρι» στην επίλυση των πολιτικών και επιστημονικών «εξισώσεων» που προκύπτουν κατά καιρούς στις σύγχρονες κοινωνίες μας.

Και πώς προκύπτει το παραπάνω συμπέρασμα; Κατ’ αρχήν, η Ελλάδα έχει πολύ περισσότερους μαθηματικούς στα πανεπιστήμια του εξωτερικού απ’ ό,τι άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης με συγκριτικά μεγαλύτερο πληθυσμό, όπως π.χ. η Ισπανία. «Γιατί λοιπόν να μην τους εκμεταλλευθούμε;» αναρωτιέται καλοπροαίρετα ένας εκ των επιφανέστερων από αυτούς, ο Παναγιώτης Σουγανίδης, καθηγητής του Chicago University στις ΗΠΑ. «Και μια μέθοδος για αυτό είναι τα λεγόμενα “θερινά σχολεία” που λειτουργούν ως μέρος πολλών πανεπιστημιακών προγραμμάτων ανά τον κόσμο. Θα μπορούσαμε έτσι, με αντίστοιχα προγράμματα, να έχουμε τους καθηγητές των καλύτερων πανεπιστημίων του κόσμου κάθε χρόνο στην Ελλάδα. Αφού οι περισσότεροι έλληνες μαθηματικοί επιστρέφουμε έτσι κι αλλιώς στη χώρα μας κάθε καλοκαίρι. Γιατί να μην υπάρχει εδώ μια οργανωμένη δομή θερινών μαθημάτων στο πλαίσιο προγραμμάτων των ελληνικών πανεπιστημίων, να τους “υποδέχεται” ακαδημαϊκά και να προσφέρει και στους φοιτητές και στις φοιτήτριες ό,τι καλύτερο υπάρχει στην επιστήμη μας και ό,τι καινούργιο αναδύεται;» αναρωτιέται.

Ο κ. Σουγανίδης, όπως και πολλοί ακόμα συνάδελφοί του από πανεπιστήμια του εξωτερικού, βρέθηκε την περασμένη εβδομάδα στην Ελλάδα και σε ένα από τα μεγαλύτερα συνέδρια συνάντησης μαθηματικών ανά τον κόσμο, ενώ εκεί αντάλλαξαν θεωρίες, απόψεις αλλά και τους προβληματισμούς τους για ένα εθνικό σχέδιο στρατηγικής της έρευνας στη χώρα μας.

Το τετραήμερο συνέδριο που διοργάνωσε η Ελληνική Μαθηματική Εταιρεία από κοινού με όλα τα τμήματα Μαθηματικών των ελληνικών ΑΕΙ ήταν ένα συνέδριο των «Απανταχού Ελλήνων Μαθηματικών» που διεξήχθη στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και είχε γίνει ξανά με μεγάλη επιτυχία προ τετραετίας. «Οι δεσμοί οι δικοί μας με τη μεγάλη κοινότητα των απανταχού ελλήνων μαθηματικών είναι διαχρονικοί και πολύ ισχυροί» λέει σχετικά ο πρύτανης του ΕΜΠ Ανδρέας Μπουντουβής. «Το Ιδρυμά μας παραδοσιακά προσελκύει τους περισσότερο καλλιεργημένους στα μαθηματικά υποψήφιους φοιτητές και τους προσφέρει τη δυνατότητα, μέσα από τις σπουδές, να καλλιεργήσουν τη μαθηματική κλίση τους και να ενταχθούν στο υψηλού επιπέδου μαθηματικό κεφάλαιο, στην Ελλάδα και το εξωτερικό» δηλώνει. «Ετσι, η εγχώρια μαθηματική κοινότητα και αυτή της Διασποράς συμμετείχαν φέτος σε ένα πολυθεματικό συνέδριο, με αισθητή την παρουσία νέων μαθηματικών, φοιτητών και ερευνητών. Και αυτή η συνάντηση έφερε στο προσκήνιο τη μεγάλη σημασία για την πρόοδο της χώρας της οικοδόμησης γεφυρών συστηματικής αλληλεπίδρασης της επιστημονικής κοινότητας της χώρας και της Διασποράς».

Πώς όμως μπορούν οι μαθηματικοί να βοηθήσουν τη χώρα μας να μεταμορφωθεί σε ένα διεθνές κέντρο έρευνας στην επιστήμη τους;

Το πείραμα είχε επιτυχία. «Στο παρελθόν το πείραμα είχε εφαρμοστεί με επιτυχία όσον αφορά τη διδασκαλία» λέει ο κ. Σουγανίδης. «Στο Πανεπιστήμιο Κρήτης είχε δημιουργηθεί μια θέση για έναν, διαφορετικό κάθε φορά, έλληνα καθηγητή Μαθηματικών από το εξωτερικό, που διοργάνωνε τα μαθήματά του κάθε καλοκαίρι που επέστρεφε από το εξωτερικό στην πατρίδα του και πρόσφερε το λεγόμενο “θερινό σχολείο” μέσα στο πανεπιστήμιο. Το ίδιο πρόγραμμα θα μπορούσε να εφαρμοστεί ως θεσμός, να έχει μια σταθερότητα δηλαδή, και στην Αθήνα, ώστε κάθε καλοκαίρι να το περιμένουν όλοι» προτείνει.

«Μια άλλη πρόταση είναι να διοργανώνεται κάθε χρόνο ένα τέτοιο μεγάλο συνέδριο στη χώρα μας, το οποίο να γίνει παράδοση και μελλοντικά να οδηγήσει σε ένα κέντρο ερευνών στα μαθηματικά που θα γίνεται στην Ελλάδα» συνεχίζει ο ίδιος. «Φέτος ήδη συναντήσαμε νέους ερευνητές που δεν γνωρίζαμε, ανταλλάξαμε απόψεις, θα μπορούσε να γίνει ένα παγκόσμιο γεγονός» λέει ο κ. Σουγανίδης. «Συνέδρια, ειδικά προγράμματα για μεταδιδακτορικούς φοιτητές και φοιτήτριες, ειδικές ερευνητικές συναντήσεις. Ποιος δεν θα ήθελε να περάσει ένα μέρος του καλοκαιριού του στην Ελλάδα;» συνεχίζει.

«Η αλήθεια βέβαια είναι ότι στην Ελλάδα έχουμε πολύ περισσότερα μαθηματικά τμήματα από όσα ίσως χρειάζεται η χώρα και η αγορά εργασίας της» αναφέρει. «Δώδεκα ή δεκατρία που λειτουργούν σήμερα είναι πολλά, καθώς πέντε-έξι νομίζω θα ήταν  αρκετά για να υποστηρίζονται σωστά, να αξιολογούνται και τελικά να μας δίνουν 20-25 μεγάλους νέους ερευνητές ετησίως που να μπορούν να στηρίξουν την έρευνα στη χώρα μας» συμπληρώνει. Και αναφέρεται στη δυσκολία που έχουν σήμερα οι νέοι και οι νέες επιστήμονες να επιστρέψουν μόνιμα στην Ελλάδα λόγω των χαμηλών μισθών, αλλά και τη δυσκολία στην έρευνα «που κάνει τους ανθρώπους τελικά να χάνουν τα όνειρά τους…».

Οπως εξηγεί, στις ΗΠΑ τα πανεπιστήμια δίνουν συχνά υποτροφίες σε έλληνες φοιτητές και φοιτήτριες, και επίσης οι έλληνες καθηγητές και καθηγήτριές τους… συναγωνίζονται φιλικά μεταξύ τους για το ποιος θα «κερδίσει» τα πιο δυνατά μυαλά. Βέβαια ο συναγωνισμός είναι περίπου 525 αιτήσεις για το πολύ 15 θέσεις ανά πανεπιστήμιο, ωστόσο όποιοι επιλέγονται έχουν όλα τα έξοδά τους καλυμμένα από το πανεπιστήμιο.

Αμεση η ανάγκη για υποστήριξη της έρευνας στην Ελλάδα

Ενας από τους πλέον αναγνωρίσιμους μαθηματικούς στο εξωτερικό είναι ο Κωνσταντίνος Δαφέρμος, ο οποίος διδάσκει στο Brown University στην αμερικανική Πολιτεία του Ρόουντ Αϊλαντ και υπογραμμίζει την ανάγκη στήριξης της έρευνας στη χώρα μας.

«Το συνέδριο που οργανώθηκε για την επιστήμη μας έφερε μαζί έλληνες μαθηματικούς από όλον τον κόσμο και υπήρξε ιδιαίτερα παραγωγικό» δηλώνει στα «ΝΕΑ».

«Η τεράστια πρόοδος στον όγκο, στο βάθος και στη σπουδαιότητα της μαθηματικής έρευνας που παρήχθη από έλληνες μαθηματικούς κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών αναδείχθηκε ολοκάθαρα. Η συνδρομή των νεότερων ελλήνων μαθηματικών υπήρξε ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Το γεγονός αυτό θα έπρεπε να είναι πηγή εθνικής υπερηφάνειας. Διαφαίνεται η επείγουσα και επιτακτική ανάγκη δημιουργίας ενός εθνικού σχεδίου υποστήριξης της επιστημονικής έρευνας στην Ελλάδα» δηλώνει. «Πάντως η Ελληνική Μαθηματική Εταιρεία αξίζει θερμά συγχαρητήρια που συνέλαβε την ιδέα μιας συνάντησης τόσο μεγάλης εθνικής σημασίας, την οποία οργάνωσε και διεκπεραίωσε με έναν πραγματικά υποδειγματικό τρόπο» καταλήγει ο Δαφέρμος.

Η «αφρόκρεμα» των ελλήνων μαθηματικών ανά τον κόσμο έτσι μίλησε φέτος για όλα. Το συνέδριο έγινε υπό την αιγίδα της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας του υπουργείου Εξωτερικών, ενώ στόχος του είναι να καθιερώσει την Αθήνα ως τόπο επιστημονικής και δημιουργικής συνάντησης των ελλήνων μαθηματικών που ζουν στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Σ αυτό συμμετείχαν οι κορυφαίοι έλληνες μαθηματικοί: Γεώργιος Ακρίβης (Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων), Σπυρίδων Αλεξάκης (University of Toronto), Κωνσταντίνος Δαφέρμος (Brown University), Ιωάννης Εμίρης (ερευνητικό κέντρο «Αθηνά»), Ευστρατία Καλφαγιάννη (Michigan State University), Ιωάννης Κοντογιάννης (University of Cambridge), Δημήτριος Κουκουλόπουλος (University of Montreal), Δημήτριος Μπερτσιμάς (Massachusetts Institute of Technology), Παναγιώτης Σουγανίδης (Chicago University), Πέρλα Σούση (University of Cambridge), Νικόλαος Φραντζικινάκης (Πανεπιστήμιο Κρήτης), Μαρία Χλουβεράκη (University of Versailles-St Quentin).

Πού μας οδηγεί η εξέλιξη της μαθηματικής επιστήμης

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Γιάννης Εμμανουήλ λέει ότι «η μεγάλη διείσδυση της μαθηματικής επιστήμης, μιας βασικής επιστήμης, σε άλλες επιστήμες (τις θετικές επιστήμες, τις επιστήμες των μηχανικών, την ιατρική, αλλά και τις κοινωνικές επιστήμες, όπως τη χρηματοοικονομική και τη διοικητική επιστήμη) έχει αλλάξει και συνεχίζει να αλλάζει την κεντρική τους φιλοσοφία, οδηγώντας τες σε μια ποσοτικοποίηση και ταυτόχρονα σε μια πιο αυστηρή θεμελίωση των τεχνικών και των μεθόδων που χρησιμοποιούν». «Ομως, τα μαθηματικά δεν είναι μόνο μια “επιστήμη εξυπηρέτησης” άλλων επιστημών, οι οποίες αναζητούν τον φορμαλισμό, την ακρίβεια και την αναλυτική ικανότητα που τα μαθηματικά μπορούν να προσφέρουν. Τα μαθηματικά είναι παράλληλα μια ζωντανή επιστήμη, που αναπτύσσεται θέτοντας και τα δικά της εσωτερικά ερωτήματα, τα οποία απαντώνται (εν μέρει ή οριστικά) από ιδιοφυείς μαθηματικούς και οδηγούν στην ανάπτυξη και την πρόοδό της» δηλώνει.

«Η ανάκαμψη της χώρας μας μπορεί να επιτευχθεί μόνο αν, εκτός των άλλων διορθωτικών κινήσεων, μπορέσουν οι άνθρωποι, οι πολίτες της χώρας να σταθούν κριτικά απέναντι στους εαυτούς τους και την κοινωνία και πειστούν για τις απαραίτητες αλλαγές που θα πρέπει να γίνουν. Ο ρόλος της παιδείας και του εκπαιδευτικού συστήματος, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, δεν μπορεί παρά να είναι κεντρικός σε αυτήν την προσπάθεια. Η συνεισφορά και η αρωγή του ελληνισμού της διασποράς είναι πολύτιμη για τον σκοπό αυτό. Η ενσωμάτωση στην ελληνική πραγματικότητα διαδικασιών που ακολουθούνται αλλού θα μπορούσε ενδεχομένως να δώσει λύση σε πολλά πρακτικά προβλήματα» συνεχίζει.

«Είναι άλλωστε ένα ιστορικό γεγονός ότι οι δεσμοί των Ελλήνων της διασποράς με την Ελλάδα είναι πολύ ισχυροί και πολύ λίγο επηρεάζονται από την απόσταση και τον χρόνο. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο τώρα, που οι μετακινήσεις και η επικοινωνία είναι πολύ ευκολότερες από ό,τι ήταν πιο παλιά» αναφέρει χαρακτηριστικά.

Ετσι, αυτό στο οποίο κατέληξε η επιστημονική συνάντηση, ήταν ότι απαιτείται η δημιουργία ισχυρών δεσμών μεταξύ των ελλήνων επιστημόνων ανά τον κόσμο και των ανωτάτων ιδρυμάτων της χώρας μας, κάτι που πρέπει να υποστηριχθεί τόσο σε πολιτικό, όσο και σε ακαδημαϊκό επίπεδο.

«Τα ελληνικά μαθηματικά είναι ζωντανά και πάνε καλά»

Ο καθηγητής στο ΜΙΤ της Μασαχουσέτης των ΗΠΑ και πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου Ιδρύματος του Πανεπιστημίου Αθηνών Δημήτρης Μπερτσιμάς αναφέρεται στη θέση των μαθηματικών σε παγκόσμιο επίπεδο. Ο κ. Μπερτσιμάς δηλώνει στα «ΝΕΑ» ότι: «Αυτή ήταν η πρώτη φορά στα 40 και πλέον χρόνια μου ως ένας επαγγελματίας εφαρμοσμένος μαθηματικός που συμμετείχα σε ένα συνέδριο με έλληνες μαθηματικούς. Μου έκανε επίσης εντύπωση η αλληλεπίδραση μεταξύ της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας και της επιστήμης των Μηχανικών». Υπογραμμίζει τη σημασία της συνεργασίας και τις διαφορετικές οπτικές γωνίες «που δείχνουν ότι το ένα και το ένα είναι μεγαλύτερο από δύο» αναφέρει. «Τα ελληνικά μαθηματικά είναι ζωντανά και πάνε καλά» λέει χαρακτηριστικά.