Οι δύο Ερντογάν

«Κάποτε δεν ασχολούμασταν καν με τους Γκρίζους Λύκους». Ο συνάδελφος που πετάχτηκε στη συζήτηση για τα ελληνοτουρκικά, Παρασκευή βράδυ στο Παγκράτι, είναι λίγο πιο παλιός. Τότε που όπως λέει τα διπλωματικά θέματα και δη η Τουρκία, είχαν φτάσει να είναι μονόστηλο στις εφημερίδες και όχι πρωτοσέλιδο. Μια εποχή που μοιάζει μακρινή, ωστόσο δεν απέχει και τόσο, για να μην τη θυμόμαστε. Τότε που υπήρχε η αίσθηση ότι πάμε για «λύσεις πακέτο». Κυπριακό και ελληνοτουρκικά και είμαστε έτοιμοι για την επόμενη μέρα στις σχέσεις Αθήνας – Αγκυρας.

Η δεκαετία του 2000, η αυγή της 20ετίας Ερντογάν ήταν μία περίοδος πολύ διαφορετική από την εποχή των κρίσεων που ακολούθησαν. Ο τούρκος πρόεδρος, τότε πρωθυπουργός, ερχόταν με τον αέρα ενός ηγέτη που ήθελε λύσεις και όχι προβλήματα. Λύσεις που θα έφερναν την ανάπτυξη, θα έκλειναν την πόρτα στην οικονομική κρίση και θα έδιναν την ευκαιρία στην Τουρκία να αλλάξει σελίδα. Τουλάχιστον αυτό δήλωνε. Αυτό πίστεψε η Ευρώπη. Αυτό πίστεψε η Αθήνα.

Τότε που όλοι μιλούσαν για το «οικονομικό θαύμα» που δημιούργησε ο Ερντογάν στην Τουρκία. Ενα «θαύμα» που άλλαζε τη χώρα, έβαλε κουζίνα και ψυγείο ακόμα και στις παράγκες και έφερε ψωμί σε όλα – σχεδόν – τα τραπέζια. Λίγοι ήταν εκείνοι που τον αμφισβητούσαν. Ακόμα και από την Αριστερά. Οι επιφυλάξεις διατυπώνονταν από αριστερούς πολιτικούς στην κατεχόμενη Κύπρο, κυρίως. Καθώς στην Τουρκία το κλίμα ανακούφισης διήρκεσε για μία δεκαετία.

«Αυτό που κάνει ο Ερντογάν στην οικονομία είναι φούσκα. Περίμενε και θα δεις. Και όταν η φούσκα σκάσει θα τελειώσει και η δημοκρατία. Με τον ίδιο κρότο», έλεγε φίλος Τουρκοκύπριος που σήμερα αντιμετωπίζει πολιτικές διώξεις γιατί έχει εκφραστεί δημόσια κατά του τούρκου προέδρου και του καθεστώτος του ψευδοκράτους. Η αντίστροφη μέτρηση στην Τουρκία άρχισε λίγο πριν από το 2013 στο εσωτερικό και στο εξωτερικό η δήλωση της μεταστροφής έγινε με το πάρκο Γκεζί. Με αρκετούς να πέφτουν από τα σύννεφα.

Ο Ερντογάν της Ευρώπης, της Δύσης, ο Ερντογάν των ΗΠΑ, άρχισε να γίνεται ο «σουλτάντος των προβλημάτων». Ο απολυταρχικός ηγέτης της Τουρκίας, που από ένας «πολύτιμος σύμμαχος» εξελίχθηκε πολύ γρήγορα σε έναν «δύσκολο και δυσάρεστο» σύμμαχο για τη Δύση, που όμως ταυτόχρονα χαρακτηριζόταν και αναγκαίος.

Η απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία στις 15 Ιουλίου 2016 – ασχέτως ηθικού αυτουργού – έδωσε στον Ερντογάν την πρόφαση να εγκαταλείψει κάθε δημοκρατική επίφαση, την οποία επιδίωκε τα προηγούμενα χρόνια, προκειμένου να ντύσει την πολιτική του και να δείξει τον πραγματικό πρόσωπο ενός ηγέτη που έχει ξεπεράσει τα 10 χρόνια διακυβέρνησης, έρχεται αντιμέτωπος με μία ισχυρή οικονομική κρίση και επιδιώκει να τσακίσει κάθε αντίθετη φωνή. Ενώ ταυτόχρονα αναζητά να στοχοποιήσει «βολικούς εχθρούς» βασιζόμενος σε «παραδοσιακές συνταγές». Μία παγίδα υπαρκτή και για την ελληνική πολιτική σκηνή.

Το 2020 ήταν η χρονιά που οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρέθηκαν στο ναδίρ. Με κάποιους να συγκρίνουν τα επίπεδα της έντασης με το 1996. Οι λύσεις ξεχάστηκαν και η ρητορική έγινε «πολεμική». Τα ελληνοτουρκικά βρήκαν κυρίαρχη θέση στα πρωτοσέλιδα και τη δική τους βασιλεία στα δελτία ειδήσεων. Κάθε «ακραία» πρόκληση διαδεχόταν μία νέα ακόμα πιο «ακραία» πρόκληση και η Ελλάδα είδε στο πλευρό της πολλούς πρόθυμους «συμμάχους» και άρχισε να εξοπίζεται απέναντι στον νέο κίνδυνο, μετά από μία μακρά οικονομική κρίση. Κυρίως όμως – ακόμα και όσοι δεν το ομολογούν – κατανόησαν ότι στις διεθνείς σχέσεις οι φιλίες είναι όχι σταθερό έδαφος αλλά «κινούμενη άμμος», κυρίως όταν συζητάμε για μία χώρα σαν την Τουρκία. Εναν «δυσάρεστο αλλά πάντοτε απαραίτητο σύμμαχο» της Δύσης.

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έβαλε και ένα ακόμα φιλοσοφικό ερώτημα στα τραπέζια των πολιτικών συζητήσεων στην Αθήνα. Η «παγκόσμια καταδίκη του αναθεωρητισμού δεν είναι μία ευκαιρία για την Αθήνα» για να πετύχει μία ευρύτερη καταδίκη του Ερντογάν; Να κάνει τους συμμάχους και εταίρους να κατανοήσουν αν όχι να στηρίξουν τις ανησυχίες της; Η απάντηση στα «ευχαριστώ» του αμερικανού προέδρου, Τζο Μπάιντεν στον Ερντογάν στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Στους εξοπλιστικούς ανταγωνισμούς. Και μία ευχή για «παγκόσμια ειρήνη»…