Μην ακυρώνετε {LF}τη ρωσική κουλτούρα

Πριν γράψει τους «Αδελφούς Καραμάζοφ» ή το «Υπόγειο», ο Φιόντορ Ντοστογέφσκι καταδικάστηκε σε θάνατο από την τσαρική κυβέρνηση για φερόμενη συμμετοχή σε επαναστατικές δραστηριότητες, στάλθηκε σε στρατόπεδο φυλακών της Σιβηρίας και αναγκάστηκε να εκτίσει στρατιωτική θητεία στην εξορία. Ωστόσο, μετά την επιστροφή του από την Ευρώπη, όπου πέρασε χρόνια ζώντας ελεύθερος, ο Ντοστογέφσκι έγραψε στο «Ημερολόγιο του Συγγραφέα» ότι «όλοι  κρυφά τρέφουν κακία εναντίον» των Ρώσων και ότι οι Ρώσοι «ήταν οπαδοί και σκλάβοι».

Με πολλά, αν όχι τα περισσότερα, πολιτιστικά ιδρύματα τόσο στην Ευρώπη όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν ουσιαστικά «ακυρώσει» τους ρώσους καλλιτέχνες και τον ρωσικό πολιτισμό, τα λόγια του Ντοστογέφσκι ηχούν πιο αληθινά από ποτέ. Οπως σημείωσε πρόσφατα ο Ιαν Μπουρούμα, οι Ρώσοι σκέφτονται τώρα όλο και περισσότερο ότι το Κρεμλίνο μπορεί να είχε δίκιο από τότε: η Ρωσία είναι πραγματικά ένα «πολιορκημένο φρούριο», για πάντα παρεξηγημένο και υπονομευμένο από μια εχθρική Δύση.

Φυσικά, η απόρριψη της ρωσικής κουλτούρας από τη Δύση είναι μια απάντηση στην έναρξη της βίαιης «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης» στην Ουκρανία από τον ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν. Αλλά αυτή η επιχείρηση, ισχυρίζεται ο Πούτιν, ήταν απάντηση στην εχθρότητα της Δύσης – ιδιαίτερα στις προσπάθειες της Αμερικής να μετατρέψει την Ουκρανία σε «αντι-Ρωσία». Σύμφωνα με τον ρώσο πρεσβευτή στα Ηνωμένα Εθνη Βασίλι Νεμπένζια, στόχος δεν είναι να εξαλειφθεί η Ουκρανία, «ένα αγαπητό και φιλικό έθνος», αλλά να αποτραπεί από το να υπηρετήσει την «αντι-ρωσική ατζέντα» της Αμερικής.

Ακόμη και οι Ρώσοι που δεν υιοθετούν πλήρως το αφήγημα του Κρεμλίνου για την Ουκρανία είναι έκπληκτοι με την ετοιμότητα με την οποία η Δύση στράφηκε ενάντια σε ό,τι ρωσικό. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα σχολεία συνέχισαν να διδάσκουν τη γερμανική γλώσσα. Οι ορχήστρες συνέχισαν να ερμηνεύουν Μπαχ και Μότσαρτ και ο κόσμος συνέχισε να διαβάζει τον Γκαίτε και τον Τόμας Μαν. Η γερμανική ιστορία και πολιτισμός δεν στιγματίστηκε από τα εγκλήματα των ναζί.

Ωστόσο, από τότε που ο Πούτιν ξεκίνησε τον πόλεμό του στην Ουκρανία, η Φιλαρμονική του Μονάχου απέλυσε τον ρώσο επικεφαλής μαέστρο της Βαλερί Γκεργκίεφ και η Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης διέκοψε τους δεσμούς της με το Θέατρο Μπαλσόι. Ρώσοι μουσικοί έχουν αποκλειστεί από διεθνείς διαγωνισμούς. Κάποιες ορχήστρες έχουν αφαιρέσει ακόμη και τον Τσαϊκόφσκι από τα συναυλιακά τους προγράμματα.

Ενας άλλος μεγάλος ρώσος συγγραφέας, ο Βλαντίμιρ Ναμπόκοφ, περιέγραψε την τάση να απορρίπτεται ένας πολιτισμός ως μορφή χυδαιότητας. Ο ουκρανός σκηνοθέτης Σεργκέι Λόζνιτσα προέτρεψε να είμαστε προσεκτικοί στην ακύρωση ρώσων καλλιτεχνών, εν μέρει επειδή αυτό που κάνει κάτι «ρωσικό» δεν είναι πάντα σαφές. Αποβλήθηκε από την Ουκρανική Ακαδημία Κινηματογράφου για τη στάση του, αλλά η άποψή του έχει ενδιαφέρον. Στην πραγματικότητα, η προσέγγιση του υπουργείου Παιδείας στον Νικολάι Γκόγκολ υπογραμμίζει αυτήν την ασάφεια.

Αν και ο Γκόγκολ γεννήθηκε στην Ουκρανία – και οι ουκρανικές ιστορίες του θα επιτρέπονται -, έγραψε αριστουργήματα όπως το «Πανωφόρι» και τις «Νεκρές ψυχές» ενώ ζούσε στην Αγία Πετρούπολη και στη Ρώμη. Αυτά τα έργα θα απαγορευτούν από τα σχολεία της Ουκρανίας, στερώντας από τους μαθητές της χώρας τη σπουδαία τέχνη από μια ιδιοφυΐα που πολλοί Ουκρανοί ισχυρίζονται ότι είναι δική τους.

Η Νίνα Χρούστσεβα είναι καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στη The New School