«Σταθερότητα στο Αιγαίο»

Το σήμα του Λευκού Οίκου περί «διατήρησης της σταθερότητας στο Αιγαίο» που αναδείχθηκε στη χθεσινή συνάντηση Μπάιντεν – Ερντογάν είναι το βασικότερο από τα μηνύματα της Μαδρίτης που αποκωδικοποιεί η Αθήνα, παράλληλα με όσα καταγράφηκαν στις επίσημες και ανεπίσημες γεωπολιτικές συζητήσεις στο εκθεσιακό κέντρο της ισπανικής πρωτεύουσας, όπου ολοκληρώνεται σήμερα η συνάντηση κορυφής του ΝΑΤΟ.

Στον «φάκελο» του Κυριάκου Μητσοτάκη με τις εξελίξεις από τη νατοϊκή σύνοδο προς το παρόν τουλάχιστον υπάρχουν πέντε «μηνύματα» σε σχέση με τη στάση, τον ρόλο και την τακτική της Τουρκίας, τα οποία διατηρούν σε καθεστώς εγρήγορσης την ελληνική διπλωματία.

Παρά το γεγονός ότι στη χθεσινή ολιγόλεπτη τοποθέτησή του στη Σύνοδο ο Ερντογάν δεν ανέφερε ούτε λέξη για όσα η Τουρκία έθετε το προηγούμενο διάστημα (αποστρατιωτικοποίηση νησιών κ.λπ.), στη συνάντηση με τον Τζο Μπάιντεν τα ελληνοτουρκικά δεν βρέθηκαν εκτός ατζέντας, όπως τουλάχιστον προκύπτει από τη σχετική ανακοίνωση του Λευκού Οίκου, κατά την οποία οι δύο πρόεδροι «συζήτησαν τη σημασία της διατήρησης της σταθερότητας στο Αιγαίο». Διπλωματικές πηγές δεν αποσυνέδεαν χθες το βράδυ αυτή την αναφορά από τη βασική θέση της Ουάσιγκτον υπέρ των βημάτων προσέγγισης και διαλόγου μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας.

Το μέτωπο που η Τουρκία είχε ανοίξει εντός της Συμμαχίας το έκλεισε ο τούρκος πρόεδρος χωρίς κλιμάκωση εντάσεων και με κάποια κέρδη (έστω και σε διπλωματικό, επικοινωνιακό επίπεδο), εξασφαλίζοντας μεταξύ άλλων το τετ α τετ που επεδίωκε με τον Τζο Μπάιντεν. Ακριβώς αυτό, ένα άνοιγμα εκ νέου των διαύλων των ΗΠΑ με την Τουρκία, είναι το δεύτερο «μήνυμα», με αρμόδιες πηγές να επιμένουν στη θέση «καλύτερα να μιλάμε, παρά να μη συζητάμε» και σε ό,τι αφορά την επικοινωνία συμμάχων και εταίρων της Ελλάδας σε ΕΕ και ΝΑΤΟ με την Τουρκία.

Το τρίτο «μήνυμα» αφορά τη σημαντικότερη εξέλιξη για την ατζέντα της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας – προχθές, προτού καν ξεκινήσει επίσημα η Σύνοδος: την άρση του τουρκικού βέτο για Σουηδία και Φινλανδία. Κυβερνητικές πηγές βλέπουν «αναδίπλωση» του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η οποία πάντως έγινε με το αζημίωτο, όσο κι αν η Αθήνα θεωρεί ότι η Τουρκία δεν απέσπασε τελικά «κάτι ιδιαίτερα θεμιτό από πλευράς της και δεν θίγει με οποιονδήποτε τρόπο τα συμφέροντα της Ελλάδας».

Το τέταρτο αφορά το πώς και το πόσο γρήγορα οι εξελίξεις θα ανατρέψουν το «ισοζύγιο» εξοπλισμών στις δύο πλευρές του Αιγαίου, με δεδομένα τα αιτήματα της Αγκυρας στην Ουάσιγκτον για τα F-16 που ο Ερντογάν είχε προαναγγείλει ότι θα έθετε στη συνάντηση με τον αμερικανό πρόεδρο.

Το πέμπτο «μήνυμα» που αξιολογεί η Αθήνα είναι η σύμπλευση ΝΑΤΟ και ΕΕ αφενός στην ανάγκη αποκλιμάκωσης στην Ανατολική Μεσόγειο, αφετέρου στη σημασία να μην πέσει η Τουρκία στην αγκαλιά της Ρωσίας, με τους ηγέτες των χωρών – μελών του ΝΑΤΟ να συμφωνούν στην «αποτρόπαιη αγριότητα» της Μόσχας.

Η προσοχή της ελληνικής πλευράς στρέφεται και στη σημερινή συνέντευξη Τύπου του Ερντογάν, αν και δεν θεωρούνταν ως το επικρατέστερο σενάριο να στήσει «σόου» ρητορικής έξαρσης, προκαλώντας ξαφνικά… παραφωνία και βάζοντας εαυτόν στο κάδρο του ταραξία, αμέσως μετά τη λήξη της Συνόδου. Ως προς την επιλογή Ερντογάν να αποφύγει στη Σύνοδο κάθε αναφορά στα ελληνοτουρκικά και στις αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης νησιών και άλλες αναθεωρητικές θέσεις, κυβερνητικές πηγές σχολίαζαν ότι «δεν “αντέχει” αυτή η επιχειρηματολογία σε ένα τέτοιο ακροατήριο, που δεν είναι το εσωτερικό του τούρκου προέδρου. Προφανώς το αντιλαμβάνεται…». Η παρέμβαση Ερντογάν, πάντως, περιελάμβανε νύξεις για τα θέματα της τρομοκρατίας.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μετέβη στο εκθεσιακό κέντρο IFEMA με σαφείς αιχμές, αν και σε ήπιους τόνους, για την Τουρκία, ενώ αντίστοιχα μηνύματα προς την Αγκυρα εξέπεμψε έμμεσα και στις επίσημες εργασίες. Αυτά προκύπτουν μέσα από τις λέξεις «κυρώσεις», «εδαφική ακεραιότητα», «πεδία αστάθειας», «καιροσκοπικές συμπεριφορές», τις οποίες διατύπωσε ο Πρωθυπουργός με το μυαλό του στον τούρκο πρόεδρο. Ισως η πιο ευδιάκριτη «βολή» ήταν κατά τη διάρκεια της κλειστής Συνόδου, όταν ο Μητσοτάκης, αφότου χαρακτήρισε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία «τομή στον γεωπολιτικό χρόνο», υπογράμμισε την ανάγκη να εφαρμόζουν όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ τις κυρώσεις που αποφασίζονται. Για λόγους «συμβολικούς και ουσιαστικούς», όπως τόνισε. Προ ημερών ήταν οι Βρυξέλλες που είχαν στείλει την «πρόσκληση» προς όλες τις χώρες – ιδίως τις υποψήφιες – να ευθυγραμμιστούν με τις κυρώσεις της ΕΕ. Αλλη μία αιχμή του Πρωθυπουργού ήταν η αποστροφή του πως «δεν είναι πλέον κενό γράμμα» η αποστολή του ΝΑΤΟ για την υπεράσπιση της εδαφικής ακεραιότητας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του διεθνούς δικαίου.

«Τελικά πρυτάνευσε η κοινή λογική και ξεπεράστηκαν οι όποιες καιροσκοπικές και ωφελιμιστικές συμπεριφορές», σχολίασε ο Μητσοτάκης προσερχόμενος στη Σύνοδο για την άρση των τουρκικών αντιρρήσεων για Σουηδία και Φινλανδία. Το τουρκικό «ναι» σε Ελσίνκι και Στοκχόλμη – ένα «παζάρι της Αγκυρας που δεν κράτησε πολύ», όπως έλεγε η ελληνική πλευρά – αποτιμήθηκε θετικά από την Αθήνα. Κυβερνητικές πηγές επιμένουν ότι η συμφωνία δεν επηρεάζει ούτε την ελληνική πλευρά ούτε τις σχέσεις της ΕΕ με την Τουρκία. Αντίθετα, λένε, θα ενισχυθεί εντός του ΝΑΤΟ ο ευρωπαϊκός βραχίονας, ενώ οι δύο σκανδιναβικές χώρες δεσμεύονται από θέσεις της ΕΕ και συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, όπου «καταγράφονται ξεκάθαρα η τουρκική προκλητικότητα και η ευρωπαϊκή στήριξη στην ελληνική κυριαρχία και στα κυριαρχικά δικαιώματα έναντι των ανεδαφικών αξιώσεων της Αγκυρας».  Η Αθήνα στέκεται πάντως σε συγκεκριμένα σημεία του κειμένου της συμφωνίας. «Γίνεται αναφορά σε δυνατότητα έκδοσης υπόπτων για τρομοκρατία από Σουηδία και Φινλανδία προς την Τουρκία, αλλά υπάρχει ρητή πρόβλεψη ότι αυτή, εφόσον υλοποιηθεί, θα γίνει μόνο με σεβασμό στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τις εκδόσεις», έλεγαν κυβερνητικές πηγές. Επιπλέον εξηγούσαν ότι επαναλαμβάνεται ο «διακαής πόθος» της Τουρκίας να συμμετάσχει στο σχήμα της Μόνιμης Διαρθρωμένης Αμυντικής Συνεργασίας (PESCO) της ΕΕ, αλλά η όποια στήριξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας «έχει συμβολικό χαρακτήρα», αφού απαιτείται ομόφωνη απόφαση των συμμετεχόντων κρατών της ΕΕ (συμπεριλαμβανομένων Ελλάδας και Κύπρου).