Κοινωνικά τραύματα

Δεν υπάρχει ούτε ένα παιδί αυτής της γενιάς που να μη θυμάται τον Δεκέμβρη του 2008. Μπορεί πια να μοιάζει απομεινάρι μιας άλλης ζωής, σίγουρα μιας ζωής πολύ διαφορετικής από τη σημερινή, όμως η δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου, καλώς ή κακώς, χάραξε την πορεία των συνομηλίκων του. Δεν διαμόρφωσε απλώς τις επιλογές των φίλων του: όλοι εκείνοι που φαντάστηκαν τον εαυτό τους στην απέναντι πλευρά του όπλου, αναγνωρίζουν ακόμα τα σημάδια εκείνης της εποχής, που σφραγίστηκε από τα φλεγόμενα χριστουγεννιάτικα δέντρα και τα όσα ακολούθησαν μετά τη δολοφονία στους δρόμους της πρωτεύουσας.

Η καχυποψία με την οποία αντιμετωπίζουν την πολιτική προστασία, η έλλειψη εμπιστοσύνης στη δικαιοσύνη και η συνήθεια στη βία (στη βία της δράσης και, κυρίως, στη βία της αντίδρασης) είναι κεκτημένα χαρακτηριστικά, απόρροια εκείνων των ημερών. Τότε έγινε η αρχή ενός μεγάλου κύκλου θυμού, ο οποίος με όσα ακολούθησαν πήρε και πολιτικά χαρακτηριστικά. Oσοι μπήκαν στον κόπο τις ημέρες που καιγόταν η Αθήνα να διαβάσουν όσα γράφονταν στο εξωτερικό, αναγνωρίζουν πια καρμπόν φράσεις από τις μετέπειτα αναλύσεις για την ελληνική οικονομική δυσχέρεια: «Οι πελατειακές σχέσεις, ο νεποτισμός και η διαφθορά συνεχίζουν να συνθέτουν την καθημερινότητα των Ελλήνων, παρά τις δεσμεύσεις για “σεμνότητα” και “ανθρωπιά” από τη συντηρητική κυβέρνηση που είχε υποσχεθεί να επουλώσει τις πληγές», έγραφε το 2008 η «Liberation». Ο κύκλος του θυμού έκλεισε πολλά χρόνια αργότερα, με τη συνειδητοποίηση ότι ο μόνος που δεν τιμωρείται όταν μια χώρα καταστρέφεται είναι «το σύστημα». Και έκαναν, αλήθεια, ό,τι μπορούσαν για να την καταστρέψουν – η ηλικιακή τους ομάδα στράφηκε ακόμα και στα άκρα, βάζοντας με την ψήφο της μια εγκληματική οργάνωση μέσα στη Βουλή.

Ο ενήλικος θυμός δεν περιέχει το ίδιο μπούχτισμα που κάποτε ανεβοκατέβαζε με σχετική ευκολία τις κυβερνήσεις, όσο κι αν θα το ήθελε η αντιπολίτευση. Είναι πιο μεθοδικός, πιο προσηλωμένος: είναι το ενοίκιο που τρέχει, η βενζίνη που έχει φτάσει στα ύψη και ο λογαριασμός της ΔΕΗ που πρέπει να πληρωθεί που έχουν μεγαλύτερη σημασία. Τι θυμίζει στα «παιδιά» την αγανάκτηση με την οποία πέρασαν παρέα περίπου δέκα χρόνια από τη ζωή τους; Μικρές ειδήσεις που δεν περνούν απαρατήρητες, όπως εκείνη της αποφυλάκισης του Επαμεινώνδα Κορκονέα – η οποία, εν αναμονή και της αίτησης αναίρεσης, επαναφέρει όλες τις δίκαιες ή άδικες προκαταλήψεις τους για «το σύστημα» και καταφέρνει να μυθοποιεί μια περίοδο που όχι μόνο δεν έχει ερευνηθεί ακόμα πλήρως ως προς τα αίτια και τα αποτελέσματά της, αλλά αποτελεί ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της ιστορίας της Μεταπολίτευσης. Στα σχόλια για την απόφαση του Μεικτού Ορκωτού Δικαστηρίου φαίνεται πώς συντηρείται η απαξίωση της διαδικασίας απονομής δικαιοσύνης.

Τα κοινωνικά τραύματα, ορατά ή αόρατα, ξεπερνιούνται μόνο αν θρέψουν πλήρως και αυτό δεν πρόκειται να γίνει όταν κάποιος τα πειράζει διαρκώς, τα ενοχλεί, όταν παίζει με το κακάδι τους κάθε λίγο και λιγάκι – είτε γιατί εκεί νιώθει πιο οικεία είτε γιατί έτσι «κουμπώνει» κάποιο προεκλογικό αφήγημα. Οσο η συζήτηση, για σημαντική ή ασήμαντη αφορμή, επιστρέφει στο παρελθόν, θα επιλέγουμε να κουβεντιάζουμε για όσα πέρασαν και όχι για όσα έρχονται. Και σ’ αυτή τη φάση, που σε καμία περίπτωση δεν είναι φάση ανασκόπησης, δεν υπάρχει χειρότερη επιλογή.