Ενας πολύ απλός άνθρωπος

Ο θάνατος του Κωνσταντίνου Τζούμα χαιρετίστηκε με μια πάνδημη θλίψη. Θλίψη που εκφράστηκε έντονα στα κοινωνικά δίκτυα και στα πολλά δημοσιεύματα σε διάφορες ιστοσελίδες, με την ένταση που έχει η θλίψη όταν χάνουμε πολύ δικούς μας ανθρώπους. Μεγάλο μέρος των δημοσιεύσεων στα κοινωνικά δίκτυα στοχεύει ακριβώς σε αυτό: στην απόδειξη της οικειότητας με τον εκλιπόντα, γι’ αυτό και τα λίγα λόγια συνοδεύονται με φωτογραφίες. Τον είδα τότε στον δρόμο, συναντηθήκαμε στο καφενείο, του πήρα συνέντευξη στο φουαγέ του θεάτρου.

Τα συνθετότερα δημοσιεύματα πάσχισαν να μας πείσουν ότι ο Κωνσταντίνος Τζούμας αγαπήθηκε επειδή ήταν ο τελευταίος μιας μυθολογίας που ήδη έχει παραδοθεί σε νεότερες μυθολογίες, επειδή ήταν ο τελευταίος μιας παλιάς εποχής που αλλάζει. Ο ίδιος θα γέλαγε αν τον έλεγαν «τελευταίο», επειδή στην πραγματικότητα δεν ήταν ούτε τελευταίος όπως δεν ήταν ούτε πρώτος: ήταν μια προσωπικότητα που ζούσε όπως ήθελε, ένας μποέμ στο κέντρο μιας πόλης. Κι αυτό που τον διαφοροποιούσε ήταν η γνώση και η πείρα.

Ο Κωνσταντίνος Τζούμας ήταν ηθοποιός. Και ως ηθοποιός, ιδιαίτερα εγγράμματος. Ηξερε το βασικό ρεπερτόριο, είχε διαβάσει τα κείμενα, είχε διαβάσει αναλύσεις γι’ αυτά, είχε δει παραστάσεις εδώ και έξω (περισσότερες έξω) και, γενικώς, όταν μιλούσε για θέατρο ήξερε για τι μιλάει – κάτι που δεν είναι αυτονόητο. Αλλά όταν μαθαίνεις θέατρο, μαθαίνεις και αρχαία γραμματεία, και θεωρία, και φιλοσοφία, και πολιτική. Σε όλα αυτά εμβαθύνεις, ασφαλώς, με την πείρα που σου χαρίζει η ζωή – κι ο Τζούμας είχε ευκαιρίες να ζήσει πολλά: η Νέα Υόρκη όπου επιδίωξε τη διεύρυνση της συνείδησης του έδωσε τη δυνατότητα να δει τα πράγματα από το μπαλκόνι του μεγάλου κόσμου, κι η Αθήνα αποδείχθηκε και διακριτική και φιλελεύθερη για να φιλοξενήσει τη ζωή του, τον προσωπικό του τρόπο να ζει, να κινείται, να παρατηρεί. Και το φλέγμα του, τον αριστοκρατικό κυνισμό του, ώρες ώρες έναν μηδενισμό κι άλλοτε μια πεισματάρικη εμμονή σε αντιδημοφιλείς στάσεις και θέσεις για τη ζωή.

Αλλά δεν ήταν ο τελευταίος Αθηναίος. Ηταν ένας από τους πολλούς Αθηναίους που έζησαν και ζουν στο κέντρο της πόλης. Ιδίως το Κολωνάκι βολεύει τους ανθρώπους με απλές συνήθειες: δεν άλλαξε πολύ τις τελευταίες δεκαετίες, έμεινε περιοχή κατοικιών και μαγαζιών, όσοι ζουν εδώ είναι κοντά στις δουλειές τους, έχουν τα στέκια τους και συναντούν ακόμα και τυχαία ανθρώπους με τους οποίους έχουν σχέσεις, βαθιές είτε επιφανειακές. Το Φίλιον, ο Φιλίππου, το Ντεζιρέ, το Ντα Κάπο, το Γαλλικό Ινστιτούτο, ο Ανθίδης, ο Μισεγιάννης δεν είναι σημεία ενός αθηναϊκού εξωτισμού, όπως τα περιγράφουν τα περιοδικά, αλλά οι καθημερινές στάσεις όσων ζουν εδώ: για καφέ, για φαΐ, για γλυκό, για ποτό, για συναντήσεις, για ένα αστείο…

Εδώ ξόδεψε μεγάλο μέρος της ζωής του και ο Τζουμ ντε λα Τζουμ του θεάματος: στο σινεμά από τον Βούλγαρη στον Τσιώλη, στο θέατρο από τον Μπέκετ στον Ανδρέα Στάικο, στο ραδιόφωνο από τον Ροκ FM στον Εν Λευκώ (όπου τυποποίησε μια μοναδική κουλ πνευματικότητα), στη διαφήμιση… Αλλ’ ο βασικός του ρόλος, η αιτία του μύθου του, ήταν ο εαυτός του: λεπτός, κομψός, μα τόσο κομψός, φινετσάτος, σαρκαστής (πώς αλλιώς;), λιτός στα λόγια, λιτός και στη ζωή. Ετσι πέρασε, ένας αέρας πνευματικότητας σε μια δύσκολη πόλη που δεν ευνοεί ούτε την πνευματικότητα ούτε τα αερικά. Ξεχωριστός, έζησε και πέθανε μόνος του, ως εκκεντρικός – ενώ ήταν ο περισσότερο ανεπιτήδευτος, ο πιο απλός άνθρωπος.