Δημογραφικό, νέα γενιά {LF}και συνταξιούχοι

Αναμφίβολα, η διόγκωση των ελλειμμάτων του συνταξιοδοτικού συστήματος – και, μάλιστα, πριν ακόμα φανούν οι συνέπειες της δημογραφικής γήρανσης του πληθυσμού της χώρας μας ήταν ένας από τους κυριότερους παράγοντες που μας οδήγησαν στην κρίση της προηγούμενης δεκαετίας.  Κατά την πρώτη δεκαετία του αιώνα μας, τα ελλείμματα του συνταξιοδοτικού συστήματος που κάλυπτε ο προϋπολογισμός, αντιστοιχούσαν περίπου στα δύο τρίτα της αύξησης του δημοσίου χρέους.

Κατά τα χρόνια των Μνημονίων έγιναν πολλές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις με σκοπό να ενισχύσουν τη σταθερότητα του συνταξιοδοτικού συστήματος. Παρότι ακόμα και σήμερα περίπου το ένα στα δύο ευρώ που πληρώνεται για συντάξεις προέρχεται από τον προϋπολογισμό και όχι από ασφαλιστικές εισφορές, οι διαθέσιμες αναλογιστικές μελέτες υποστηρίζουν ότι το σύστημα είναι μακροχρονίως βιώσιμο.

Κατά την άποψη όλων των διεθνών οργανισμών, η δημογραφική γήρανση αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για το ασφαλιστικό σύστημα των περισσοτέρων δυτικών οικονομιών – τουλάχιστον αυτών που βασίζονται κυρίως σε διανεμητικά συστήματα. Στα διανεμητικά συστήματα, οι συντάξεις των τωρινών συνταξιούχων πληρώνονται από τις εισφορές των νυν εργαζομένων. Επομένως, όσο υψηλότερη η παραγωγικότητα και οι μισθοί των εργαζομένων – και, συνακόλουθα, όσο υψηλότερες οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης – τόσο περισσότερο ενισχύεται η σταθερότητα του συστήματος.

Επομένως, οι σχεδιαστές πολιτικής βρίσκονται μπροστά στο εξής δίλημμα: Τι είναι προτιμότερο, να προσπαθήσουν να ανακουφίσουν τις άμεσες ανάγκες ενός γηράσκοντος πληθυσμού ή να προσπαθήσουν να υποβοηθήσουν την παραγωγικότητα και την ανάπτυξη ώστε οι διαθέσιμοι πόροι για το ασφαλιστικό σύστημα να είναι, μακροχρονίως, περισσότεροι;

Στην περίπτωση της Ελλάδας, με τη ραγδαία επιδείνωση των δημογραφικών μεγεθών, το δίλημμα έχει μάλλον προφανή απάντηση. Αν θέλουμε αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης του πληθυσμού στα επόμενα χρόνια, θα πρέπει τα λίγα παιδιά που γεννάμε να έχουν δύο χαρακτηριστικά: (α) να είναι πολύ παραγωγικά, και, (β) να μείνουν στη χώρα μας.

Αν θέλουμε τα παιδιά μας να γίνουν πολύ παραγωγικά χρειάζεται να επενδύσουμε σε τομείς που αυξάνουν την παραγωγικότητά τους: εκπαίδευση, κατάρτιση, έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη, υποδομές, κ.α. Ομως, είναι πολύ αμφίβολο αν ρίχνοντας απλώς λεφτά στο πρόβλημα θα έχουμε τα επιθυμητά αποτελέσματα. Η εμπειρία πολλών χωρών δείχνει ότι η αύξηση πόρων θα πρέπει να συνοδεύεται από διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις: Ισχυρούς θεσμούς αξιολόγησης δομών και προσωπικού, αύξηση της αυτονομίας αλλά και της λογοδοσίας των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, ευρεία χρήση νέων τεχνολογιών.

Ομως, όλα τα παραπάνω, δεν αρκούν για την επίτευξη του στόχου. Αν επιχειρήσουμε να επιβάλουμε βαριά φορολογία στα παιδιά μας – και σε ένα διανεμητικό σύστημα οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης είναι ισοδύναμες με φορολογία – υπάρχει μεγάλος κίνδυνος ότι αυτά θα επιλέξουν τον δρόμο της μετανάστευσης, κάνοντας το brain drain της προηγούμενης δεκαετίας να ωχριά μπροστά στο νέο πρόβλημα.

Εν κατακλείδι, είναι πολύ προτιμότεροι πόροι του ασφαλιστικού συστήματος να αντιστοιχούν σε μικρότερο κομμάτι μεγαλύτερης πίτας, παρά σε μεγαλύτερο κομμάτι μικρότερης πίτας. Προφανώς, αυτό δεν σημαίνει ότι οι συντάξεις πρέπει να μειωθούν, κάθε άλλο μάλιστα. Απλώς πρέπει να σεβαστούμε τους υφιστάμενους κανόνες αναπροσαρμογής των συντάξεων – θα εφαρμοστούν τη νέα χρονιά για πρώτη φορά και θα οδηγήσουν σε αυξήσεις συντάξεων μετά από 12 χρόνια – και να μην παρατηρήσουμε και πάλι το φαινόμενο εξαγγελίας προεκλογικών παροχών αύξησης των συντάξεων σε επίπεδα που δεν αντέχει η οικονομία μας.

Ο Πάνος Τσακλόγου είναι υφυπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων