Αποτιμώντας τις συνέπειες του Covid-19

Ο πλανήτης από τις αρχές του 2020 ταλανίζεται από τη διάδοση του Covid-19. Δυστυχώς, μέχρι τα μέσα του περασμένου Μαΐου έχουν νοσήσει περισσότεροι από 520 εκατομμύρια συνάνθρωποί μας, χάνοντας τη ζωή τους 6,3 εκατ. εξ αυτών. Η εξέλιξη της πανδημίας εξακολουθεί να επηρεάζει όλες τις εκφάνσεις του ανθρώπινου βίου, αναδεικνύοντας την εξάπλωσή της ως τον πιο επιδραστικό παράγοντα στο διεθνές σύστημα τα τελευταία δυόμισι χρόνια. Το συλλογικό έργο με τίτλο «Covid-19 και η επόμενη μέρα: γεωπολιτική, οικονομία, διεθνείς θεσμοί», το οποίο επιμελείται η καθηγήτρια Ειρήνη Χειλά και προλογίζει ο καθηγητής Αριστοτέλης Τζιαμπίρης (αμφότεροι θεραπεύουν το γνωστικό αντικείμενο των Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς), εξετάζει τις συνέπειες στη διεθνή πολιτική και την οικονομία, τα κράτη και τους διεθνείς θεσμούς, αποτυπώνοντας παράλληλα τις προκλήσεις της επόμενης ημέρας για τη διεθνή κοινότητα.

Οι μαζικοί εμβολιασμοί οι οποίοι ξεκίνησαν το 2021 ανέκοψαν τη δυναμική εξάπλωση της νόσου, η οποία μεταλλασσόμενη εξακολουθητικά επηρεάζει βασικές πτυχές της διεθνούς τάξης. Σε αυτή τη θεματική επικεντρώνεται το πρώτο μέρος, στο οποίο οι καθηγητές Αθανάσιος Πλατιάς και Ιωάννης Παραβάντης παραθέτουν τον τρόπο που η πανδημία επηρέασε τις σινοαμερικανικές σχέσεις. Ακολούθως, ο καθηγητής Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος αναλύει πώς ο Covid-19 επιδρά στις σύνθετες και μακροχρόνιες σχέσεις του ευρωατλαντικού χώρου. Είναι γεγονός ότι η πανδημία έπληξε με σφοδρότητα την Ευρώπη και ο καθηγητής Χρήστος Χατζηεμμανουήλ διερευνά σε ποιο βαθμό επηρεάστηκε τόσο η διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης όσο και οι εξωτερικές δράσεις της ΕΕ. Οι προσδοκίες υπέρβασης της κρίσης και η σταδιακή επαναφορά σε συνθήκες υγειονομικής ασφάλειας αποτελούν κοινό αίτημα για τα κράτη, τις κοινωνίες, τα άτομα και τους διεθνείς οργανισμούς. Με αυτή τη συλλογιστική, ο καθηγητής Γιάννης Στιβαχτής αναλύει τις προοπτικές κοινής αντιμετώπισης ανάλογων καταστάσεων στο μέλλον, περιγράφοντας τις δυνατότητες μεταξύ διακυβερνητικών και υπερεθνικών επιλογών.

Αναμφίβολα, η ραγδαία εξέλιξη της πανδημίας δρομολόγησε εντατικότερες διαδικασίες συνεργασίας μεταξύ κρατών και διεθνών οργανισμών. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου παρουσιάζονται οι επιπτώσεις του Covid-19 στην παγκόσμια οικονομία, τους διεθνείς θεσμούς και τον τρόπο διαχείρισης της υγειονομικής κρίσης. Ο καθηγητής Παναγιώτης Ρουμελιώτης εξετάζει τις συνέπειες στην παγκόσμια οικονομία, τα μέτρα που ελήφθησαν για την ανάταξή της και τα σενάρια για την επόμενη ημέρα. Ακολούθως, η επιμελήτρια Ειρήνη Χειλά διερευνά το πώς επηρεάστηκαν τα πλέον ευάλωτα κράτη της διεθνούς κοινότητας και ποια ήταν η δράση των διεθνών οργανισμών για την προστασία τους από την έξαρση της πανδημίας. Συναφώς, ο καθηγητής Πέτρος Λιάκουρας εξετάζει την επίδραση του Covid-19 στο πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σε μια ούτως ή άλλως δύσκολη διεθνή συγκυρία για την περαιτέρω διεύρυνση του πλαισίου προστασίας τους. Υπό το πρίσμα των διεθνών οικονομικών οργανισμών, ο καθηγητής Μιχάλης Ψαλιδόπουλος αναλύει τον ρόλο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου τόσο στον τομέα της δανειοδότησης των λιγότερο εύρωστων κρατών, όσο και στη διευκόλυνση διαχείρισης παλαιότερων δανείων προς το ΔΝΤ. Στη συνέχεια, η καθηγήτρια Μαρία Μενδρινού διερευνά πώς η πανδημική κρίση επηρέασε τα θεσμικά όργανα και τις πολιτικές της ΕΕ. Συναφώς, η επίκουρη καθηγήτρια Φωτεινή Μπέλλου εξετάζει τις επενέργειες στην εξωτερική δράση της ΕΕ, δίδοντας έμφαση στην Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Αμυνας. Ολοκληρώνοντας το δεύτερο μέρος, ο αναπληρωτής καθηγητής Σωτήρης Ντάλης αναλύει τον ρόλο της συνοχής των κρατών – μελών της ΕΕ στη διαχείριση της υγειονομικής κρίσης και πώς αυτή ανατροφοδότησε τη δημόσια συζήτηση όσον αφορά την περιλάλητη ευρωπαϊκή συνοχή.

Στο τρίτο και τελευταίο μέρος αναλύονται οι εθνικές και διεθνείς προκλήσεις της επόμενης ημέρας. Ο Τόμας Μίλερ, επισκέπτης καθηγητής του Πανεπιστημίου George Washington, προβαίνει σε μια συγκριτική ανάλυση των αφηγημάτων της πανδημίας στις ΗΠΑ και στην ΕΕ. Επίσης αναλύει τον διαμετρικά αντίθετο τρόπο που διαχειρίστηκαν την κρίση οι κυβερνήσεις Donald Trump και Joe Biden. Συναφώς, η καθηγήτρια Κωνσταντίνα Μπότσιου αναλύει συγκριτικά τον τρόπο που επέδρασε η υγειονομική κρίση στις εκλογές στις ΗΠΑ και σε τρεις σημαντικές εκλογικές διαδικασίες: στην Ιταλία, τη Γερμανία και την Ολλανδία. Εστιάζοντας στα καθ’ ημάς, η αναπληρώτρια καθηγήτρια Ρεβέκκα Παιδή καταδεικνύει την επίδραση της πανδημίας στην πολιτική των μικρών κρατών, εξετάζοντας περιπτωσιολογικά την Ελλάδα. Υπό το πρίσμα της ιατρικής επιστήμης, ο διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας Κωνσταντίνος Στρατάκης αναλύει επιδράσεις του Covid-19 σε μια σειρά παθολογικών παραγόντων και πώς σχετίζονται με κοινωνικοοικονομικές παραμέτρους. Ακολούθως, ο δρ Γεώργιος Παυλάκης, ιατρός – ερευνητής, επικεφαλής του Τμήματος Ανθρωπίνων Ρετροϊών και του Εθνικού Ινστιτούτου Καρκίνου των ΗΠΑ, αναλύει συνθετικά τις παθολογικές, οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της νόσου.

Κάθε υγειονομική κρίση συνιστά υπαρξιακή απειλή, παρωθώντας ανθρώπους, κράτη και οργανισμούς σε συμπεριφορές επιβίωσης. Η εξελισσόμενη πανδημία έπληξε και τις πιο προηγμένες επιστημονικά, τεχνολογικά και οικονομικά χώρες, παρεκκλίνοντας από τη συνηθέστερη μεταπολεμικά κατάσταση, σύμφωνα με την οποία η υγειονομική ανασφάλεια συνιστά πρόβλημα κατά βάση των φτωχότερων κρατών. Η ταχεία εξάπλωση του κορωνοϊού επανέφερε στη δημόσια συζήτηση και ανέδειξε ζητήματα που καλύπτουν όλο το φάσμα: από την πιο στενή έννοια του ατομικού έως τις απώτατες εκδιπλώσεις της κρίσης στους περισσότερους τομείς που συναποτελούν το πλανητικό γίγνεσθαι.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι ο Covid-19 θα λειτουργήσει ως ένας επιταχυντής των ιστορικών εξελίξεων σε έναν σαφώς πιο ενοποιημένο κόσμο εν σχέσει με την προηγούμενη πανδημία του 1918. Προς το παρόν, φαίνεται να λειτουργεί ως ένας μεγάλος αξονικός τομογράφος και ο συλλογικός τόμος συνεισφέρει προς την καλύτερη απεικόνιση των συνεπειών του.

Ο Δρ Χρήστος Ζιώγας είναι διδάσκων Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, εντεταλμένος λέκτορας στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων