Μίσος και εθνικιστικός φανατισμός στη Ρωσία

Για να καταλάβουμε τον πόλεμο και τις προοπτικές του είναι απαραίτητο να εμβαθύνουμε λίγο στο κλίμα που έχει διαμορφωθεί μέσα στη ρωσική κοινωνία. Εδώ και χρόνια τα ΜΜΕ έχουν καλλιεργήσει περίεργα αισθήματα υπονόμευσης της χώρας από τη Δύση και από τις ΗΠΑ ιδιαίτερα. Αυτό εξηγεί εν πολλοίς την πεποίθηση πως η Ρωσία βρίσκεται περικυκλωμένη από δυτικές εχθρικές δυνάμεις που απεργάζονται τη διάλυση και κατάρρευσή της. Στη διάρκεια της ουκρανικής κρίσης το 2014 είχε ακουστεί πως η Δύση και κυρίως οι ΗΠΑ ήθελαν να περιορίσουν τη Ρωσία ανατολικά των Ουραλίων (!) και ουσιαστικά στα όρια της Σιβηρίας – που ένα κομμάτι της θα διεκδικούσε και η Κίνα…

Οι τωρινές επιθετικές αναφορές στην Ουκρανία ρώσων δημόσιων προσώπων και παραγόντων των media και της διανόησης δεν είναι άμοιρες των επιρροών που έχουν ασκήσει επάνω τους εθνικιστικοί κύκλοι και ένα μέρος των, και κρατικής επιρροής, μέσων ενημέρωσης. Οπως έγραψε ο γνωστός ρώσος τηλεπαρουσιαστής Αλεξάντερ Νεβζόροφ, «οι πατριωτικές παραισθήσεις είναι επιθετικές, υστερικές και επίμονες. Πρέπει να θυμάται κάποιος ότι το ιδεολογικό ναρκωτικό (του πατριωτισμού) χορηγείται ενέσιμα στις φλέβες της χώρας για έναν κυρίως σκοπό: έτσι ώστε στο πρώτο χτύπημα των δαχτύλων κάποιων ηλίθιων με στρατιωτική στολή, τα πλήθη των αγοριών να συμφωνήσουν εθελοντικά στη μετατροπή τους σε καμένο και σαπισμένο κρέας» (βλ. Ιγν. Οστρόφσκι, «Η Επινόηση της Σύγχρονης Ρωσίας», εκδ. Επίκεντρο, 2017, σελ. 360). Στόχος όλων αυτών των συμπεριφορών, που σίγουρα διευθύνονται άνωθεν, είναι η ώθηση του άμαχου πληθυσμού στις συγκρούσεις και τις ρήξεις που δημιουργούνται.

Ο περίεργος αυτός πόλεμος της Ρωσίας ξεσήκωσε πολλούς από τον άβουλο πληθυσμό, «από τη μίζερη, ανώνυμη και άσκοπη ύπαρξή τους μέσω των τηλεοπτικών δεικτών, μετατρέποντας και πείθοντάς τους ότι ήσαν θύματα και ήρωες, παρέχοντάς τους έτσι όπλα και στρέφοντάς τους κατά ενός εχθρού». Η ρωσική προπαγάνδα κινητοποίησε χιλιάδες Ρώσους να φανατισθούν και να πολεμήσουν κατά του «ουκρανικού φασισμού». Οι παραισθήσεις που παρήγαγαν τα Μέσα απέκτησαν σύντομα τη δική τους ζωή, αγνοώντας πως ήσαν μέρος κάποιου τηλεοπτικού προγράμματος.

Οι επιπτώσεις πάνω στην πολιτική ζωή γίνονται καταλυτικές. Στην περίπτωση του πολέμου στην Ουκρανία του 2014 και στην τελική προσάρτηση της Κριμαίας, που έχουν μετρηθεί, τα σχετικά τηλεοπτικά προγράμματα σάρωσαν τα πάντα, ξεπερνώντας και τις ειδήσεις. Και σ’ αυτήν την ξέφρενη πορεία πήραν μαζί τους και τη δημοτικότητα του προέδρου. Η επιδοκιμασία στο πρόσωπό του έφθασε τότε στο 90%! Κάτι τέτοιο εικάζω πως γίνεται και τώρα – πάνω στα βήματα της τελευταίας πολεμικής κρίσης. Το κύμα μίσους και εθνικιστικής υστερίας εκείνων των ημερών παρέσυρε στο φονικό του διάβα τον συμπαθή και φιλελεύθερο πολιτικό Μπόρις Νέμτσοφ. Που έπεσε νεκρός το 2015 από σφαίρες κάποιου φανατικού σε γέφυρα δίπλα από το Κρεμλίνο. Αυτή είναι ίσως και μια εξήγηση γιατί ο εξίσου φιλελεύθερος Ανατόλι Τσουμπάις εγκατέλειψε ξαφνικά προ ημερών τη Ρωσία.

Ολα αυτά δεν συμβαίνουν επειδή η Ρωσία έχει διαφορετικούς, χαμηλού επιπέδου ανθρώπους. Οπως εξηγεί ο ρώσος φιλελεύθερος πολιτικός Γκριγκόρι Γιαβλίνσκι στο βιβλίο του «Σημειώσεις πάνω στην Ιστορία και την Πολιτική» («Notes on History and Politics: the People, the Country and the Reforms»), η ευθύνη βαρύνει την ελίτ της χώρας. Διότι τα μέλη της αντί για πραγματικές μεταρρυθμίσεις «άφησαν να εξαγορασθούν οι θέσεις τους σαν ανεξάρτητων επαγγελματιών με οντότητα που αγαπούν τη χώρα τους αντί χρημάτων, εξουσίας και σημαντικών θέσεων οικονομικής και κοινωνικής ισχύος».