Φάλτσα και μεζεδάκια

Προσπαθώ να έχω τα μάτια μου και τα αφτιά μου ανοιχτά, ώστε να εντοπίζω και να καταγράφω φαινόμενα, εξελίξεις, αλλά και φάλτσα που αφορούν τη γλώσσα. Εχουμε, λοιπόν, και λέμε από σχετικά πρόσφατη συγκομιδή.

Για μια ακόμα φορά θεωρώ σκόπιμο να επισημάνω πως βέβαια ούτε όλα τα ρήματα (ή έστω τα περισσότερα) συντάσσονται με γενική ούτε η σύνταξή τους με γενική δίνει στον γράφοντα ή στον ομιλούντα διαπιστευτήρια λογιοσύνης ή υψηλής παιδείας. Διάβασα, λοιπόν, σε κείμενο γνωστού συγγραφέα, δημοσιευμένο σε εφημερίδα «Δεν επιδέχεται αμφισβήτησης» (αντί του ορθού «δεν επιδέχεται αμφισβήτηση»). Πρόκειται για μια ακόμα εσφαλμένη χρήση της γενικής, στο πλαίσιο ενός γλωσσικού σουσουδισμού, όπως και στις φράσεις «εισηγείται λύσεων», «μετέρχεται ανόμων μέσων», «δικαιούται διακρίσεων», «διέφυγε του κινδύνου», κ.λπ.

Λογιοτατισμό της ημιμάθειας αποπνέουν επίσης φράσεις όπως «καύσωνας δοκιμάζει τη χώρα» αντί του ορθού «η χώρα δοκιμάζεται από καύσωνα». Ωστε λοιπόν «δοκιμάζει», όπως δοκιμάζει κάποιος τη χορτόπιτα της γιαγιάς, ένα κρασί ή ένα ζευγάρι παπούτσια. Αλλη, όμως, σημασία έχει το ρήμα δοκιμάζω και άλλη η παθητική φωνή του (δοκιμάζομαι). Αλλο η δοκιμή και άλλο η δοκιμασία.

Και τι να πει κανείς όταν σε κείμενο νεοφώτιστου δημοσιογράφου συναντά τη μετοχή αναγιγνώσκοντας, αντί του πολύ πιο απλού και απολύτως επαρκούς διαβάζοντας; Και αν ο δημοσιογράφος είναι νεαρός και έχει δικαίωμα στην επιείκειά μας (όχι βέβαια «δικαιούται της επιείκειάς μας», βλ. πιο πάνω), πώς να μη σχολιάσω ότι γνωστός και ευπώλητος συγγραφέας γράφει «ως από μηχανής θεός»; Αν θυμάμαι καλά, έχω και άλλοτε αναφερθεί στο φαινόμενο της κατάχρησης του ως έστω και όταν δεν πρόκειται για κατηγορούμενο αλλά για παρομοίωση. Με άλλα λόγια, μάθαμε να χρησιμοποιούμε το ως αντί του σαν και το βάζουμε και στα λάχανα. Ή αλλιώς «Είπαν της γριάς να… κι εκείνη…». Ετσι κάπως εμφανίζεται κάποιος «ως από μηχανής θεός» αντί του ορθού «σαν από μηχανής θεός», όπως επίσης ορμάει «ως ταύρος σε υαλοπωλείο» αντί του ορθού «σαν ταύρος» (εξαιρούνται ίσως όσοι μπορούν να επικαλεστούν συγγένεια με τον Μινώταυρο, έστω και μακρινή).

Θα κλείσω με ένα γλωσσικό μεζεδάκι, μια και το έφερε η… κουβέντα. Εξαίρεση στον κανόνα με το ως και το σαν, για το κατηγορούμενο και την παρομοίωση αντίστοιχα, θα έλεγα ότι αποτελεί η κοινότατη έκφραση «Εγώ, σα(ν) μάνα σου». Ισως και λόγω πιο «χθόνιας» προέλευσης της λέξης «μάνα», έχει μια δύναμη αυτή η άτιμη η φράση, ώστε να θεωρείται σχεδόν αδιανόητο το τυπικά σωστό «Εγώ, παιδί μου, ως μάνα σου».

Επιδόρπιο

Η Martha Argerich, γνωστή πιανίστρια με καταγωγή από την Αργεντινή, έχει εμφανιστεί επανειλημμένα στην Αθήνα. Εχουμε μάθει να τη λέμε και να τη γράφουμε Μάρθα Αργκεριχ. Στην πραγματικότητα, όμως, το όνομά της είναι Μάρτα Αρχερίτς.