Ανάμεσα σε δύο τάσεις

Μετά τις καλοκαιρινές διακοπές η χώρα θα εισέλθει σε προεκλογική περίοδο. Ο Πρωθυπουργός θα εξαγγείλει στη ΔΕΘ το πρόγραμμά του για τη νέα τετραετία, υποσχόμενος έναν συνδυασμό σταθερότητας και μεταρρυθμίσεων. Θα επιδιώξει, υποθέτουμε, να αντιδιαστείλει αυτή την προοπτική, από την αστάθεια και την ακυβερνησία. Ωστόσο, στη διαδρομή προς τις εκλογές, εκ των πραγμάτων θα ανακύψουν ορισμένα αληθή πολιτικά διλήμματα. Η κυβερνητική παράταξη θα προτάξει την εικόνα της σταθερότητας και της κανονικότητας, αλλά παράλληλα θα κληθεί και να συσπειρώσει το δικό της εκλογικό ακροατήριο. Δυνητικά η συσπείρωση επιτυγχάνεται μέσα από την πολιτική πόλωση, τα οφέλη της οποίας καρπώνονται οι δύο μεγαλύτεροι πόλοι. Ετσι, προκαλείται μια κρύφια αντίφαση, την οποία θα πρέπει να διαχειριστεί η πλειοψηφία: σταθερότητα ή πόλωση. Και το ζήτημα καθίσταται πλέον σύνθετο, καθώς η λεπτή ισορροπία ανάμεσα στις δύο αυτές επιδιώξεις εξαρτάται όχι μόνο από τις επιλογές σε επίπεδο κορυφής, αλλά και από επιμέρους πολιτικές των υπουργών, που έχουν το δικό τους πολιτικό ακροατήριο.

Αυτός ο λανθάνων ανταγωνισμός επιδιώξεων συνδέεται και με τη λεγόμενη μεταρρυθμιστική ατζέντα. Θα χρησιμοποιηθούν οι τομές ως μηχανισμός σταθερότητας ή ως μηχανισμός πόλωσης; Εχουμε κατ’ επανάληψη συζητήσει τις δυσχέρειες της μεταρρύθμισης στη χώρα μας. Οποια γνήσια μεταρρυθμιστική πολιτική έχει να αντιπαλέψει την κυρίαρχη κουλτούρα, την οργάνωση των επιμέρους κοινωνικών συμφερόντων, αλλά και την έλλειψη κατάλληλων πόρων και ευκαιριών, ώστε να αξιοποιηθούν οι προοπτικές της μεταρρύθμισης. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η μεταρρύθμιση απαιτεί σταθερότητα, όχι πόλωση. Η λογική του να σπάσουμε αβγά κατά βούληση (διότι αλλιώς δεν θα φτιάξουμε ομελέτα) δεν έχει προοπτική. Αντίθετα, απαιτείται οι όποιες τομές να δείχνουν στους εμπλεκομένους ένα ορατό θετικό πρόσημο. Να εμπλακούν οι ενδιαφερόμενες κοινωνικές ομάδες ώστε να μην υπονομευθεί η όποια πρωτοβουλία ως άνωθεν επιβαλλόμενη. Και τέλος να μην είναι υπέρμετρο το βραχυπρόθεσμο κόστος μετάβασης στη νέα πραγματικότητα. Το πόρισμά μας είναι ότι τομές που δεν πληρούν αυτούς τους όρους είναι κοντόθωρες. Συσπειρώνουν όσους θίγονται. Εγκλωβίζουν σε έναν φαύλο κύκλο μεταρρύθμισης και αντιμεταρρύθμισης, ο οποίος, συνολικά θεωρούμενος, έχει αρνητικό πρόσημο.

Στο σημείο αυτό θα μας ψέγει ο κυνικός αναγνώστης: Μήπως παραβλέπουμε ότι αυτό ακριβώς οδηγεί σε πόλωση και συσπείρωση; Εδώ εκδηλώνεται μία ακόμα παράμετρος του πολιτικού διλήμματος. Η πόλωση, θα μας λεχθεί, εγκλωβίζει το ΠΑΣΟΚ. Ωστόσο, σε αυτή την κυνική παρατήρηση προσήκει εξίσου κυνικός αντίλογος. Τομές με προδιάθεση πόλωσης αποτελούν στοίχημα με αβέβαιη εξέλιξη. Διότι την επομένη των δεύτερων εκλογών, αν δεν υπάρχει αυτοδυναμία, το ΠΑΣΟΚ θα σταθμίσει την εντολή που του έχουν δώσει όχι βεβαίως όσοι ψήφισαν το πρώτο κόμμα, αλλά εκείνοι που αψήφησαν την πόλωση και προτίμησαν εκείνο. Αυτές είναι οι άδηλες αντιφάσεις της πολιτικής.

Ο Νίκος Παπασπύρου είναι επίκουρος καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ).