Η αβεβαιότητα από τον Ερντογάν

Η αυξανόμενη ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, την οποία μετά την ομιλία του έλληνα πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, στο αμερικανικό Κογκρέσο τροφοδοτεί συστηματικά η τουρκική πλευρά, δεν είναι συνηθισμένη πρακτική. Aυτή τη φορά δεν είναι μόνο οι υπερπτήσεις πάνω από κατοικημένες περιοχές ή κάποιο σκάφος που κάνει υποθαλάσσιες έρευνες. Αυτή τη φορά, ψηφίδα-ψηφίδα, κλιμακώνεται ένα οργανωμένο σχέδιο αμφισβήτησης της ίδιας της ελληνικής κυριαρχίας – αρχικά με την επίκληση της Συνθήκης της Λωζάννης για την αμφισβήτηση του δικαιώματος της Ελλάδας να εξοπλίζει τα νησιά του Αιγαίου και στη συνέχεια με την απειλή εισβολής και ενσωμάτωσης στην τουρκική επικράτεια, κατάκτησης δηλαδή, ελληνικών νησιών.

Η Τουρκία δεν θα μπορούσε να κλιμακώσει τις απειλές της αν δεν είχε προϋπάρξει η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αν δηλαδή μια χώρα με αυταρχική εξουσία δεν επινοούσε λόγους που να δικαιολογούν μια αναθεωρητική συνόρων επιθετική στρατηγική κατά άλλης, ανεξάρτητης και δημοκρατικής χώρας. Λόγω της διαταραχής στην παγκόσμια ισορροπία, όμως, που προκάλεσε η Ρωσία, ένα άλλο αυταρχικό καθεστώς, του Ταγίπ Ερντογάν, που μιμείται τα βήματα του Βλαντίμιρ Πούτιν, δείχνει προθέσεις που προσομοιάζουν με εκείνες της Ρωσίας.

Η Ελλάδα είναι, για πολλές δεκαετίες, το μέτρο με το οποίο συχνά συγκρίνεται η Τουρκία. Η ευρωπαϊκή πορεία της χώρας μας διασφάλισε τη δημοκρατία και την ομαλότητα, την οικονομική ευμάρεια για αναλογικά μεγάλα τμήματα του πληθυσμού σε σχέση με την Τουρκία. Εξασφάλισε επίσης το διεθνές κύρος και την ισχύ που απορρέει από τις συμμαχίες μας και την ευρωπαϊκή μας ταυτότητα. Η Τουρκία, αντίθετα από μας, παρά τους αναπτυξιακούς ρυθμούς της οικονομίας της τα τελευταία χρόνια, υστερεί στο επίπεδο ζωής με τη φτώχεια και την οικονομική ανασφάλεια να διευρύνονται. Αλλά, κυρίως, υστερεί στις ελευθερίες και στην πολιτική ομαλότητα.

Η διακυβέρνηση Ερντογάν που αντικατέστησε την προοπτική μιας ευρωπαϊκής πορείας με ισλαμική ταυτότητα και το όραμα μιας Τουρκίας περιφερειακής δύναμης, οδηγεί στην επικράτηση ενός πρωτόγονου εθνικισμού, που συνοδεύει τη σκλήρυνση του καθεστώτος: με διορισμένους από τον Ερντογάν δικαστές υποταγμένους στις βουλήσεις του, με ελεγχόμενο Τύπο, με ένα δόγμα εθνικής καθαρότητας που επιτρέπει την ποινικοποίηση της πολιτικής έκφρασης εθνικών μειονοτήτων, με πολλές ανεξάρτητες φωνές είτε στην εξορία είτε στις φυλακές και με πληθώρα αυταρχικών μέτρων για τον έλεγχο και του Διαδικτύου, η Τουρκία μοιάζει να διευρύνει τις αποστάσεις της από τον δυτικό κόσμο. Η στρατηγική θέση της στο ΝΑΤΟ, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία μάλλον επέτεινε παρά εξομάλυνε την προβληματική σχέση της με τον δυτικό κόσμο και, κυρίως, με τις αξίες του.

Αυτή είναι η χώρα που απειλεί τμήματα της ελληνικής επικράτειας. Μπορεί να είναι βρυχηθμοί για εσωτερική κατανάλωση ή, μήπως, ο Ερντογάν θεωρεί ότι θα μπορούσε να υλοποιήσει τις απειλές του;

Πιστεύω ότι ο Ερντογάν δεν μπορεί να είναι τόσο παράλογος. Αλλά η Ελλάδα, προφανώς, οφείλει για κάθε ενδεχόμενο να θωρακιστεί απέναντι και στον παραλογισμό. Η διεθνοποίηση της τουρκικής επιθετικότητας και της κλιμάκωσής της και η απαίτηση να την καταδικάσουν οι εταίροι και σύμμαχοι είναι εκ των ων ουκ άνευ – η ρητή αναφορά του Ευρωκοινοβουλίου είναι χαστούκι για τη ρητορική του αυταρχικού τούρκου προέδρου. Απαραίτητες είναι και οι διεθνείς συμμαχίες, όπως η ελληνογαλλική, και βέβαια η επίσπευση των εξοπλιστικών προγραμμάτων, ώστε να μεγεθυνθεί η ελληνική δύναμη αποτροπής.

Αλλά πιο απαραίτητη είναι η ελληνική ψυχραιμία. Η φράση του Κυριάκου Μητσοτάκη καθρεφτίζει την ελληνική στάση: δεν κρατάμε μούτρα στον Ερντογάν, αλλά και δεν αποδεχόμαστε τον τουρκικό αναθεωρητισμό και την επιθετικότητά του. Και είμαστε έτοιμοι να απαντήσουμε με ενότητα.