Ριζοσπαστισμός Vs Συντηρητισμού της νέας μεσαίας τάξης

Σε κάποια σκηνή της αγαπημένης ελληνικής ταινίας του 1965 «Τέντυ μπόι αγάπη μου» ο γιος (Κ. Βουτσάς) ζητά από τον πατέρα του (Ν. Πλατή) το μερίδιό του από την πατρική περιουσία έτσι ώστε να μπορέσει να υλοποιήσει τα μεγαλεπήβολα σχέδιά του που ως κύρια στόχευση έχουν την κοινωνική του άνοδο και την ένταξή του στα ανώτερα εισοδηματικά στρώματα χωρίς ωστόσο να χρειαστεί να εργαστεί και να κοπιάσει ιδιαιτέρως. Στην αρνητική απάντηση του πατέρα ο γιος τον αποκαλεί περιφρονητικά μικροαστό και όταν ο πατέρας τον ρωτά τι σημαίνει αυτό, εκείνος απαντά ότι «μικροαστούς αποκαλούμε τα μίζερα ανθρωπάκια που δεν βλέπουν πέρα από τη μύτη τους».

Η ίδια αρνητική χροιά του χαρακτηρισμού νοικοκυραίος – μικροαστός συνεχίζει να υφίσταται και σήμερα, σχεδόν 60 χρόνια μετά, επικρίνοντας επί της ουσίας την ατομικότητα ως τρόπο δράσης και ένταξης στο κοινωνικό σύνολο, που αδιαφορεί σε μεγάλο βαθμό για τις κοινωνικές και οικονομικές μετεξελίξεις που συμβαίνουν στο δημόσιο πεδίο.

Το άθροισμα αυτής της ατομικότητας είναι αυτό που συγκροτεί την ήσυχη και φρόνιμη μεσαία τάξη, αυτή που εύκολα μπορεί να κατηγορηθεί από τη ριζοσπαστική κοινωνική κριτική ως ένα συνονθύλευμα συμβιβασμένων μικροαστών που δεν μπορούν να εξελιχθούν, δεν μπορούν να αμφισβητήσουν και εν τέλει δεν μπορούν ν’ αποτελέσουν κομμάτι  της υπέρβασης που απαιτεί η εποχή της μέτα-μέτα νεωτερικότητας.

Την ίδια στιγμή ωστόσο κανείς δεν μπορεί να ακυρώσει το γεγονός ότι αυτή η μεσαία τάξη – με όλες τις εσωτερικές της αντιφάσεις – είναι ο κύριος πληθυσμιακός εκφραστής του σύγχρονου καπιταλιστικού οικοδομήματος. Ηταν και συνεχίζει να είναι η κατεξοχήν κεντρομόλος κοινωνική δύναμη μιας ειρηνικής δημοκρατίας χαμηλών εντάσεων και μεγάλων συναινέσεων, το κατεξοχήν εκλογικό ακροατήριο των κομμάτων που συγκλίνουν προς το Κέντρο, το κύριο πολιτικό υποκείμενο που εμβληματικά συμπυκνώθηκε στο νέο κοινωνικό συμβόλαιο. (Π. Παναγιωτόπουλος, Περιπέτειες της μεσαίας τάξης, 2021, σελ. 67).

Η συγκεκριμένη λοιπόν κοινωνική τοποθέτηση αντανακλά και μια αντίστοιχη εκλογική συμπεριφορά, η ανάλυση της οποίας έχει ως βασικά της διαφοροποιητικά χαρακτηριστικά την ηλικία και τη θέση του ατόμου στην παραγωγική διαδικασία. Το ηλικιακό χάσμα διαμορφώνει στην ουσία δύο ετερογενή εκλογικά σώματα που σκέφτονται, αντιδρούν και τελικά ψηφίζουν με πολύ διαφορετικό τρόπο.

Ο λόγος που η πλειοψηφία των μελών των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων συνεχίζουν να στηρίζουν την κυβέρνηση έγκειται στο γεγονός ότι αναγνωρίζουν σε αυτή μια ρεαλιστική πολιτική προσέγγιση έναντι όσων υποστηρίζει η αξιωματική αντιπολίτευση, τα οποία θεωρούν ανεδαφικά και μη εφαρμόσιμα με βάση και την εμπειρία της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ.

Στον αντίποδα οι ασφυκτικές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που έχουν δημιουργηθεί, διεγείρουν τα ήδη ευαίσθητα αντανακλαστικά της νεολαίας και συγκροτούν μια εκλογική συμπεριφορά που αποδοκιμάζει ή είναι επιφυλακτική απέναντι στις κυβερνητικές πολιτικές και επιλογές.

Ο Αντώνης Παπαργύρης είναι διευθυντής ερευνών GPO / πολιτικός επιστήμονας