NON PAPER

Το χρονικό ενός προαναγγελθέντος φόνου

Η μητέρα ήταν ηθοποιός στη δεκαετία του 1970. Αποσύρθηκε όταν παντρεύτηκε γνωστό θεατρικό συγγραφέα και απέκτησε τον γιο της. Εναν και μοναδικό. Εδώ και αρκετά χρόνια ζούσε στην Αίγινα. Εκανε αγροτική ζωή αφού, όπως είπαν οι γείτονες, την επόμενη της μοιραίας νύχτας ανησύχησαν διότι δεν την είδαν να ταΐζει τις κότες της.

Ο γιος, 46 ετών σήμερα. Δεν δούλευε και αυτό είναι ήδη μια ένδειξη. Γιατί ένας άνδρας, στο κορύφωμα της παραγωγικής ηλικίας να μη δουλεύει; Από δω και πέρα αρχίζουν οι ψίθυροι, τα μισόλογα, τα κουτσομπολιά της γειτονιάς, οι φήμες, τα κλειστά παράθυρα για να μην ακούγονται οι φωνές, τα φοβισμένα βλέμματα, οι μαγκωμένες κουβέντες. Αντε κι ένα βλέμμα συμπόνιας, ένα χτύπημα στην πλάτη. Η ίδια και απαράλλαχτη συνθήκη. Στην Αθήνα, στην περιφέρεια, σε χωριά και σε πόλεις. Σε μεγάλα σπίτια, σε μικρά, σε μεζονέτες, σε χαμόσπιτα. Σε μια κοινωνία που τα τελευταία χρόνια υποτίθεται ότι δίνονται αγώνες ώστε να μην υπάρχουν «απόβλητοι», η ψυχική αρρώστια εξακολουθεί να θεωρείται στίγμα. Και για τον πάσχοντα και για το οικογενειακό του περιβάλλον. Κάτι που πρέπει να κουκουλωθεί. Να μη βγει παραέξω. Να μην αντιμετωπισθεί, άρα και να μη θεραπευθεί. Ολοι το ξέρουν και όλοι σιωπούν. Ναι, με καλές προθέσεις, δεν τις αμφισβητώ. Ετσι νομίζουν ότι βοηθούν τους συγγενείς που ταλαιπωρούνται. Νομίζουν. Λίγοι ξέρουν, πολλοί υποπτεύονται και όλοι σιωπούν. Αντε να ξεφύγει από κάποια χαραμάδα ένας αναστεναγμός, μια παραδοχή απελπισίας.

«Κάποια μέρα θα με σκοτώσει» είχε εξομολογηθεί για τον γιο της η πρώην ηθοποιός. Και τη σκότωσε. Με πολλαπλές μαχαιριές. Μετά, κυκλοφορούσε στο λιμάνι του νησιού σε έξαλλη κατάσταση. Οι αστυνομικοί που τον συνέλαβαν για να τον συνετίσουν δεν κατόρθωσαν να βγάλουν άκρη, μιλούσε ασυνάρτητα, δεν καταλάβαιναν τι έλεγε. Το πρωί ανακάλυψαν το πτώμα. Και ύστερα όλοι μίλησαν για τον περίεργο γιο, τον ιδιόρρυθμο, με τα βίαια ξεσπάσματα. Ο γιος δεν ήταν ούτε περίεργος ούτε ιδιόρρυθμος. Αρρωστος ήταν. Ψυχικά άρρωστος. Και όταν πάθαινε κρίσεις είχε βίαια ξεσπάσματα. Αν υπέφερε από οποιαδήποτε άλλη σωματική ασθένεια θα είχε τη συμπάθεια και τη συμπαράσταση όλων. Η μητέρα του θα τον είχε πάει στους καλύτερους επιστήμονες, θα μιλούσε ανοιχτά, θα συζητούσε, πιθανότατα, την πορεία της θεραπείας του, τα αποτελέσματα, τις προσδοκίες των γιατρών. Η αρρώστια η δική του όμως είχε να κάνει με την ψυχή. Και αυτά δεν πρέπει να βγαίνουν παραέξω. Γιατί εκεί έξω κυκλοφορεί η ρετσινιά της τρέλας. Και εκεί μέσα, στο σπίτι, η ενοχή που κατατρώει τη μάνα. «Μήπως φταίω εγώ; Μήπως κάτι δεν έκανα σωστά στην ανατροφή του;».

Το στίγμα της ψυχικής ασθένειας

Μοιάζει με ρούχο παλιό. Πολύ παλιό. Σαν να μας έχει ξεμείνει κρεμασμένο σε καρφί από τον Μεσαίωνα. Τότε που ο «τρελός» θεωρούνταν η ενσάρκωση του διαβόλου, το μίασμα, ο καταραμένος, ο ικανός για κάθε κακό. Θυμίστε μου πόσοι αιώνες έχουν περάσει από τότε;

Για πάρα πολλούς, ως προς αυτό, κανένας. Ακόμη και άνθρωποι μορφωμένοι, καλλιεργημένοι, με ανώτερο πνευματικό και κοινωνικό επίπεδο διστάζουν όχι μόνο να δημοσιοποιήσουν θέματα ψυχικής ασθένειας αλλά και να τα αντιμετωπίσουν. Νομίζουν ότι μπορούν να τα «θεραπεύσουν» με αγάπη, με στοργή, με υποχωρήσεις και αναρωτιέμαι αν με τον ίδιο τρόπο θα προσπαθούσαν να «θεραπεύσουν» έναν καρκίνο. Εχω φίλο που μετά τα 35 του και αφού είχε κάνει παιδιά έμαθε ότι στις οικογένειες και των δύο γονιών του υπήρχαν περιστατικά σχιζοφρένειας.

Ξανοιχτήκαμε να μιλάμε για την κατάθλιψη αλλά μέχρι εκεί. Οι άλλες ψυχικές ασθένειες παραμένουν ακόμη ταμπού και οικογενειακό στίγμα. Μια αντίληψη που υφέρπει ακόμη και στην καθημερινή γλώσσα όπου η λέξη «τρελός», όταν δεν είναι βρισιά, λυγίζει από το βάρος των αρνητικών συνειρμών. Πότε θα εξαλειφθεί αυτό; Οταν γίνει κοινή συνείδηση ότι ο τρελός είναι, πρωτίστως, άρρωστος.