Φωτιά, πυροσβέστες!

Η πρώτη ταινία του Μίλος Φόρμαν, του διάσημου σκηνοθέτη μεταξύ άλλων και της «Φωλιάς του κούκου», γυρίστηκε στην πατρίδα του, την Τσεχοσλοβακία, και είχε τίτλο «Φωτιά, πυροσβέστες». Γυρίστηκε το 1967, λίγο πριν από την Ανοιξη της Πράγας, και είναι μια κωμωδία καταστάσεων που δείχνει αλλεπάλληλες καταστροφές σε μια ετήσια γιορτή των πυροσβεστών. Η ταινία θεωρήθηκε σάτιρα του ανατολικού μπλοκ και, από τον Αύγουστο του 1968, όταν τα σοβιετικά τανκς «χόρεψαν» στην Πράγα, απαγορεύτηκε – ενώ ο σκηνοθέτης αναζήτησε την τύχη του στη Δύση, στην Αμερική, και την κέρδισε.

Οι πυροσβέστες, στην Ελλάδα, έχουν απείρως δυσκολότερη δουλειά απ’ ό,τι είχαν τότε στην Τσεχοσλοβακία – και σήμερα στην Κεντρική και στη Βόρεια Ευρώπη. Η Ελλάδα – όπως άλλωστε και όλος ο ευρωπαϊκός Νότος, οι χώρες γύρω από τη Μεσόγειο – έχει εύφλεκτη βλάστηση και, σε συνδυασμό με το κλίμα, αρπάζει εύκολα φωτιές. Και πρέπει οι πυροσβέστες να μπορούν να τις αντιμετωπίσουν.

Στο μεταξύ, ούτε οι τοπικές κοινωνίες ούτε οι Δήμοι ούτε οι πολίτες ούτε οι υπηρεσίες, συχνά ούτε και το κράτος φροντίζουν τα πράγματα να μη φτάσουν στην ανάγκη των πυροσβεστών. Αυτά που θα έπρεπε να είχαν γίνει καιρό, δεν έχουν γίνει: σχεδόν πουθενά δεν έχουν εγκατασταθεί σύγχρονα μέσα για έγκαιρο εντοπισμό και, αφού εκδηλωθεί μια φωτιά, για γρήγορη επέμβαση. Επίσης σε αυτό τον σχεδιασμό δεν έχουν υπολογιστεί εθελοντές κι είναι περιστασιακή και σχεδόν τυχαία η αντιμετώπιση αυθαίρετων ανθρώπινων παρεμβάσεων στα δάση.

Οι λόγοι που εκδηλώνονται πυρκαγιές είναι ανθρωπογενείς. Ο βασικότερος απ’ αυτούς είναι η αμέλεια: η αδιαφορία ή η αδυναμία για καθαρισμό από ξερά ξύλα και χόρτα σε περιοχές όπου υπάρχει κίνδυνος, η απόθεση σκουπιδιών σε μεγάλες ποσότητες στα όρια δασικών περιοχών που δεν ενδιαφέρονται οι αυτοδιοικητικές αρχές να τα καθαρίσουν, έστω βάζοντας και μερικά πρόστιμα, και συνολικά η κακή διαχείριση των δασών από την τοπική αυτοδιοίκηση είναι οι βασικές αιτίες. Τακτικός περιπατητής στον Υμηττό, μου κάνει εντύπωση η αδιαφορία για ό,τι άφησε πίσω της η τελευταία χιονόπτωση, που επισώρευσε σπασμένα κλαδιά και πεσμένα δέντρα, τα οποία προστέθηκαν στα σπασμένα και ξερά από τα χιόνια της προπέρσινης χρονιάς. Τα ίδια ακούω ότι συμβαίνουν σε όλα τα περιαστικά δάση.

Τα υπέργεια δίκτυα της ΔΕΗ και ιδίως οι υποσταθμοί μέσα ή κοντά σε δάση και οι πυλώνες μεταφοράς ρεύματος υψηλής τάσης, κάθε χρόνο, ενοχοποιούνται συχνά για πρόκληση πυρκαγιών. Παρ’ όλα αυτά, ελάχιστες υποδομές βελτιώθηκαν και, όπως έδειξε και η προχθεσινή πυρκαγιά στη Βούλα, πάντα θα υπάρχει ένας κακοσυντηρημένος υποσταθμός σε μια ακαθάριστη περιοχή, πλάι σε κατοικήσιμη περιοχή.

Παρά τα προαναφερθέντα προβλήματα, υπάρχει πάντα μια ροπή που θέλει να αποδίδει τις πυρκαγιές σε εμπρηστές – κυρίως από οικοπεδοφάγους ή από εξωτερικούς εχθρούς (πολύ συχνά εδώ ενοχοποιούνται, γενικώς, Τούρκοι). Ατοπη και ανεδαφική εκδοχή. Αφενός, επειδή είναι πολύ δύσκολο, όπως στο παρελθόν, να αλλάξει χρήση δασική περιοχή. Αφετέρου, επειδή ποτέ δεν συνελήφθησαν εχθροί σε διατεταγμένη υπηρεσία – ενώ οι εμπρηστές που συνήθως συλλαμβάνονται είναι είτε άσχετοι με διαταραχές είτε κάποιοι που έβαλαν φωτιά από αμέλεια. Η σύλληψη, χθες, ενός ξένου με κεριά δεν νομίζω να οδηγήσει κάπου αλλού.

Αυτό είναι το τοπίο των πυρκαγιών. Αλλά όταν ξεσπούν κι όταν είναι καταστροφικές, τότε πολύ εύκολα ξεχνιούνται όλοι οι ουσιώδεις λόγοι, που συχνά περιλαμβάνουν τη δική μας αμέλεια ή κάποιων από μας, και αναζητούνται οι συνήθεις αποδιοπομπαίοι. Φωτιά; Πυροσβέστες!

Ο Τζόνσον όταν «πετούσε πέτρες»

Την πιο ωραία περιγραφή του κυνικού καιροσκόπου, έτοιμου για όλα Μπόρις Τζόνσον, την κάνει η δημοσιογράφος και ιστορικός Αν Απλμπομ στο τελευταίο βιβλίο της «Το λυκόφως της δημοκρατίας, Το μέλλον της νοσταλγίας» (εκδ. Αλεξάνδρεια). Πρωτοέγινε δημοφιλής ως ανταποκριτής στις Βρυξέλλες της «Daily Telegraph», της εφημερίδας του βρετανικού Συντηρητικού Κόμματος. Πώς τα κατάφερε; «Η ειδικότητά του ήταν διασκεδαστικές μισοαληθινές ιστορίες φτιαγμένες γύρω από έναν κόκκο (ή μερικές φορές και λιγότερο από κόκκο) αλήθειας, οι οποίες διακωμωδούσαν την Ευρωπαϊκή Ενωση παρουσιάζοντάς τη σταθερά ως αστείρευτη πηγή κανονιστικής τρέλας. Τα άρθρα του είχαν τίτλους όπως “Απειλούνται τα βρετανικά ροζ λουκάνικα”, επαναλάμβαναν (ψευδείς) φήμες ότι οι γραφειοκράτες των Βρυξελλών θα απαγόρευαν τα διώροφα λεωφορεία ή τα πατατάκια με διάφορες γεύσεις. […] Οι αρχισυντάκτες άλλων εφημερίδων απαιτούσαν από τους ανταποκριτές στους στις Βρυξέλλες να βρουν και να στείλουν παρόμοιες ιστορίες. Οι λαϊκές εφημερίδες μπήκαν στην κούρσα της δημοσίευσης τέτοιων ιστοριών. Χρόνο με τον χρόνο, οι ιστορίες αυτού του είδους βοήθησαν να καλλιεργηθεί η δυσπιστία για την Ευρωπαϊκή Ενωση, η οποία πολλά χρόνια αργότερα άνοιξε τον δρόμο για το Brexit. O Τζόνσον ήξερε πολύ καλά τις επιπτώσεις και χαιρόταν για αυτές. “Πετούσα πέτρες πάνω από τον τοίχο του κήπου και από το διπλανό θερμοκήπιο στην Αγγλία άκουγα τον εκπληκτικό κρότο που έκαναν” έλεγε…».

***

Με εντυπωσιάζει ο πρώην εκσυγχρονιστής Νίκος Μπίστης που, προχωρώντας και αναθεωρώντας, εκτός από τον ΣΥΡΙΖΑ ανακάλυψε κι ότι στην Ουκρανία πάσχει «η ανάγνωση για τον δημοκράτη Ζελένσκι που μάχεται τον δικτάτορα Πούτιν, σε μια μάχη του καλού απέναντι στο κακό». Μόνος επιλέγει τον μανιχαϊσμό, μόνος και την ερμηνεία. Η επίθεση κατά ανεξάρτητης δημοκρατικής χώρας δεν συγκινεί τον παλαιό δημοκράτη που ξαναέγινε ρωσόφιλος, όπως όταν ήταν στην ΚΝΕ. Πολύ προχώ στάση.