Το τίμημα της μονόπλευρης διπλωματίας στον Περσικό

Το να είσαι προβλέψιμος κι ασφαλής σύμμαχος σου δημιουργεί την εντύπωση ότι χαίρεις πλαισίου περιφερειακής ασφαλείας αλλά στην πράξη σε καθιστά εξαρτημένο από τις διαθέσεις και τα συμφέροντα του ισχυρού συμμάχου. Ενώ τα δίνεις πάντοτε όλα και περιμένεις πολλά, συνήθως παίρνεις ψίχουλα κι είσαι κι ευχαριστημένος. Συμμαχία δεν σημαίνει ότι υποτάσσεις τα εθνικά συμφέροντα στα συμμαχικά. Αντίθετα τα εθνικά είναι σημαντικότερα των συμμαχικών και θα πρέπει να αποτελούν την πυξίδα των ελληνικών κυβερνήσεων. Δυστυχώς δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο σήμερα στις σχέσεις της Ελλάδας με τις ΗΠΑ κι αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αποτελεί η κρίση των τάνκερ στον Περσικό.

Διαθέτοντας άγνοια κινδύνου και βασιζόμενη σε μια γενικότερη άγνοια των εξελίξεων, η ελληνική εξωτερική πολιτική συνεχίζει να προβαίνει σε επιπόλαιες ετερόφωτες ενέργειες, χωρίς να γνωρίζει τις συνέπειες αυτών των ενεργειών για τα συμφέροντα των πολιτών αυτής της χώρας. Ενώ η ελληνική εξωτερική πολιτική επικαλείται το διεθνές δίκαιο στο Κυπριακό, δεν συμβαίνει το ίδιο με τη στάση της στο Παλαιστινιακό. Υπό αυτό το πρίσμα ερμηνεύονται οι εξελίξεις στο Αιγαίο και τον Περσικό Κόλπο με το ρωσικό δεξαμενόπλοιο με ιρανικό φορτίο ανοικτά της Εύβοιας αλλά και τα δύο ελληνικά δεξαμενόπλοια στον Περσικό.

Η εμπλοκή της Ελλάδας στο ζήτημα ήταν λανθασμένη ενέργεια, καθώς ήταν αχρείαστη και δεν υπολογίστηκαν από την Αθήνα οι συνέπειες της ελληνικής εμπλοκής. Καθώς το ζήτημα έχει προεκτάσεις με τον πόλεμο στην Ουκρανία και με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η Αθήνα είναι συνηθισμένη να νομίζει ότι προβαίνει σε ενέργειες εκ του ασφαλούς σε εταιρικό (ΕΕ) και συμμαχικό πλαίσιο (ΗΠΑ, ΝΑΤΟ), ξεχνώντας ότι η άλλη πλευρά είναι σε θέση να απαντήσει. Το ότι δεν απάντησε στο παρελθόν δεν σημαίνει ότι δεν θα απαντήσει αυτή τη φορά. Οπως έχουν δείξει οι κρίσεις με τα δεξαμενόπλοια στο Γιβραλτάρ, τη Βενεζουέλα κι αλλού στο πρόσφατο παρελθόν, το Ιράν, υπό το βάρος των ασφυκτικών κυρώσεων του χρηματοπιστωτικού συστήματος, των ΗΠΑ και της ΕΕ, έχει αναγάγει σε κόκκινη γραμμή την ασφάλεια των φορτίων τού εξαγόμενου πετρελαίου του.

Κυρίως όμως το Μαξίμου κι η Ζαλοκώστα λησμόνησαν ότι δεν είναι δυνατόν να προβαίνει η Ελλάδα σε αυθαίρετες κατασχέσεις ιρανικού πετρελαίου τη στιγμή που το Ιράν είναι παραδοσιακά φίλη χώρα στην Ελλάδα και, πέραν των πολυχιλιετών σχέσεών τους, της έχει προσφέρει επί δεκαετίες ιρανικό πετρέλαιο επί πιστώσει, κοινώς βερεσέ, χωρίς μέχρι σήμερα η Αθήνα να έχει αποπληρώσει πλήρως το χρέος της προς το Ιράν. Ο κυνισμός της πολιτικής δεν μπορεί να φθάνει στα επίπεδα του αμοραλισμού.

Τώρα, λοιπόν, καλείται η κυβέρνηση να διαχειριστεί τις συνέπειες των πράξεών της στην κρίση των τάνκερ. Η αμερικανική κάλυψη που διαθέτει η Αθήνα σε διάφορα διπλωματικά πεδία δεν ισχύει στην περίπτωση του Ιράν κι αυτό η Τεχεράνη το έχει διαμηνύσει σαφώς στην Αθήνα. Η επιστροφή των τάνκερ και των ναυτικών θα είναι αποτέλεσμα πολυσύνθετου παζαριού, του οποίου το χρονικό φάσμα είναι αδιευκρίνιστο. Οσο περνάει ο χρόνος, το πολιτικό κόστος που θα πληρώσει η νυν ελληνική κυβέρνηση θα είναι απρόβλεπτο και σε συνάρτηση με τη στάση της μείζονος κι ελάσσονος αντιπολίτευσης. Το χειρότερο όμως για την Ελλάδα είναι ότι η αιφνιδιασμένη κυβέρνηση δεν φαίνεται να έχει κάποιο σχέδιο διαπραγμάτευσης, κινούμενη σε αχαρτογράφητα νερά.

Η ελληνική κυβέρνηση έχει ξεχάσει ότι έχουμε εισέλθει σε νέα εποχή κι εξακολουθεί να λειτουργεί με βάση την ψευδαίσθηση της αδράνειας της μεταπολεμικής και νέας τάξης πραγμάτων. Λησμονεί ότι ο κόσμος έχει εισέλθει σε νέα ψυχροπολεμική, πολυπολική εποχή με αναθεωρητικές δυνάμεις. Η άσκηση της εξωτερικής πολιτικής χρειάζεται μέτρο κι ευελιξία, κυρίως όμως μια πολύπλευρη προσέγγιση της περιφερειακής ασφάλειας. Αν δεν βασιστεί στην αρχή της κυρίαρχης ουδετερότητας και δεν κινηθεί πολύπλευρα, δηλ. να έχει ουσιαστικές σχέσεις με όλους, η ελληνική διπλωματία δεν θα μπορέσει να αξιοποιήσει τα γεωπολιτικά ερείσματα που διαθέτει στην περιοχή της, από τα Βαλκάνια και τη Μαύρη Θάλασσα ως τη Μέση Ανατολή. Κι όλα αυτά τη στιγμή που λόγω του νέου παγκόσμιου σιδηρού παραπετάσματος αρχίζει να μορφοποιείται ένα νέο μπλοκ ουδέτερων χωρών, ένα νέο κίνημα αδέσμευτων κρατών.

Ο δρ Ευάγγελος Βενέτης είναι ειδικός σε θέματα Ισλάμ και Μέσης Ανατολής