Αξιολόγηση {LF}και αμοιβές {LF}στα Πανεπιστήμια

Εδόθη στη δημοσιότητα ο Νόμος-Πλαίσιο του υπουργείου Παιδείας «Νέοι Ορίζοντες για τα ΑΕΙ». Το ουσιαστικό περιεχόμενο του νέου νόμου θα κριθεί όταν γίνουν γνωστές και εξετασθούν οι λεπτομερείς ρυθμίσεις που περιέχει, αλλά η γενική εντύπωση είναι θετική. Ομως η παράγραφος «Πανεπιστημιακοί» δημιουργεί υποψίες ότι τίποτα σημαντικό δεν θα περιέχει για τους πανεπιστημιακούς δασκάλους.

Η καρδιά του πανεπιστημίου είναι οι καθηγητές. Φυσικά, όλα τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας έχουν σημαντικό ρόλο για το τελικό αποτέλεσμα, αλλά η ποιότητα των καθηγητών είναι ο προσδιοριστικός παράγων. Το περίεργο και εξωφρενικό που παρατηρείται στα ελληνικά πανεπιστήμια είναι ότι μέσα στο ίδιο ΑΕΙ, στην ίδια Σχολή και στο ίδιο Τμήμα συνυπάρχουν λαμπροί επιστήμονες και σπουδαίοι δάσκαλοι με άλλα μέλη του καθηγητικού προσωπικού που δεν θα έπρεπε να βρίσκονται εκεί. Η εξήγηση αυτού του περίεργου φαινομένου, δηλαδή το πώς εκλέγεται καθηγητής ένας ακατάλληλος για τη θέση αυτή, δεν είναι της ώρας. Αυτό που επείγει είναι η εξαφάνισή του.

Η ταπεινότητά μου πιστεύει ότι είναι καιρός να ισχύσει και στα ελληνικά ΑΕΙ αυτό που ισχύει στα πανεπιστήμια του εξωτερικού, δηλαδή ο μισθός να μην εξαρτάται από τη βαθμίδα και την πολυετία μόνο, αλλά και από την ποιότητα του ερευνητικού και διδακτικού έργου. Αυτό μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους. Το πολιτειακό πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας έχει ένα απλό σύστημα μισθολογικών επιπέδων σε κάθε βαθμίδα, το οποίο επιτρέπει διαφοροποίηση μισθών χωρίς αλλαγή καθηγητικής βαθμίδας. Με τον τρόπο αυτόν άτομα της ίδιας βαθμίδας (π.χ. επίκουρου καθηγητή) αμείβονται διαφορετικά ανάλογα με την ερευνητική τους δραστηριότητα.

Είναι ανάγκη να γίνει κατανοητό ότι η ίση αμοιβή ανίσων αποτελεί αδικία. Το μισθολογικό σύστημα που επικρατεί στη χώρα μας, γενικά και όχι μόνον στο πανεπιστήμιο, ενθαρρύνει τον τεμπέλη να συνεχίσει να τεμπελιάζει, και αποθαρρύνει τον συνεπή και φιλότιμο να συνεχίσει να εργάζεται. Σύμφωνα με τη θεωρία και την εμπειρία, οι άνθρωποι αντιδρούν στα κίνητρα, οικονομικά και άλλα. Η σημαντική διαφοροποίηση των μισθών μεταξύ βαθμίδων και μεταξύ επιπέδων σε κάθε βαθμίδα, μπορεί να αποτελέσει κίνητρο για τη βελτίωση του διδακτικού και ερευνητικού έργου. Επίσης, μπορεί να βοηθήσει να χωρίσει η ήρα από το σιτάρι.

Η διαφοροποίηση μισθών προϋποθέτει, βέβαια, αξιολόγηση του έργου. Η συνομοταξία των αυτοαποκαλούμενων αριστερών (κυρίως συνδικαλιστών και πολιτικών παραγόντων) εμφανίζει εξανθήματα και μόνο με το άκουσμα της λέξης «αξιολόγηση» και υποστηρίζει ότι αυτή είναι όχι μόνον σχεδόν αδύνατη, αλλά και κοινωνικά απαράδεκτη. Ομως, η αλήθεια είναι ότι σε όλα τα άξια λόγου πανεπιστήμια του κόσμου το ερευνητικό και διδακτικό έργο των καθηγητών κρίνεται και αξιολογείται. Η αξιολόγηση ενισχύει την αριστεία, και η αριστεία είναι παράσημο, όχι ρετσινιά.

Ο Θεόδωρος Λιανός είναι ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.