Ιστορικό «ναι» για συμμετοχή στις στρατιωτικές επιχειρήσεις της ΕΕ

«Οι ιστορικοί καιροί απαιτούν ιστορικές αποφάσεις»: με αυτό το σχόλιο συνόδευσε στις 6 Μαρτίου, μόλις δύο εβδομάδες μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, η δανή πρωθυπουργός, Μέτε Φρεντέρικσεν, την αναγγελία του δημοψηφίσματος που πραγματοποιήθηκε χθες στη χώρα της. «Ο κόσμος έχει αλλάξει, η ήπειρός μας έχει αλλάξει και οι απαιτήσεις για την Ευρώπη και τη Δανία έχουν επίσης αλλάξει, κυρίως σε ό,τι αφορά την άμυνα. Για αυτό και είναι απαραίτητο – και κατά την άποψή μου λογικό – να έρθουν πιο κοντά οι ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ άλλων και στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας» δήλωσε η ίδια την Τρίτη από τις Βρυξέλλες, μετά το πέρας της τελευταίας ευρωπαϊκής συνόδου κορυφής. Οπως αποδείχθηκε, μία μεγάλη πλειοψηφία των Δανών συμφωνεί μαζί της: σύμφωνα με τα οριστικά αποτελέσματα, ένα 66,9% των πολιτών ψήφισε υπέρ της συμμετοχής της χώρας στην Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Aμυνας της ΕΕ, με την κατάργηση της ρήτρας αυτοεξαίρεσης που είχε διαπραγματευθεί η Δανία το 1993.

Οι Δανοί εμφανίζουν ένα ιδιαίτερο είδος ευρωσκεπτικισμού. Παρότι στηρίζουν την ενιαία αγορά και την περαιτέρω οικονομική συνεργασία, είναι από τους πλέον σκεπτικιστές όσον αφορά την περαιτέρω ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ή (οτιδήποτε εκλαμβάνουν ως) ομοσπονδιοποίηση. Μετά το όχι που είχαν πει, με δημοψήφισμα, στη Συνθήκη του Μάαστριχτ, οι Αρχές της χώρας είχαν διαπραγματευθεί με τις Βρυξέλλες τέσσερις αυτοεξαιρέσεις: για το ενιαίο νόμισμα, την ευρωπαϊκή υπηκοότητα, τη Δικαιοσύνη και τις εσωτερικές υποθέσεις, καθώς και την κοινή πολιτική ασφαλείας και άμυνας. Το 2000 πραγματοποιήθηκε στη χώρα δημοψήφισμα με το ερώτημα της συμμετοχής στο ευρώ: κέρδισε το «όχι». Το 2015 πραγματοποιήθηκε άλλο δημοψήφισμα για την άρση της ρήτρας αυτοεξαίρεσης αναφορικά με τη Δικαιοσύνη: κέρδισε και πάλι το «όχι». Οπως λέει χαρακτηριστικά στο Politico ο δανός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Ορχους, Ντέρεκ Μπιτς, η ΕΕ «είναι ένα ευαίσθητο θέμα για τους Δανούς, πολλοί έχουν την αίσθηση ότι… οτιδήποτε δίνουμε στην ΕΕ το χάνουμε». Η Δανία είναι ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ. Ηταν ωστόσο το μοναδικό κράτος-μέλος της ΕΕ που δεν συμμετείχε στην Κοινή Πολιτική Ασφαλείας και Αμυνάς της.

Χρειάστηκαν, σε κάθε περίπτωση, μόλις λίγες ημέρες πολέμου στην Ουκρανία για να εξασφαλίσει η σοσιαλδημοκράτισσα πρωθυπουργός, η Μέτε Φρεντέρικσεν, τη στήριξη τόσο του κόμματός της όσο και 10 ακόμα από τα συνολικά 14 κόμματα της Δανίας – ποσοστό που αναλογεί στα τρία τέταρτα και πλέον των εδρών της Βουλής – για την άρση της επίμαχης ρήτρας αυτοεξαίρεσης. Ταυτόχρονα, η Φρεντέρικσεν ανακοίνωσε σχέδια για αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 2% του ΑΕΠ (σύμφωνα με τον στόχο του ΝΑΤΟ) έως το 2033. Μόνο τρία κόμματα, τα δύο ακροδεξιά, το ένα ακροαριστερό, κάλεσαν τους ψηφοφόρους τους να ψηφίσουν «όχι» στο χθεσινό δημοψήφισμα. Το στρατόπεδο του «όχι» υποστήριζε πως η αμυντική συνεργασία της ΕΕ επιβαρύνεται από τη γραφειοκρατία και την αναποτελεσματική λήψη αποφάσεων / επέσειε ως φόβητρο μιας προοπτικής υποχρεωτικής συνεισφοράς σε έναν υπερεθνικό στρατό της ΕΕ / προειδοποιούσε πως η συμμετοχή στην Κοινή Πολιτική Ασφαλείας και Αμυνας της ΕΕ θα είναι εις βάρος του ΝΑΤΟ, ακρογωνιαίο λίθο της άμυνας της χώρας από τη σύστασή του το 1949. «Αν επικρατήσει το όχι», συνόψιζε πριν από το δημοψήφισμα την κατάσταση στη γαλλική «Le Monde» η Λίκε Φρίις, διευθύντρια του think tank Europa, «θα είναι γιατί οι υπερασπιστές του θα έχουν καταφέρει να πείσουν τους Δανούς πως είναι ένα ματς ανάμεσα στην ομάδα ΝΑΤΟ και την ομάδα ΕΕ, και πως το συμφέρον των Δανών βρίσκεται στην πρώτη». Για τους υποστηρικτές του «ναι», από την άλλη πλευρά, «ανήκουμε όλοι στην ίδια ομάδα, αλλά διεκδικούμε διαφορετικά ματς, με διαφορετικά χρώματα».

Πρακτικά, το «ναι» που είπαν χθες οι Δανοί σημαίνει πως η Δανία θα μπορεί να λαμβάνει εφεξής μέρος σε κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις της ΕΕ, όπως η ειρηνευτική αποστολή στη Βοσνία – Ερζεγοβίνη ή η αποστολή κατά της πειρατείας ανοιχτά των ακτών της Σομαλίας, και να συνεργάζεται με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες για την ανάπτυξη και την απόκτηση στρατιωτικών δυνατοτήτων εντός του πλαισίου της ΕΕ – τη στιγμή μάλιστα που η ΕΕ βάζει πλώρη να γίνει «ισχυρότερη και ικανότερη» στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Oπως σημειώνει ωστόσο χαρακτηριστικά ο Κρίστιαν Σόμπι Κρίστενσεν, ερευνητής στο Κέντρο Στρατιωτικών Μελετών του Πανεπιστημίου της Κοπεγχάγης, «η πολιτική σημασία του “ναι” υπερβαίνει τη στρατιωτική συνεισφορά» που θα έχει η Δανία – το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος ήταν μια σημαντική συμβολική νίκη για τις Βρυξέλλες.

Και για να κλείσει ο κύκλος, ο δανός υπουργός Εξωτερικών, Γίπε Κόφοντ, σκοπεύει να ζητήσει σήμερα από το δανικό κοινοβούλιο (χρειάζεται ένα «ναι» από κάθε μέλος του ΝΑΤΟ) να στηρίξει και επίσημα την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.