NON PAPER

Zorba, the Greek

Ο Τζορτζ Τσούνης, ο νέος πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα, έχει συζητηθεί πριν ακόμη αναλάβει επίσημα, εδώ και λίγες μέρες, τα καθήκοντά του, περισσότερο από κάθε άλλον προκάτοχό του τα τελευταία χρόνια. Ο ένας λόγος είναι βέβαια η ελληνική καταγωγή του, αφού πρόκειται για δεύτερης γενιάς μετανάστη με ρίζες από τον Πλάτανο Αιτωλοακαρνανίας. Ο άλλος είναι ότι η φυσιογνωμία του, το παρουσιαστικό του, παραπέμπει σε κωμικό ρολίστα του Χόλιγουντ που υποδύεται τον Ιταλό σε αστυνομική κωμωδία. Θα μπορούσε, επίσης, να παίζει στα «Ανάλυσέ το» ή και στους «Δίδυμους». Μια συμπαθής και «κάπως funny φιγούρα, σαν κι εμένα» όπως τον περιγράφει φίλη, επίσης Ελληνοαμερικανίδα.

Τους ξέρω αυτούς τους Ελληνοαμερικανούς. Κράμα ελληνικής ψυχής και αμερικανικής μεθοδικότητας. Που η κουλτούρα της νέας τους πατρίδας τους βοήθησε να απαλλαγούν από τη σοβαροφάνεια την οποία κουβαλούσαν, αταβιστικά, από την παλιά. Τους έχω να δει να διακρίνονται, να μεγαλουργούν, να διαπρέπουν. Και, συγχρόνως, να διασώζουν μια εφηβικότητα και να διασώζονται μέσα από αυτήν. Μια εφηβικότητα που, με τα γυαλιά της ευρωπαϊκής μας πρεσβυωπίας, κάποιες φορές τη βλέπουμε ως αφέλεια. Μας βολεύει, βέβαια, να ερμηνεύουμε ως αφέλεια την αποδραματοποίηση. Διότι είμαστε λαός dramaqueen. Δεν το λέω εγώ. Ο Καραγάτσης το εννοεί όταν γράφει, στο «Γιούγκερμαν», ότι οι Ελληνες είναι πεζοί στη φαντασία τους και φαντασιόπληκτοι στην καθημερινότητά τους.

Ας ξαναγυρίσουμε λοιπόν στον χαμογελαστό κύριο Τσούνη, τον «άνθρωπό μας» στην πρεσβεία των ΗΠΑ. Την περασμένη εβδομάδα, σε επίσημη συγκέντρωση που διοργάνωσε προς τιμή του ο πρόξενος των ΗΠΑ στη Θεσσαλονίκη, ο νέος πρέσβης είπε ότι αυτό που μπορεί να ενώσει τη σύγχρονη Ελλάδα με τις ΗΠΑ είναι «άνθρωποι που θέλουν less Zorbaand more Aristotelis». Να αγιάσει το στόμα του.

Χρόνια μας κατατρύχει αυτό το σύνδρομο του Ζορμπά. Ε ναι, μας αρέσει να νιώθουμε λίγο Ζορμπάδες, μας βολεύει, κάποιους μάλιστα τους κολακεύει. Πρόκειται για έναν εξαιρετικό ήρωα μέσα στη δραματουργική συνθήκη ενός μυθιστορήματος δια χειρός Νίκου Καζαντζάκη αλλά ας το σκεφτούμε λίγο στην πραγματική ζωή. Τι είναι το «ζορμπαδιλίκι» σήμερα έτσι όπως έχει διασωθεί αλλά και διαστρεβλωθεί το icon της ομώνυμης ταινίας του Μιχάλη Κακογιάννη; Αναφορά σε έναν τύπο απείθαρχο, καβγατζή, σαματατζή, κυκλοθυμικό. Βεβαίως μπεσαλή και έντιμο αλλά ανίκανο να κουμαντάρει, σώμα, συναίσθημα και συμπεριφορές. Που αντιδρά με το ένστικτο και όχι με τον λόγο. Που δεν ανέχεται περιορισμούς από κανένα αλλά δεν μπορεί και να επιβάλει στοιχειώδη όρια στον εαυτό του. Και που τι κάνει στα δύσκολα; Κλείνει τα μάτια, ρίχνει το κεφάλι πίσω και χορεύει συρτάκι. Μια γραφική καρικατούρα της «ελληνικής ψυχής» που όμως «πουλάει» διεθνώς. «Τσολιαδάκι» στο μπρελόκ της εικόνας που έχουν πολλοί ξένοι για εμάς – άλλωστε το syrtaki είναι χορός που επινοήθηκε «προς εξαγωγή», ειδικά για την ταινία του Κακογιάννη. Εκτός Καζαντζάκη, Κακογιάννη και Θεοδωράκη ο Ζορμπάς είναι ο «Ελληναράς» που, στην πραγματικότητα, αγαπάμε να μισούμε, ένα «ζωντανό» μνημείο ανορθολογισμού.

Στον αναρθολογισμό του Ζορμπά, ο Τζορζ Τσούνης προτάσσει τον Αριστοτέλη. Μια γενναία επιλογή που δείχνει πως θέλει να αποσυνδέσει την Ελλάδα από τα βαρίδια της γραφικότητάς της.

Στα γήπεδα ο Ζορμπάς αναστενάζει

Στις αθλητικές διοργανώσεις, η μουσική του Θεοδωράκη από τον «Ζορμπά» είναι ένα είδος άτυπου εθνικού μας ύμνου. Με το που ανεβαίνει έλληνας αθλητής στο βάθρο, πέφτουν οι πρώτες βαριές νότες ως εισαγωγή για το ξεσηκωτικό που έπεται. Συγκινούνται οι δικοί μας εκφωνητές που αναμεταδίδουν την τελετή, πάλλεται, σου λέει, το στάδιο, στις κερκίδες μπορεί να ρίξουν και κανένα συρτάκι τίποτα Βορειοευρωπαίοι που το προηγούμενο καλοκαίρι ξερνούσαν μπίρες και σουβλάκια σε ελληνικά σοκάκια.

Δεν ξέρω πόσο μας τιμά αυτή η ταύτιση. Αλλωστε είναι και θέμα αυτοεκτίμησης. Μέσα από το γνωστό σύνδρομο του καθρέφτη. Να νομίζεις ότι βλέπεις τον Ζορμπά ενώ το είδωλό σου είναι ο καραγκιόζης.