NON PAPER

Πολιτισμός ή βαρβαρότητα

Ο «θείος Ζίγκμουντ», Φρόιντ για τους πιο μακρινούς συγγενείς, έχει πει ότι ο αρχαίος εκείνος άνθρωπος που πρώτος άφησε την πέτρα την οποία ετοιμαζόταν να πετάξει στον απέναντι και κάθισε να λύσει τις διαφορές τους μιλώντας, είναι ο θεμελιωτής του πολιτισμού. Τόσο απλό, τόσο κατανοητό, τόσο βασικό. Και τόσο αληθινό αν δούμε την εφαρμογή του σε όλο το φάσμα της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής μας. Θεωρητικά όλοι συμφωνούν σε αυτό. Πιθανόν και ο νεαρός μακελάρης του Τέξας. Στην πράξη, για να διακρίνουν πολλοί τον πολιτισμό (Θέλετε σοσιαλισμό; Να το πω κι έτσι) από τη βαρβαρότητα χρειάζονται γυαλιά. Αλλοι πρεσβυωπίας διότι, ενώ βλέπουν και επικρίνουν τη μακρινή βαρβαρότητα, δεν βλέπουν αυτήν που είναι μπροστά τους και, πιθανόν, να εκπορεύεται από τους ίδιους. Και άλλοι μυωπίας διότι ενώ μπορούν να διακρίνουν τη «βαρβαρότητα της διπλανής πόρτας», δεν μπορούν να ξεχωρίσουν αυτήν που βρίσκεται πιο μακριά, σε απόσταση ιδεολογικής ασφάλειας θα έλεγα. Σε αυτό το πλαίσιο είναι και το δίλημμα «Ή με τις βιβλιοθήκες ή με τις βαριοπούλες». Ή με τη γνώση και τον λόγο ή με τις πέτρες. Λυμένο από αρχαιοτάτων χρόνων, από τότε που άφησε την πέτρα εκείνος ο μακρινός μας πρόγονος τον οποίον αναφέρει ο Φρόιντ. Τόσες χιλιάδες χρόνια μετά, η ανάγκη διατύπωσής του και μόνο αποτελεί ένδειξη παλινδρόμησης του πολιτισμού.

Μιλάμε σοβαρά τώρα; Διαπραγματευόμαστε το αυτονόητο; Οτι, δηλαδή, τα πανεπιστήμια είναι χώροι μάθησης και εκπαίδευσης και όχι μπάχαλου στο όνομα του τίποτα; Βεβαίως θα πρέπει να αποτελούν και κέντρα ζύμωσης των ιδεών, ανταλλαγής απόψεων, συζητήσεων, εκκολαπτήρια ιδεολογιών, θεωριών, πνευματικών και καλλιτεχνικών τάσεων και ρευμάτων. Τι σχέση έχουν αυτά με τις γιάφκες, τους τραμπουκισμούς, τις καταστροφές, τις καταλήψεις, τους εκφοβισμούς, την επιβολή του «δίκιου του δυνατού»; Τι είδους γυαλιά πρέπει να φορέσουν κάποιοι για να διαπιστώσουν ότι οι ροπαλοφόροι με τις βερμούδες και τον γκεσταπίτικο βηματισμό στις πορείες τους, τους οποίους υπερασπίζονται αναφανδόν, είναι το ίδιο ακριβώς, ακριβώς όμως, με τον «παλικαρά» που σαπίζει στο ξύλο τη γυναίκα του; Γιατί; Γιατί μπορεί. Ε, το ίδιο ακριβώς κι αυτοί. Γιατί μπορούν. Διότι θεωρούν «δικό τους» ό,τι έχουν καταπατήσει. Τίποτα όμως δεν μπορείς να διεκδικήσεις με μια βαριοπούλα στο χέρι, μια παλάμη έτοιμη για χαστούκια και γροθιές, ένα τανκ ως εμπροσθοφυλακή σου. Είναι σαν το βίντεο του πολιτισμού να παίζει στο rewind και να γυρίζει πριν από εκείνη την ημέρα που ο μακρινός μας πρόγονος άφησε κάτω την πέτρα. Δεν το λέω εγώ. Ο Φρόιντ το λέει. Και η αντιμετώπιση τέτοιων rewind, είτε προκαλούνται από «παλικαράδες» είτε, στην προκειμένη περίπτωση, από μαμόθρεφτα που κάνουν πανεπιστημιακή επαναστατική γυμναστική δεν είναι καταστολή. Είναι χρέος. Στον πολιτισμό και σε εκείνον τον τύπο που δεν πέταξε, τελικά, την πέτρα.

Περί δημοσίου χώρου

Το ακούω να το φωνάζουν στα συλλαλητήριά τους, να το γράφουν στα πανό τους. Για τα πανεπιστήμιά «τους». Αυριανοί επιστήμονες που δεν ξέρουν – ή κάνουν ότι δεν ξέρουν – ότι το πανεπιστήμιο είναι ένα δημόσιο ίδρυμα. Και το δημόσιο ίδρυμα, όπως και ο δημόσιος χώρος, δεν ανήκει σε κανέναν. Ακριβώς επειδή ανήκει σε όλους.

Η έννοια του δημόσιου χώρου έχει, επίσης, σχέση με την εξέλιξη του πολιτισμού. Και της δημοκρατίας. Είναι κατάκτηση αν το αντιληφθούμε σε αντιδιαστολή με τις συνθήκες της φεουδαρχίας. Δεν είναι όμως βιλαέτι κανενός. Και ουδείς μπορεί, εντός αυτού, να επιβάλει τους όρους του στο όνομα οιασδήποτε ιδεολογίας. Είτε πρόκειται για το ΑΠΘ είτε αφορά την κατασκευή του μετρό στην πλατεία Εξαρχείων. Εδώ έχει λόγο μόνο η πλειοψηφία. Και μια που είπα πλειοψηφία, θα είχε ενδιαφέρον ένα δημοψήφισμα για την πανεπιστημιακή δημοκρατία. Δεν ισχυρίζομαι ότι πρέπει να γίνει. Σε καμιά περίπτωση. Θεωρητικά όμως θα ήταν μια απόδειξη ότι αυτοί που φωνάζουν δεν είναι οι περισσότεροι.