Τόπο στα νιάτα της πολιτικής

Στο πρόσφατο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, ο συνταγματολόγος Νίκος Αλιβιζάτος στην ομιλία του μίλησε με πολύ θετικά λόγια για τον παλιό βουλευτή Ηλείας Γιάννη Κουτσούκο – πριν από μερικές εβδομάδες, σε άδειο πολιτικά χρόνο, ο Κουτσούκος ανακοίνωσε πως δεν θα είναι υποψήφιος στις επόμενες εκλογές στην περιοχή, με στόχο να δώσει τον πρώτο λόγο στα νιάτα. Αυτό ήταν το σημείο που ήθελε να αναδείξει ο Αλιβιζάτος: πως ήρθε η ώρα για ανανέωση στελεχιακού δυναμικού.

Στην πραγματικότητα, η ανανέωση δεν είναι μόνο ηλικιακή – και δεν συμβαίνει μόνο στην Κεντροαριστερά. Η ελληνική πολιτική ζωή βρίσκεται, ίσως για πρώτη φορά μετά τη Μεταπολίτευση, σε μια μεταβατική χρονική στιγμή. Τα κόμματα αλλάζουν βιτρίνα – και διαμορφώνουν έτσι το προγραμματικό τους πλαίσιο που να ταιριάζει στις παραγωγικές γενιές που έρχονται και όχι σε εκείνες που φεύγουν. Με αργό αλλά σταθερό ρυθμό τα μεγαλύτερα κόμματα της χώρας επιλέγουν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο να δώσουν χώρο και χρόνο στη νέα γενιά. Πλέον ένα μεγάλο κομμάτι του όγκου της κομματικής δουλειάς, αλλά και της βοήθειας στο τιμόνι, έρχεται από στελέχη που βρίσκονται στην ηλικιακή ομάδα 35-45 – μερικές φορές, οι επιλογές είναι ακόμα νεότερες.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, που ανέλαβε τα ηνία της ΝΔ το 2016, έχει βάλει στόχο να μετατρέψει τη ΝΔ σε ένα σύγχρονο κεντροδεξιό κόμμα, φέρνοντας στο προσκήνιο νεότερες γενιές του κόμματος – γενιές που έχουν άλλη εικόνα για το κόμμα και τη σχέση του με την κοινωνία απ’ ό,τι είχαν οι παλαιότεροι. Σε επίπεδο κόμματος, οι επιλογές της ηγεσίας είναι τέτοιες που δίνουν χώρο στη νέα γενιά. Πρώτη αυτή του νέου γραμματέα, Παύλου Μαρινάκη, ο οποίος έχει αναλάβει επί της ουσίας, σε συνεργασία με το Μέγαρο Μαξίμου, την προετοιμασία του κόμματος για τις κάλπες που έρχονται. Με τα αποτελέσματα της πρόσφατης κάλπης για την Πολιτική Επιτροπή της ΝΔ, φάνηκε επιπλέον η διάθεση για ανανέωση: το σώμα ανανεώθηκε κατά 75%, ενώ ο μέσος όρος ηλικίας έπεσε κατά 8,5% χρόνια.

Αυτό προσπάθησε να κάνει και στο κράτος – ποντάροντας όχι μόνο σε πρόσωπα που συμβολίζουν την ανανέωση, αλλά και σε τομείς πολιτικής που σήμερα θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικοί από τους νεότερους. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα απ’ όλα είναι η έμφαση που έδωσε στην ψηφιακή μετάβαση του κράτους, η οποία αποδείχθηκε ιδιαίτερα σημαντική την περίοδο της πανδημίας, αλλά και η έμφαση που έδωσε στην αναστροφή του brain drain μέσω των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης. Χαρτοφυλάκιο ψηφιακού μετασχηματισμού ο Μητσοτάκης έφτιαξε και στο κόμμα – και το έδωσε σε ένα νέο στέλεχος, μόλις 31 ετών, τον Κώστα Μαμουλή.

Στα κόμματα του ευρύτερου κεντροαριστερού χώρου, η μετάβαση και η αλλαγή σκυτάλης έγιναν απόλυτα σαφείς στις εκλογές των Κεντρικών Επιτροπών του ΣΥΡΙΖΑ και του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ. Στην περίπτωση της αξιωματικής αντιπολίτευσης, πέραν της διάκρισης προεδρικών – Ομπρέλας, η πρώτη εικοσάδα της Κεντρικής Επιτροπής έδειξε σε μεγάλο βαθμό προτίμηση στις νέες γενιές του κόμματος. Η επιλογή αυτή έρχεται να επικυρώσει μια δεκαετία εσωκομματικών αλλαγών, όσο πήρε στον Αλέξη Τσίπρα να διαμορφώσει τη φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ και να επιβάλει την παρουσία της δικής του γενιάς στο τιμόνι του κόμματος, βασισμένος στην ψήφο μιας πλατιάς βάσης μελών.

H μεγαλύτερη ίσως επιτυχία του Τσίπρα στην προεδρία, λένε όσοι τον παρακολουθούν, είναι πως από ένα κόμμα της ανανεωτικής Αριστεράς, με μεγάλο μέσο όρο ηλικίας στο στελεχιακό δυναμικό, έκανε τον ΣΥΡΙΖΑ ένα από τα κόμματα που ψηφίζεται περισσότερο από τις νεότερες γενιές. Η πρωτιά της Εφης Αχτσιόγλου στην Κεντρική Επιτροπή και οι υψηλές θέσεις στελεχών όπως ο Διονύσης Τεμπονέρας και ο Νάσος Ηλιόπουλος (που έχει αναλάβει και χρέη εκπροσώπου Τύπου) είναι η επισφράγιση αυτής της μετάβασης που πλέον φαίνεται πως ολοκληρώνεται.

Για το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, από την άλλη, η ανανέωση στην ουσία έχει μόλις ξεκινήσει. Τα δύο γεγονότα που την κατέστησαν όχι μόνο επιβεβλημένη, αλλά και σχεδόν αναπόφευκτη, έλαβαν χώρα στο τέλος του 2021: ο θάνατος της Φώφης Γεννηματά και η ήττα του Γιώργου Παπανδρέου από τον Νίκο Ανδρουλάκη οδήγησαν στο σπάσιμο υφιστάμενων τάσεων που για χρόνια επηρέαζαν τις εξελίξεις στο κόμμα. Η πλειοψηφία, όπως αυτή διαμορφώθηκε από τις εκλογές του περασμένου Δεκεμβρίου και φάνηκε εκ νέου στους αριθμούς της Κεντρικής Επιτροπής, δεν αποτελείται πια μόνο από την ομάδα του Νίκου Ανδρουλάκη, αλλά και από ένα ευρύτερο πλαίσιο συμμάχων που θα αποτελούν από εδώ και πέρα τους «προεδρικούς». Σε αντίστοιχη περίοδο ανανέωσης βρίσκεται και η μειοψηφία, που ακόμα δεν έχει διαμορφώσει ούτε το πλαίσιο πάνω στο οποίο κινείται. Στην Κεντρική Επιτροπή, οι τρεις πρώτοι ανήκουν στη νέα γενιά στελεχών – ο προοριζόμενος γραμματέας, Ανδρέας Σπυρόπουλος, είναι μόλις 35 ετών. Το κοινό, σε όλες τις πασοκικές πλευρές, αλλά και σε όσους «παίζουν» στο ενδιάμεσο είναι πως στο προσκήνιο έρχεται μια νέα γενιά στελεχών – που, σε συνδυασμό με το προφίλ του προέδρου, έχει αυξήσει και την επιρροή του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ στις πιο νέες ηλικίες. Ενδεικτικά, οι δημοσκόποι βρίσκουν πως στις ηλικιακές ομάδες που το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ ήταν μη ανιχνεύσιμο πλέον αρχίζει να γίνεται περισσότερο ελκυστικό. Και αυτό οφείλεται και στο άνοιγμα των στελεχών του.

Είναι αυτή η καταλληλότερη στιγμή για την ανανέωση των κομμάτων; Επειτα από δέκα χρόνια κρίσης, το πολιτικό σύστημα έδειχνε σημάδια φθοράς – ακόμα και οι κομματικοί μηχανισμοί που άντεξαν και δεν κατέρρευσαν, όπως η ΝΔ, δεν θα μπορούσε πια να συνεχίσει απευθυνόμενη αποκλειστικά στο παραδοσιακό της ηλικιακά κοινό. Παράλληλα, μετά την απαξίωση της πολιτικής που έγινε πολύ φανερή στις αρχές της κρίσης χρέους, πλέον τα κόμματα έχουν την ευκαιρία να επαναπροσεγγίσουν πολίτες που τα προηγούμενα χρόνια τους γύρισαν την πλάτη. Κι αυτό θα γίνει, λέει μια άποψη για την προσέγγιση της νέας γενιάς, μόνο αν θεωρήσουν πως εκπροσωπούνται μέσα στους κομματικούς μηχανισμούς, πως δεν θεωρούνται άλλοθι για να παραμείνουν στον «αφρό» στελέχη «που θα έπρεπε να κάνουν ένα βήμα πίσω».