Οι πολιτικές σφήνες και ο τετραγωνισμός του εκλογικού κύκλου

Ο κύκλος των κομματικών συνεδρίων έκλεισε. Η αντίστροφη μέτρηση του χρόνου που απομένει για να κλείσει και ο εκλογικός κύκλος ξεκίνησε. Εφεξής το δίλημμα της διακυβέρνησης θα τίθεται επίμονα δίνοντας τον τόνο του πολιτικού ανταγωνισμού. Θα ορίζει τους στόχους του. Θα καθορίζει τη στρατηγική των πρωταγωνιστών του. Θα προβληματίζει την κοινή γνώμη. Θα (μετα)κινεί αναλόγως το εκλογικό εκκρεμές ρυθμίζοντας τις εκκολαπτόμενες νέες πολιτικές ισορροπίες.

Στη διάρκεια της Μεταπολίτευσης το δίλημμα της διακυβέρνησης περιέγραφε το διακύβευμα κάθε εκλογικής αναμέτρησης. Επέτρεπε στα κόμματα εξουσίας να αναπαράγονται συγκεντρώνοντας με άνεση τις συντριπτικές πλειοψηφίες που κατέστησαν τον δικομματισμό πανίσχυρο μέχρι την ώρα που κατέρρευσε τον Ιούνιο του 2012 υπό το βάρος της τότε οικονομικής κρίσης. Εκτοτε άνοιξε η παρένθεση που επί δέκα χρόνια, και όχι βέβαια τυχαία, στάθηκε αδύνατο να κλείσει. Ούτε όταν κυριάρχησε το δίπολο Μνημόνιο – Αντιμνημόνιο ούτε όταν υποκαταστάθηκε από τη διχαστική διάζευξη «ή αυτοί ή εμείς» μπόρεσε ο δικομματισμός να αποκτήσει το στρατηγικό βάθος, το ιδεολογικό έρεισμα και την εκλογική δυναμική που είχε όσο επικρατούσε η αντίθεση Δεξιά – Αριστερά. Εμεινε λειψός και κάθε προσπάθεια να αναβιώσει έμοιαζε με απόπειρα τετραγωνισμού του κύκλου.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι τα δύο μεγαλύτερα σήμερα κόμματα δεν θα μπουν στον πειρασμό να τον αναστήσουν. Αντιθέτως θα προσπαθήσουν να το πετύχουν πολώνοντας το πολιτικό κλίμα και κατ’ επέκταση το εκλογικό σώμα. Τόσο για τη ΝΔ όσο και για τον ΣΥΡΙΖΑ η επιλογή αυτή είναι με μια έννοια αναγκαστική, αλλά όχι και εκ προοιμίου παραγωγική.

Η επιστροφή της πρώτης στη στρατηγική της αυτοδυναμίας και η καταστατική μεθόδευση που έκανε ο δεύτερος αναγορεύοντας παραδόξως τον αρχηγό του σε αιρετό ηγέτη άνευ αντιπάλου συνιστούν τις πρώτες ενδείξεις που προοιωνίζονται τη συνέχεια. Θα επενδύσουν και οι δύο στην πόλωση με την ελπίδα ότι έτσι θα είναι σε θέση να ελέγξουν ευκολότερα τις μετεκλογικές εξελίξεις επιτυγχάνοντας τη μέγιστη δυνατή συσπείρωση των δυνάμεών τους, εξαντλώντας τα όρια της πολυσυλλεκτικότητάς τους και περιορίζοντας στο ελάχιστο δυνατό τον ζωτικό χώρο όπου αναπτύσσεται το ΠΑΚΟΚ-ΚΙΝΑΛ, επιβιώνουν τα μικρότερα κόμματα και καθίσταται κρίσιμο το μέγεθος που αντιπροσωπεύει ο… «κανένας».

Το κυβερνών κόμμα προφανώς θεωρεί τη μέθοδο κατάλληλη για να σταθεροποιήσει το δημοσκοπικό του προβάδισμα και να κεφαλαιοποιήσει το πλεονέκτημα που του δίνει η διατηρούμενη κυριαρχία του στον μεσαίο χώρο και η ενίσχυση του ηγετικού προφίλ του Κυριάκου Μητσοτάκη μετά την επιτυχή επίσκεψή του στις ΗΠΑ. Το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης είναι επίσης προφανές ότι θα επιδιώξει πάση δυνάμει να καρπωθεί μονοπωλιακά τις όποιες απώλειες θα κοστίσει στη ΝΔ η νέα οικονομική κρίση.

Πλην όμως σε αντίθεση με την προηγούμενη, η τωρινή κρίση είναι καταρχήν πολιτικά ορφανή. Δύσκολα θα χρεωθεί αποκλειστικά στη ΝΔ όσο και αν η τελευταία δεν πρόκειται να βγει αλώβητη από την επελαύνουσα ακρίβεια. Ακόμα δυσκολότερο θα είναι για τον ΣΥΡΙΖΑ να κερδίσει την εμπιστοσύνη της μεσαίας τάξης. Στους κόλπους της παρεπιδημούν οι κρίσιμες μάζες των ψηφοφόρων που διαμορφώνουν τις εκλογικές προτιμήσεις τους με στρατηγικά και όχι κομματικά κριτήρια. Καμία πόλωση δεν θα αποδώσει και κανένας δικομματισμός δεν θα αποκατασταθεί όσο οι επίδοξοι αναστηλωτές του δεν τις πείθουν ότι κατέχουν τη λυδία λίθο της σταθεροποίησης του πολιτικού εποικοδομήματος σε περιβάλλον πλήρους σχεδόν γεωπολιτικής, οικονομικής και ψυχολογικής αποσταθεροποίησης. Μέχρι τότε οι στρατηγικά σκεπτόμενοι πολίτες θα αναζητούν τις σφήνες με τις οποίες θα μπορούν, έστω και μεταβατικά, να διασφαλίσουν την ανθεκτικότητα και τη λειτουργικότητα  των ισορροπιών που θα πριμοδοτήσουν με την ψήφο τους. Η διατηρησιμότητά τους είναι άγνωστη. Αν ήταν, άλλωστε, γνωστή, θα είχε ήδη τετραγωνιστεί ο εκλογικός κύκλος.

Ο Γιώργος Σεφερτζής είναι επικοινωνιολόγος, πολιτικός αναλυτής