Πανίσχυροι πρυτάνεις. Και μετά;

Οπως αποκάλυψαν «ΤΑ ΝΕΑ» (Πέμπτη, 19/5/2022), το υπουργείο έχει ετοιμάσει και θα καταθέσει σε δημόσια διαβούλευση το νομοσχέδιο για τα πανεπιστήμια. Ηταν μια υπόσχεση της υπουργού Παιδείας Νίκης Κεραμέως, η οποία θέλει η θητεία της να σημαδευτεί με μεταρρυθμίσεις σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Πολλές από τις μεταρρυθμίσεις επιβάλλονται από τις συνθήκες και από τη διεθνή εμπειρία, αλλά και πάλι θα συναντήσουν τις γνωστές αντιδράσεις (που δεν ξέρω αν έχουν νόημα, ειδικά σε προεκλογική περίοδο).

Ομως το μεγάλο πρόβλημα, και το μεγάλο αγκάθι, των πανεπιστημίων είναι οι διοικήσεις τους. Ποιος θα κάνει κουμάντο – και, δυστυχώς, ποιος θα κάνει νταραβέρι.

Θα περίμενε κανείς τη, με προσαρμογές, επιστροφή στα όσα είχαν ισχύσει με τον Νόμο 4009/2011, τον αποκαλούμενο νόμο Διαμαντοπούλου – που ψηφίστηκε με μεγάλη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και, από την επόμενη ημέρα, άρχισε να ξηλώνεται, όχι μόνο λόγω της αντίδρασης των αριστερών κομμάτων, αλλά και πολλών από εκείνους που τον είχαν ψηφίσει. Το ξεχαρβάλωμα άρχισε επί υπουργίας Κωνσταντίνου Αρβανιτόπουλου (2012-14) και ολοκληρώθηκε χάρη στη σαρωτική αντιμεταρρύθμιση του Κώστα Γαβρόγλου, όπου επαναλειτούργησαν θριαμβευτικά όλα τα πελατειακά δίκτυα.

Ας θυμηθούμε τα χαρακτηριστικά της διοικητικής μεταρρύθμισης του 2011. Ολα τα μέλη ΔΕΠ κάθε πανεπιστημίου εξέλεγαν οκτώ τακτικούς ή αναπληρωτές καθηγητές. Κατόπιν, αυτοί εξέλεγαν έξι εξωτερικά μέλη, από τον χώρο του πανεπιστημίου ή τον ευρύτερο επιχειρηματικό. Από τα έξι αυτά μέλη, το Συμβούλιο Ιδρύματος (που ουσιαστικά ασκούσε τη διοίκηση) εξέλεγε τον πρόεδρο. Το Συμβούλιο και ο πρόεδρος (στην Ελλάδα έσπευσαν προσωπικότητες υψηλού κύρους) είχαν την ευθύνη της εκλογής πρύτανη και κοσμητόρων, ασκούσαν έλεγχο στις αποφάσεις Πρυτανείας και Συγκλήτου, όριζαν το διοικητικό συμβούλιο για την οικονομική διαχείριση. Από το μοντέλο αυτό δεν έμεινε τίποτα.

Το μεταρρυθμιστικό σχέδιο του υπουργείου Παιδείας, που δημοσιεύτηκε στα «ΝΕΑ», επιδιώκει ακόμα μία φορά να νομοθετήσει αλλαγές στις διοικήσεις των πανεπιστημίων. Η συγκρότηση των νέων συμβουλίων των ΑΕΙ θα γίνεται ως εξής: εκλογή έξι εσωτερικών μελών από την ακαδημαϊκή κοινότητα κάθε ιδρύματος με ψήφο μόνο των μελών ΔΕΠ (Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού). Τα εσωτερικά μέλη θα επιλέγουν τα υπόλοιπα πέντε εξωτερικά, μεταξύ ΑΕΙ Ελλάδας ή εξωτερικού και ενδεχομένως άλλων φορέων. Τα μέλη των συμβουλίων (στο σύνολό τους) θα επιλέγουν πρύτανη (μεταξύ των εσωτερικών μελών τους).

Το τελευταίο αυτό στοιχείο είναι λάθος και ακυρώνει την αυτοτέλεια των συμβουλίων, αφού ο πρύτανης που θα επιλέγεται από το Συμβούλιο θα είναι και μέλος του. Στην ουσία, δηλαδή, φτιάχνεται μια υπερεξουσία για τον πρύτανη, ο οποίος θα είναι ανεξέλεγκτος. Για την κατάκτηση της θέσης του πρύτανη θα σφάζονται παλικάρια – ενώ οι πελατειακές σχέσεις θα είναι κυρίαρχες, αφού η εξουσία του πρύτανη θα είναι μεγάλη και ουδείς θα τον ελέγχει.

Το ελληνικό πανεπιστήμιο, ακόμα μία φορά, έχει χάσει πολύ χρόνο. Δεν είναι πια θεσμός κοινωνικής κινητικότητας. Το Διαδίκτυο του αφαίρεσε και την πρωτοκαθεδρία της γνώσης. Σήμερα, είναι ένα αρκετά ακριβό και καθόλου ανταποδοτικό κομμάτι του Δημοσίου – αφού η πλειονότητα των καλών αποφοίτων του αναζητεί καλύτερο μέλλον στο εξωτερικό. Αλλαγές που θα έδιναν ανεξέλεγκτη δύναμη στους πρυτάνεις, απλώς, διαιωνίζουν τις δυσλειτουργικές και σπάταλες δομές παιδείας και τα παιχνίδια εξουσίας στους κόλπους των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Παρά τις καλές προθέσεις, ακόμα μία χαμένη ευκαιρία.