«Γύρνα εκεί που έκλαψες»

^«Γύρνα εκεί που έκλαψες, χαμογέλα και άλλαξε την ιστορία». Με αυτά τα λόγια, από το σημείο όπου δύο χρόνια πριν είχε βιώσει την πιο τραυματική εμπειρία της ζωής της, η Ιωάννα Παλιοσπύρου μοιράστηκε με τον Σταύρο Θεοδωράκη την ανάγκη της να αποδεχτεί τη νέα πραγματικότητα και να σχεδιάσει το μέλλον της από την αρχή. Οχι «παρά» την επίθεση μίσους που δέχτηκε, αλλά μέσα από τη συμπερίληψη του ανοίκειου γεγονότος σε μια αφήγηση που θα έχει ορίσει η ίδια.

Κι αν, όπως αναγνώρισε, σε επίπεδο ψυχικής επούλωσης δεν έχει φτάσει (ακόμη) σε αυτό το σημείο, το μεγαλύτερό της κατόρθωμα και η ισχυρότερη έκφανση της δύναμής της ήταν ακριβώς το ότι μπόρεσε σχεδόν εξαρχής να πάρει στα χέρια της την ιστορία της, μετατρεπόμενη από «αντικείμενο» του δημόσιου λόγου – και κυρίως της περιέργειάς μας – σε υποκείμενο που μοιράζεται συνειδητά όσα πιστεύει ότι έχουν αξία να ειπωθούν, που γίνεται ευάλωτο σκόπιμα και οικειοθελώς, που διεκδικεί ενεργά όχι απλώς την αποδοχή, αλλά τα όνειρα, τις επιθυμίες, την καθημερινότητα που του ανήκαν πριν βρεθεί, ξαφνικά και με τον χειρότερο τρόπο, κάτω από τα βλέμματά μας.

Στην κάτι παραπάνω από μία ώρα της συνέντευξης, η αποκάλυψη του προσώπου της Ιωάννας, χωρίς τη μάσκα που ταυτίστηκε τα τελευταία χρόνια με την παρουσία της στον δημόσιο χώρο, αποδομεί εμάς και όχι εκείνη. Στα πλάνα που παρεμβάλλονται στη συζήτηση, στέκεται απολύτως εκτεθειμένη και αγαλμάτινα ακίνητη, λουσμένη σε ένα φως ψυχρό, σχεδόν χειρουργικό. Η κάμερα περιστρέφεται γύρω της – τίποτα δεν μένει κρυφό. Και είναι ακριβώς αυτό το ξεγύμνωμα που αντί να ικανοποιεί την περιέργειά μας, τη θέτει προ των ευθυνών της.

Η ίδια έχει μιλήσει πολλές φορές για την αγάπη, την αποδοχή και τον σεβασμό που έχει εισπράξει από τον κόσμο. Και είναι αλήθεια πως, με εξαίρεση ίσως τις πρώτες ημέρες μετά την επίθεση, η Ιωάννα αγκαλιάστηκε από όλους, χωρίς αστερίσκους, χωρίς αμφισβήτηση. Εξίσου αλήθεια είναι, ωστόσο, ότι η δημοσιότητα γύρω από το πρόσωπό της δεν απέφυγε τις συνήθεις σκανδαλοθηρικές διαστάσεις, τα ένστικτα που μας ωθούν να ανοίξουμε τους συνδέσμους άρθρων που προειδοποιούν: «Προσοχή, σκληρές εικόνες!».

Η δική της στάση, η δική της αδιανόητη συγκρότηση και σταθερότητα, είναι που τελικά επικρατεί της αδηφάγου περιέργειάς μας και επαναφέρει τη συζήτηση στη βάση που της αναλογεί. Καθώς τη βλέπουμε να περιγράφει το βίωμά της, από τις πρώτες σπαρακτικές στιγμές μέχρι το σημαντικά πιο αισιόδοξο σήμερα, η περιβόητη «ορατότητα» κάνει το θαύμα της. Θυμόμαστε πως βρισκόμαστε μπροστά σε έναν πολυεπίπεδο άνθρωπο, σε μια προσωπικότητα που δεν μπορεί να συμπτυχθεί – όπως και καμιά άλλη – κάτω από την ταμπέλα της «εγκαυματία».

Οπως το είχε θέσει η ίδια, με σαφώς μεγαλύτερη ενάργεια, σε παλαιότερη συνέντευξή της στον Νίκο Ευαγγελάτο: «Κάποιοι με είχαν δει [με τη μάσκα] και προφανώς η εικόνα τούς τρόμαζε. Πλέον μου είναι πιο εύκολο να κυκλοφορήσω έξω, γιατί με τη δημοσιότητα που πήρε η υπόθεση, ο κόσμος όταν με δει θα με πλησιάσει με αγάπη, με θαυμασμό και θα με κάνει να νιώσω πολύ όμορφα και φυσιολογικά».

Το ίδιο συμβαίνει και μετά την αφαίρεσή της. Παρακολουθώντας τη συνέντευξή της, τα διερευνητικά βλέμματα, που ψηλαφούν τα σημάδια της επίθεσης, επιχειρώντας να εκτιμήσουν το μέγεθος της βλάβης, σύντομα δίνουν τη θέση τους σε αφτιά που αφουγκράζονται προσεκτικά όσα έχει να πει. Ακόμη και τις παύσεις της. Κάθε λεπτό συμβάλλει στην εξοικείωση – στην «εκπαίδευση στο διαφορετικό», με δικά της λόγια και πάλι – και κάθε λέξη στην κατανόηση.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που, από ορισμένες απόψεις, είναι ενοχλητική η επανάληψη των αποφάνσεων ότι «ήταν και παραμένει όμορφη». Οχι γιατί δεν είναι, ούτε γιατί δεν έχει αξία η συνειδητοποίηση των αμέτρητων μορφών που μπορεί να πάρει η ομορφιά, αλλά γιατί είναι σαφές ότι η Ιωάννα είναι πολύ περισσότερα από νέα και ωραία – πράγμα που, προφανώς, ίσχυε και πριν από την επίθεση που ανέτρεψε τη μέχρι τότε πραγματικότητά της. Για παράδειγμα, οι έμπρακτες προσπάθειές της να προεκτείνει την ορατότητα που ακουσίως απέκτησε στις 20 Μαΐου του 2020 και σε άλλους ανθρώπους, μεταξύ άλλων και μέσα από το podcast που παρουσιάζει, την ορίζουν σίγουρα πολύ περισσότερο από τα αισθητικά μας κριτήρια, είτε αυτά ικανοποιούνται από την εμφάνισή της, είτε όχι.

Ας είναι. Μέσα σε αναλογικά μικροσκοπικό χρονικό διάστημα, η Ιωάννα έχει ήδη καταφέρει να αλλάξει εκ θεμελίων τις σκέψεις μας για εκείνη. Ποιος μπορεί, άλλωστε, να ξεχάσει τις – συνήθως καλοπροαίρετες, αλλά πάντως απρόσκλητες – δυσοίωνες εκτιμήσεις για το μέλλον της, από δημοσιολογούντες κάθε λογής, τον πρώτο καιρό μετά την επίθεση;

Τους διέψευσε όλους. Διεκδίκησε τον χώρο που της αναλογεί, διέκρινε και ανέδειξε τον σεξισμό ως πραγματικό κίνητρο πίσω από το εις βάρος της έγκλημα και κατέρριψε εμμενή στερεότυπα για τις γυναίκες και τη θηλυκότητα, σε πολλές περιπτώσεις χωρίς να χρειαστεί καν να τα σχολιάσει. Με τη γενναιότητά της, την ικανότητά της να ονειρεύεται και την αιώνια αγάπη της για την περιποίηση, το styling και τα τακούνια, όλα δείχνουν ότι θα συνεχίσει να μας ξαφνιάζει, μέχρι να συνειδητοποιήσουμε ότι τελικά είναι οι προσδοκίες μας που δεν έχουν σχέση με την πραγματικότητα.