Παίζοντας με τα άκρα

H χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 προκάλεσε δύο είδη λαϊκισμών στην Ευρώπη. Ο δεξιός διακρινόταν κυρίως από την αντίθεση στους μετανάστες και εμφανίστηκε σε χώρες όπως η Γαλλία (Μαρίν Λεπέν), η Γερμανία (AfD), η Ιταλία (Ματέο Σαλβίνι), η Ολλανδία (Κόμμα της Ελευθερίας), οι σκανδιναβικές χώρες (Σουηδοί Δημοκράτες και Δανικό Λαϊκό Κόμμα) και η Ελλάδα (Ανεξάρτητοι Ελληνες). Ο αριστερός είχε ως βασικό του χαρακτηριστικό την αντιπαράθεση ελίτ – λαός και βασικοί του εκπρόσωποι ήταν το Podemos στην Ισπανία και ο ΣΥΡΙΖΑ.

Οπως φαίνεται από την παραπάνω κατηγοριοποίηση, η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα που ανέδειξε στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας έναν ισχυρό λαϊκισμό τόσο στα δεξιά όσο και στα αριστερά του πολιτικού φάσματος. Στις εκλογές της 6ης Μαΐου του 2012, οι ΑΝΕΛ έλαβαν 10,62% και ο ΣΥΡΙΖΑ 16,78% (που έναν μήνα αργότερα έγινε 26,89%). Μετά τις εκλογές του Ιανουαρίου του 2015, τα δύο αυτά κόμματα, που θεωρητικά τα χώριζε μια άβυσσος αλλά γεφύρωσαν τις διαφορές τους στην «πλατεία», συγκρότησαν κυβερνητικό συνασπισμό στο όνομα της αντίθεσης στα Μνημόνια και κόντεψαν να τινάξουν τη χώρα στον αέρα.

Ορισμένοι αναλυτές, όπως η καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ Δάφνη Χαλικιοπούλου, εντάσσουν στο στρατόπεδο του λαϊκισμού της ριζοσπαστικής Δεξιάς και τη Χρυσή Αυγή (που τον Μάιο του 2012 έλαβε 6,97%), επισημαίνοντας μάλιστα και άλλη μια ελληνική πρωτοτυπία: ότι, σε αντίθεση με άλλα ακροδεξιά κόμματα, το μόρφωμα αυτό αύξησε τη δύναμή του όχι παρά τον εξτρεμισμό του, αλλά χάρις σ’ αυτόν. Το βέβαιο είναι ότι το 2012 η ελληνική κοινωνία άρχισε να παίζει επικίνδυνα με τα άκρα. Το παιχνίδι κράτησε επτά χρόνια. Τον Ιούλιο του 2019, ο ΣΥΡΙΖΑ είπε το δικό του game is over. Οι Ανεξάρτητοι Ελληνες είχαν αρχίσει να σημειώνουν κάθετη πτώση αρκετά νωρίτερα, ενώ η Χρυσή Αυγή τελείωσε όταν σκότωσε τον Παύλο Φύσσα. Οπως γράφει ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος, οι συστημικοί ψηφοφόροι επαναστοιχήθηκαν. Το ελληνικό πείραμα του λαϊκισμού έλαβε τέλος. Ή μήπως όχι;

Oχι αναγκαστικά. Είδαμε πόσο εύκολα τα εμβόλια έλαβαν τη θέση των Μνημονίων ως ο νέος εχθρός και πόσο κυνικά προσπάθησε ο ΣΥΡΙΖΑ να προσεταιριστεί τους νέους «Αγανακτισμένους». Βλέπουμε πώς ο φιλοπουτινισμός και η ξενοφοβία δίνουν πόντους σε ένα κόμμα σαν την Ελληνική Λύση. Τα άκρα είναι πάντα εδώ. Τροφοδοτούνται από τις κρίσεις. Και δεν έχουν ακροατήριο μόνο στην Ελλάδα. Ο Μακρόν μπορεί να κέρδισε τις εκλογές, αλλά κινδυνεύει να αναγκαστεί να συγκατοικήσει με έναν λαϊκιστή πρωθυπουργό. Ο Μπάιντεν μπορεί να απάλλαξε προσωρινά τις ΗΠΑ και τον πλανήτη από τον εφιάλτη του Τραμπ, αλλά ο κίνδυνος δεν έχει περάσει, όπως δείχνει και η διαφαινόμενη ανατροπή της ομοσπονδιακής νομοθεσίας για τις αμβλώσεις.

Νομίζαμε ότι το τέλος της πανδημίας θα φέρει την περιβόητη κανονικότητα. Αλλά βλέπουμε περισσότερες αναταράξεις.