Υπήρχε εναλλακτική στον λαϊκισμό και τα άκρα;

Σε γενικές γραμμές η Μεταπολίτευση χαρακτηρίστηκε από μια πρωτόγνωρη για τα ελληνικά δεδομένα οικονομική ευμάρεια, την οποία πιστώθηκαν, με υψηλά εκλογικά ποσοστά, τα δύο μεγάλα πολιτικά κόμματα, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ. Κατά τα λοιπά, όμως, οι σφυγμομετρήσεις της κοινής γνώμης παγίως χρέωναν στον κυρίαρχο δικομματισμό όλες τις χρόνιες παθογένειες της δημόσιας ζωής (οικονομική διαφθορά, πελατειακό σύστημα διακυβέρνησης, ανικανότητα της δημόσιας διοίκησης κ.λπ.).

Οταν κάποια στιγμή έσκασε η οικονομική φούσκα και η χώρα μπήκε στους μνημονιακούς κορσέδες, ξέσπασε και η υφέρπουσα μέχρι τότε κρίση νομιμοποίησης του κομματικού συστήματος. Οι διπλές εκλογές του 2012 σηματοδοτούν το απότομο γκρέμισμα των προσδοκιών μιας ολόκληρης κοινωνίας που έφερε και το τέλος του κυρίαρχου δικομματισμού. Αυτές ήταν οι εκλογές του «μεγάλου θυμού». Τότε μπήκαν οι βάσεις για τις νέες πολιτικές στοιχίσεις, οι οποίες θα λάμβαναν σάρκα και οστά τα επόμενα χρόνια, με βάση την τομή Μνημόνιο/Αντιμνημόνιο. Μια πραγματική «εποχή των τεράτων», με κύρια χαρακτηριστικά τον άκρατο και διχαστικό λαϊκισμό, την επικίνδυνη απαξίωση του πολιτικού συστήματος, την ανάδυση εγκληματικών ιδεολογικών ρευμάτων, την αποθέωση της βίας.

Στην Αθήνα, πάντως, είχαμε πάρει μία πρόγευση από το μέλλον, ήδη από τις δημοτικές εκλογές του 2010. Τη μεγάλη χαρά και προσωπική ικανοποίηση το βράδυ εκείνων των εκλογών σκίασε η είσοδος του συνδυασμού της Χρυσής Αυγής στο Δημοτικό Συμβούλιο, με το εντελώς απροσδόκητο ποσοστό του 5,29%.

Αν το καλοσκεφτεί κανείς, τα αποτελέσματα των δημοτικών εκλογών του 2010 στις δύο μεγάλες πόλεις της χώρας, Αθήνα και Θεσσαλονίκη, υποδηλώνουν τους δύο διαφορετικούς δρόμους που διανοίγονταν τότε στη χώρα. Από τη μία πλευρά η επιλογή των άκρων, όπως πιστοποιούσε η άνοδος της Χρυσής Αυγής, μαζί με την είσοδο για πρώτη φορά και της ακραίας εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς («Ανταρσία στην Αθήνα»). Από την άλλη, η ανάδειξη στο δημαρχιακό αξίωμα του Γιάννη Μπουτάρη στη Θεσσαλονίκη και του υπογράφοντος στην Αθήνα, επιλογές αμφότερες που επιβεβαιώθηκαν στις δημοτικές εκλογές του 2014, έδειξαν ότι η αμφισβήτηση του στάτους κβο θα μπορούσε να έχει λάβει μια πιο δημιουργική κατεύθυνση. Τόσο στην Αθήνα όσο και στη Θεσσαλονίκη, υιοθετήθηκε ένα νέο ύφος και περιεχόμενο διακυβέρνησης: Εξυγίανση των δημόσιων οικονομικών, δημιουργία συστηματικών δομών κοινωνικής μέριμνας, απόρριψη της κομματοκρατίας και των πελατειακών πρακτικών, στενή συνεργασία με την κοινωνία των πολιτών, σεβασμός στους δημοκρατικούς θεσμούς, πρωτοφανής απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων, αποτελεσματική διαχείριση της προσφυγικής κρίσης και διεθνής εξωστρέφεια.

Δεν είναι τυχαίο ότι αυτό το αντιπαράδειγμα σε σχέση με την περιρρέουσα ατμόσφαιρα εμφανίστηκε στον χώρο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Εκεί όπου ο πολίτης περιμένει απτά αποτελέσματα και δεν πέφτει θύμα των επιφανειακών πολιτικών αφηγημάτων ούτε της ακραίας ρητορικής. Οι μεγάλες πόλεις, χωνευτήρια πολιτισμών, εργαστήρια ιδεών και υποδοχείς καινοτομίας, πάντοτε δείχνουν τον δρόμο.

Τα πράγματα όμως δυστυχώς πήραν άλλη τροπή. Τα απότοκα της περιόδου εκείνης τα βλέπουμε ακόμη και σήμερα: Ο ανορθολογισμός ξετυλίγεται ακάματος σε νέα πεδία: Εμβόλια, κορωνοϊός, fake news, ρωσική εισβολή. Σήμερα, που η χώρα μας αρχίζει να ψηλαφεί τις μεγάλες προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών και προσπαθεί να ανασυνταχθεί μετά τη διαρκή εναλλαγή κρίσεων της τελευταίας δεκαετίας, δεν έχουμε την πολυτέλεια για ακόμη μια χαμένη δεκαετία.

Ο Γιώργος Καμίνης είναι βουλευτής Επικρατείας του Κινήματος Αλλαγής