«Ηγγιζε η εορτή των αζύμων, η λεγομένη πάσχα»*

Θοδωρής Γκόνης

σκηνοθέτης, καλλιτεχνικός διευθυντής Φεστιβάλ Φιλίππων και ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας

Ο δρόμος του Πάσχα είναι χωμάτινος

Θέλω την καρδιά μου τυπωμένη απ’ αυτόν τον χωμάτινο δρόμο, θέλω να είμαι, να έχω και να φαίνομαι μ’ αυτόν, εκεί όπου οι απαλοί λόφοι κατηφορίζουν με ανάλαφρες γραμμές προς τη θάλασσα που αστράφτει χρυσοπράσινη ανάμεσα στις δυο πολιτείες με τα κάστρα τους, έχει όψη, βάθος, πλάτος, έχει μυρωδιά, σκιά στην κάψα του μεσημεριού, φως στο σκοτάδι, σκέπη στην παγωνιά και τη βροχή, έχει ήχο, τον κρατάω στα χέρια μου και νιώθω την αφή του, έχω τη γεύση του.

Θα κάναμε Πάσχα στα μέρη μας, το λέγαμε με τη μάνα μου, της το είχα υποσχεθεί, το είχα σχεδόν αναλάβει, ήταν σχεδόν σίγουρο, εκείνη το ήθελε πάρα πολύ, εγώ ήθελα περισσότερο να της το δωρίσω.

Η τρυφερή αυταπάτη ότι τα πράγματα γίνονται «όπως πρέπει», η ικανοποίηση να συναναστρέφεσαι και με τα στερεότυπα επαρκώς, η συγκινητική συμμετοχή σ’ έναν αγαπημένο θεσμό, η έμπρακτη επιβεβαίωση ότι ανήκεις κάπου, με έναν σταθερό επαναλαμβανόμενο τρόπο.

Τα βουνά μας, το χωριό μας, τα παιδιά μας, οι θείοι μας, τα ξαδέλφια μας, τα αβγά μας και τα καλάθια μας, στο τραπέζι μας, στις θέσεις μας, στο ποτήρι, στο πιάτο μας μπροστά, οι παραβολές, οι καταβολές, τα πάθη, οι τάφοι, οι πασχαλιές, τα μύρα, η Ανάσταση.

Είχα σχεδόν υποσχεθεί ότι θα αναλάβω να γίνουν όλα αυτά «όπως πρέπει». Θα γίνουν αλλιώς. Θα ξαναγίνουν αλλιώς.

Η μάνα μου θα καταλάβει, θα ελπίζει για του χρόνου, θα παρηγορηθεί, θα παραπονιέται στα τηλέφωνα, θα έχει δουλειές, να αναστήσει τόσους ανθρώπους, θα τα καταφέρει και θα καταλάβει, θα με δει στον ύπνο της, θα χαρεί, θα χαμογελάσει. «Τι καιρό έχετε; Κάνει κρύο; Είδα βροχές. Να ντύνεσαι…».

Ο δρόμος του Πάσχα είναι χωμάτινος και είναι αποφασισμένος, τελειώνει εκεί που έχεις τελειώσει με τα ανθρώπινα, τελειώνει με τη βασιλεία των ουρανών, έχεις αποφασίσει, ξέρεις το γαϊδουράκι σου, τον Καϊάφα, τον ληστή, τον Πιλάτο σου, ξέρεις τον Πέτρο, τον Ιούδα, το όρος, την προσευχή σου, στη στιγμή που θα λυγίσεις και δεν θα αντέχεις το «ποτήριον τούτο», ξέρεις τον Ιωάννη, τη μάνα σου από κάτω σταυρωμένη, ξέρεις τι σκοινί περιμένει τον έρημο τον Ιούδα, τι φρικτή απόγνωση, ξέρεις ποια δουλειά έχει αναλάβει ο Θωμάς.

Θα βάλουμε πάλι τα χέρια μας να ψάχνουμε τρύπες, σημάδια, βάσανα ορατά, μα υπάρχουν βάσανα αόρατα; Και τι είναι Θεός; Τι είναι Θεάνθρωπος; Είναι η μάνα μου, μ’ ό,τι ανασταίνει, μ’ ό,τι κλαίει, μ’ ό,τι βουνά, τραπέζια, αβγά, κουλούρια, ερείπια, δέντρα, πασχαλιές, βροχές βλέπει στον ύπνο και στον ξύπνιο της. Είναι η μάνα μου, είμαι εγώ, μ’ ό,τι ανασταίνω, ό,τι κλαίω, ό,τι σταυρώνω, ό,τι αρνιέμαι τρεις και είκοσι τρεις, μ’ όποιον Γιάννη αντ’ εμού διαλέγω να της προτείνω, είμαι εγώ, ντυμένος καλά, διότι κάνει κρύο, με τη λαμπάδα μου, με τα καρφιά μου, με τα χαντάκια μου, διότι έτσι πρέπει, αυτό είναι το σωστό. Το σωστό είναι το μαρτύριο.

g

π. Βασίλειος Θερμός

ψυχίατρος παιδιών και εφήβων, αναπληρωτής καθηγητής στην Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθηνών

«Τι είναι Ζωή; Τι μη ζωή; Και τι τ’ ανάμεσό τους;»

Πριν γίνω κληρικός χαιρόμουν περισσότερο τη Μεγάλη Εβδομάδα και το Πάσχα. Ενιωθα ήσυχος στις ακολουθίες, απολάμβανα τα νοήματα των λεγομένων.

Από τότε που χειροτονήθηκα ανέλαβα ευθύνες, οπότε ήλθα αντιμέτωπος με την αντιφατική κατάσταση του λαού μας. Με τη θρησκοληψία και τη μαγική θρησκευτικότητα. Με την ακατανίκητη δύναμη της συνήθειας. Με τη φασαρία όσων έρχονται σπάνια, που χαλάνε και τον εκκλησιασμό όσων είναι τακτικοί. Με την άγνοια των τακτικώς εκκλησιαζομένων, εκ των οποίων κάποιοι ακόμη να καταλάβουν πως ο Χριστός έρχεται στον δικό μας τόπο, ώστε και εμείς να μετέχουμε πια στον δικό Του…

i i i

Μεγάλο Σάββατο πρωί, ποιας χρονιάς; Σαν να είναι όλα ίδια. Κοσμοπλημμύρα στη Λειτουργία. Νεαροί και νεαρές που τους ξύπνησε η μάνα τους να πάνε να κοινωνήσουν. Ή τους προέτρεψε η γιαγιά. Εστω αυτή τη μέρα, μία φορά τον χρόνο.

Η αμηχανία έκδηλη από τη στάση του σώματος. Ξένοι προς τα δρώμενα. Θα φύγουν ανυποψίαστοι για τη συγκλονιστική ιστορία του Ιωνά που διαβάζεται τη μέρα αυτή, ή για τον ύμνο των Νέων στο καμίνι, ή για το τροπάριο που ψάλλεται: «Ας σωπάσουμε όλοι, ο Κύριος των πάντων έρχεται να θυσιαστεί και να δοθεί ως τροφή στους πιστούς, με τους αγγέλους να προηγούνται»…

Περιμένουν να τελειώσουν οι «ειδικοί» το έργο τους, ώστε και αυτοί κατόπιν να εκπληρώσουν το «καθήκον» τους. Ενίοτε συζητούν μεταξύ τους. Είναι πολιτισμικά μόνο ορθόδοξοι, δεν έχουν μπει σε προσωπική σχέση με τον Αναστημένο. Κουλτούρα συντηρούν απλώς, από γενιά σε γενιά. Χαμένοι στην άγνοια, στην οποία τούς βυθίσαμε εμείς, βέβαια, αρνούμενοι να μεταφράσουμε στα νέα ελληνικά τα μνημειώδη λόγια της Λατρείας μας…

i i i

Κάποτε κλήθηκα για Επιτάφιο σε στρατιωτική μονάδα, δίπλα στην ενορία μου, όπου κατοικούν και πολλές οικογένειες αξιωματικών. Την ώρα των Εγκωμίων η έκπληξη. Με φωτοαντίγραφα στα χέρια σύσσωμο το εκκλησίασμα ψάλλει! Ο σμήναρχος διοικητής, σμηνίτες, υπαξιωματικοί, αξιωματικοί, μητέρες, παιδιά, όλοι με μια φωνή.

Οποιος κατανοεί τι σημαίνει στρατιωτική ιεραρχία μπορεί να αντιληφθεί τη σημασία αυτού που έγινε. Για λίγα λεπτά βγήκαμε από την τάξη του φθαρμένου τούτου κόσμου και δοκιμάσαμε την τάξη της Εκκλησίας, δηλαδή της Βασιλείας του Θεού. Εκεί όπου όλοι συναδελφώνονται εν αγάπη, ισότιμοι απέναντι στον κοινό Πατέρα.

Και εφέτος θα ψάλλουμε: «Ηλθες, Κύριε, για να σώσεις τον Αδάμ / και καθώς δεν τον βρήκες στη γη / μέχρι τον Αδη κατέβηκες ζητώντας τον»…

Ο Χριστός κατεβαίνει στον Αδη της ψυχής μας, αν φυσικά τού το επιτρέψουμε. Ο μόνος τρόπος να βγούμε κάποτε από τις αντιφάσεις μας.

Νίκος Ξυδάκης

συνθέτης

Ο προσωπικός Επιτάφιος του κυρίου Αριστείδη

Μαζευόμασταν όλοι, μεγάλη Παρασκευή μεσημέρι. Ολα τα παιδιά, συμμαθητές, φίλοι, κορίτσια, αγόρια, όσοι είχαμε αγαπήσει τον Νίκο. Στο σπίτι του κυρίου Αριστείδη, πατρικό του Νίκου που ήταν δίπλα από το δικό μας. Ο κύριος Αριστείδης είχε χάσει τη γυναίκα του πολύ νωρίς. Και έχασε και τον Νίκο στα δέκα του χρόνια από λευχαιμία, που τότε ήταν ανίατη ασθένεια.

Γλυκό παιδί, καλό, της ανεξικακίας και όμορφο ο Νίκος. Αδυναμία του ήταν να μαζεύει πανσέδες από τον κήπο της Αμπετείου Σχολής όπου φοιτούσαμε. Και να γεμίζει τις σελίδες των βιβλίων και των τετραδίων του. Κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί πως αυτό που θα απόμενε στις καρδιές μας από τους πανσέδες του θα ήταν μόνο εκείνες οι μαύρες κηλίδες από το ωραίο λουλούδι, που χάλασαν και κατάπιαν τη ζωή του.

Ο κύριος Αριστείδης όμως, πάντα με ένα υπόλευκο ιβουάρ κοστούμι, λες και έστηνε τη γιορτή της Μεγάλης Προσδοκίας. Εναν δικό του προσωπικό επιτάφιο. Το διαμέρισμα της οδού Αρντ Σερίφ μεταμορφωνότανε για λίγο σε ένα παρεκκλήσι πολύχρωμο, μυστικό. Δέσποζε στην τραπεζαρία μια μεγάλη ασπρόμαυρη αχνή φωτογραφία με το πορτρέτο του Νίκου. Αλλο εικονοστάσι δεν υπήρχε. Ο κύριος Αριστείδης έφτιαχνε ένα μεγάλο καφασωτό από χρωματιστά χαρτιά σελοφάν, φωτισμένο από μέσα. Φάνταζε σαν ένα βιτρό παλιάς εκκλησίας. Παντού πανέρια με νιφάδες από λουλούδια και γλαστράκια με πανσέδες. Μας έβαζε και περνούσαμε αρωματικά άνθη από φούλια σε σκοινί και φτιάχναμε γιρλάντες, όπως εκείνα τα αραπάκια που φορτικά τις πουλάνε στην Κορνίς του Νείλου και στους κεντρικούς δρόμους του Καΐρου. Αργά αργά, τρυφερά, θα κυλούσε ο χρόνος, θα χαμήλωνε το φως. Και μέσα σε μια γλυκιά σιωπή θα παίρναμε τον δρόμο για τον επίσημο επιτάφιο στον ναό του Αγίου Νικολάου που βρισκόταν στη συνοικία Χαμζάουι. Και αδιόρατα τώρα, μου έρχονται στον νου, εκείνα τα πρώτα λόγια από το Καβαφικό «Λάνη τάφος»:

Ο Λάνης που αγάπησες εδώ δεν είναι, Μάρκε,

στον τάφο όπου έρχεσαι και κλαις, και μένεις ώρες κι ώρες.

Τον Λάνη που αγάπησες τον έχεις πιο κοντά σου

στο σπίτι όταν κλείεσαι και βλέπεις την εικόνα,

που αυτή κάπως διατήρησεν ό,τ’ είχε που ν’ αξίζει,

που αυτή κάπως διατήρησεν ό,τ’ είχες αγαπήσει

Ποιος ξέρει Νίκο… Ποτέ πια… Ή ίσως…;

Ολια Λαζαρίδου

ηθοποιός

«Ο αέρας πάνω μου, που μ’ ακουμπάει, πενθεί»

Αντί άλλου  κείμενου η ηθοποιός μάς πρότεινε ένα απόσπασμα από την ποιητική συλλογή της «Η προσευχή του ελάχιστου» (εκδ. Υποκείμενο, εξαντλημένη), η οποία θα επανεκδοθεί σύντομα από την «Εστία»

Κύριε,

τώρα, που καίγεται η στιγμή,

σαν το παλιόχαρτο,

κι ο ήλιος σου με τυφλώνει

μ’ επαναληπτικές ριπές,

άκου την προσευχή μου,

εμένα, του ελάχιστου.

Χάρισε λίγη δροσιά,

σκάψε μου ένα λακκάκι,

να θάψω μέσα του αυτό.

Το αδηφάγο και βασανιστικό

Αυτό.

Πάντα πεινασμένο.

Κλάδεψε τον ύπνο μου,

να κλείσουν οι δίοδοι του Αδη,

το χώμα απ’ τα μάτια και τ’ αυτιά.

Να μην παρακαλάμε πια,

κανείς να μην παρακαλάει.

!

Να έχουμε.

Κύριε,

είμαι κάτι λιγότερο από σκουπιδοσακούλα.

Μέσα μου έχουν στοιβαχτεί

όλες οι σιδερένιες νύχτες,

που κανένα ποταμάκι από δάκρυα

δεν τις μαλάκωσε ποτέ.

Η τρύπα του υπονόμου είμαι,

ένα χαρτί που τσαλακώθηκε

και πετάχτηκε βιαστικά,

πριν προλάβει να διαβαστεί,

δεντράκι είμαι,

που έγειρε

κάτω απ’ το ίδιο του το βάρος.

Το φως της μέρας με καίει και με στεγνώνει.

Εχω σφηνωθεί στο χρόνο,

κρατιέμαι με τα δόντια,

όπως οι ίνες του κρέατος

στα δόντια.

Δεν έχω βλέμμα,

δεν έχω αίμα,

κι ο αέρας πάνω μου, που μ’ ακουμπάει, πενθεί.

Ολοι μπορούν

να με κάνουν ό,τι θέλουν,

να με κλωτσήσουν,

να με κουβαλήσουν από δω εκεί.

Εχω ριζώσει μπρούμυτα

με το κούτελο στο χώμα.

Εδώ θα είμαι κι αύριο και μεθαύριο

μέχρι ν’ αποφασίσεις,

τί θα με κάνεις τελικά.

Κύριε.

!