Απ’ τον Μακιαβέλι {LF}στην πυρηνική εποχή

Ενα σημαντικό συλλογικό έργο υπενθυμίζουν οι εκδόσεις Τουρίκη υπό το φως της διεθνούς κρίσης που μαστίζει την Ευρώπη: τον τόμο «Οι δημιουργοί της σύγχρονης στρατηγικής – από τον Μακιαβέλλι στην πυρηνική εποχή» (2004), σε επιμέλεια του Peter Paret και συμφωνία με το Πανεπιστήμιο Πρίνστον των ΗΠΑ (η μετάφραση του Ευάγγελου Κατσάνη αξίζει credit ευστοχίας και ευελιξίας ως προς τους όρους, ενώ η επιστημονική επιμέλεια ανήκει στον Θάνο Ντόκο).

Ο αναγνώστης έχει μπροστά του ένα πανόραμα για τον πάντοτε επίκαιρο όρο της στρατηγικής: της χρήσης ή της απειλής χρήσης της μάχης για τους σκοπούς του πολέμου στον οποίο αυτή εντάσσεται, σύμφωνα με τον Καρλ φον Κλάουζεβιτς. Και το φαινόμενο του πολέμου «μπορεί να μελετηθεί πολύ καλύτερα αν γνωρίζουμε το παρελθόν», όπως σημειώνει ο Πίτερ Πάρετ στην εισαγωγή. Ο τόμος, για την έκδοση του οποίου συνέβαλε το Ινστιτούτο Προχωρημένων Σπουδών, διαδέχεται το παλιότερο έργο «Οι δημιουργοί της σύγχρονης στρατηγικής» (1943), που έλκει την καταγωγή του από ένα σεμινάριο περί της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και θεμάτων ασφαλείας στο Ινστιτούτο και στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον το 1941. Τρία από τα παλιότερα εκείνα δοκίμια ανατυπώθηκαν στην έκδοση του 1986, τέσσερα δημοσιεύονται σε αναθεωρημένη μορφή και 22 είναι πρωτότυπα.

Στο πρώτο μέρος αναλύονται οι απαρχές του σύγχρονου πολέμου με αναφορές, εκτός άλλων, στον Μακιαβέλι, τον Ραϊμόνδο Μοντεκούκολι, των Βομπάν, τον Φρειδερίκο τον Μέγα, τον Μπίλοβ. Η επέκταση του πολέμου συμπεριλαμβάνει τους Ναπολέοντα, Ζομινί και Κλάουζεβιτς, ενώ το τρίτο κεφάλαιο εκτείνεται πια από τη βιομηχανική επανάσταση στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (Ενγκελς και Μαρξ για τη θέση πολέμου και στρατού στην κοινωνία, Μόλτκε, ρωσική στρατιωτική σκέψη κ.ά.). Ακολουθεί η περίοδος που φτάνει ως τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με βασικό το κεφάλαιο «Ο πολιτικός ως στρατηγιστής» (αναλύεται η στρατηγική σκέψη των Χίτλερ, Τσόρτσιλ, εκτός άλλων), ενώ η Κοντολίζα Ράις γράφει για τη «διαμόρφωση της σοβιετικής στρατηγικής». Ειδική αναφορά πριν από το τέλος γίνεται στην πυρηνική εποχή και τους συμβατικούς πολέμους, αλλά και τον λεγόμενο «επαναστατικό πόλεμο» για την κατάληψη της εξουσίας.

Στο τέλος οι Γκόρντον Κρεγκ και Φίλιξ Γκίλμπερτ επιστρέφουν – εν έτει 1986, υπενθυμίζουμε – στο βασικό ερώτημα που αφορά τη σημασία όσων μαθαίνουμε από το παρελθόν: υπάρχει οποιαδήποτε συσχέτιση με το παρόν της (πυρηνικής) εποχής μας ή συνηθίζουμε να χαράζουμε στρατηγικές εν κενώ; «Η ιστορία δεν μπορεί να μας πει ποτέ πώς πρέπει να ενεργήσουμε. Είναι όμως γεμάτη με περιπτώσεις οι οποίες μπορούν να μελετηθούν και από τις οποίες μπορούμε να αντλήσουμε ιδέες και προειδοποιήσεις… Μας θυμίζουν πως παρά το περιστασιακό πλαίσιό της, η αποτελεσματική στρατηγική παραμένει πάντα μια λελογισμένη εφαρμογή της ισχύος και της άσκησης κρατικής πολιτικής για την επίτευξη πολιτικών στόχων. Ολόκληρη η ιστορία του πολέμου και της διπλωματίας… δεν είναι παρά η καταγραφή της ετοιμότητας ή της άρνησης των εθνών να βασίσουν τις πολιτικές τους σ’ αυτήν την αλήθεια».

{1BSYG}Peter Paret (επιμ.){1BSYG}{CR}{2BTIT}Οι δημιουργοί της σύγχρονης στρατηγικής{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Βαγγέλης Κατσάνης {CR}Επιστημ. επιμέλεια: {LF}Θάνος Ντόκος{CR}Εκδ. Τουρίκη, 2004, σελ. 1110{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 45 ευρ{4BTIM}ώ