«Υπανιγμός, {LF}παιχνίδι, {LF}στοχασμός»

Ο Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος αποτελεί ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της σύγχρονης πεζογραφίας, ειδικότερα στο ευαίσθητο πεδίο του διηγήματος. Πρόσφατα οι εκδόσεις Κίχλη ανέλαβαν με φροντίδα την επανέκδοση όλων των έργων του, σε μια σειρά τομιδίων με ξεχωριστό αισθητικό χαρακτήρα. Τα καλοζυγισμένα, λιτά, μυροβόλα κείμενά του ποτελούν θραύσματα ζώσας μνήμης του συγγραφέα, που μέσα από την οξυδερκή παρατήρηση και τον συνειρμό, συγκινεί ακόμα χαρακτήρες του. Ενας από τους τελευταίους αφηγητές της ύστερης μεταπολεμικής γενιάς περνά απ’ όλες τις κομβικές περιόδους της χώρας, ανατέμνοντας με λυρισμό τις εκφάνσεις της ύπαρξης. Η κριτικός λογοτεχνίας, αρθρογράφος και συγγραφέας Ελισάβετ Κοτζιά γνωρίζει σε βάθος το έργο του. Στην κουβέντα που ακολουθεί σκιαγραφεί την υφή της τέχνης του συγγραφέα, όπως και τον ίδιο.

Τι συνιστά για τα ελληνικά γράμματα ο Ηλίας Παπαδημητρακόπουλος;

Απλές καθαρές γραμμές, δροσιά ανεξάντλητη και λεπταίσθητο χιούμορ συνιστούν τη σημαντική συνεισφορά του στην πεζογραφία μας. Γραμμένο στη μακρά διάρκεια περίπου εξήντα ετών (1962-2020), το έργο του αποτελείται από 94 ολιγοσέλιδα διηγήματα κατανεμημένα σε εννιά μικρές συλλογές. Πόση όμως λιτότητα, εκφραστική οξυδέρκεια και αρχιτεκτονική αρτιότητα! Οταν ο Η.Χ.Π. πρωτοεμφανίστηκε στην ώριμη ηλικία των σαράντα τριών του χρόνων, είχε διαμορφώσει τον βασικό του ρυθμό. Γι’ αυτό και όλο το έργο του διακρίνεται (στη σύνθεση, στο ύφος, στην έκφραση) από θαυμαστή ομοιογένεια. Διαβάζοντας ένα οποιοδήποτε κείμενό του, καταλαβαίνεις αμέσως πως πρόκειται για έργο δικό του.

Ποιες είναι οι θεματικές που
τον απασχολούν;

Στα περισσότερα κείμενα είναι η μικρή καθημερινότητα της ιδιωτικής ζωής μας: Μια ανάμνηση που αναδύεται απ’ το παρελθόν, μια διαπίστωση που αφορά τον περίγυρό μας, μια παρατήρηση που σχολιάζει το παρόν, ένας συνειρμός. Η ερωτική αφύπνιση ενός εφήβου μες στον παράδεισο του πατρικού κτήματος, το πάθημα ενός άλλου σε νεανικό χορό τον καιρό της ανέχειας, το εύγευστο παρελθόν και η παρούσα πλήξη, πολλές στιγμές απ’ την ιατρική ιδιότητα του αφηγητή, το γύρισμα της τύχης με τις άσχημες εκπλήξεις που επιφυλάσσει η ζωή, ιστορίες με ζώα και όνειρα, πάρα πολλά όνειρα. (Σε πέντε μόνον διηγήματα συναντάμε την Κατοχή, τον Εμφύλιο και τη δύσκολη μετεμφυλιακή εποχή.).

Tι εισπράττει ο αναγνώστης από τις ιστορίες του;

Μέσα από τα τετριμμένα της καθημερινότητας, ο άξιος πεζογράφος κατορθώνει να δημιουργήσει μια πολύ πλούσια γκάμα συναισθημάτων και συγκινήσεων πετυχαίνοντας μάλιστα να πλάσει φαινομενικώς αντίθετες συνδέσεις: Το φιλοπαίγμον βλέμμα με τη βαθιά νοσταλγία, τις ξεκαρδιστικές σκηνές με την υφέρπουσα λύπη, το ειρωνικό σκώμμα μαζί με την ενοχή. Η τέχνη του Παπαδημητρακόπουλου βρίσκεται σε αυτήν ακριβώς τη συναίρεση ευθύτητας και υπαινιγμού, σοβαρότητας και παιχνιδιού, ηδύτητας και στοχασμού. Σε αυτό το κράμα ασήμαντου και σημαντικού, μικροσκοπικού και στιβαρού, ανάλαφρου και ουσιαστικού. Και για να συνεχίσω σχολιάζοντας τους τρόπους του – η τέχνη του έγκειται στη συνένωση περιγραφής και δραματοποίησης, ρεαλισμού και ποίησης, απλού πλαστικού λόγου και καθαρεύουσας η οποία κάνει την έκφρασή του πιο δραστική.

Σε ποιον βαθμό αυτοβιογραφείται ο Ηλίας Παπαδημητρακόπουλος;

Παρά το γεγονός πως στις εξιστορήσεις του κυριαρχεί το πρώτο πρόσωπο, είναι δύσκολο να απαντήσει κανείς στο ερώτημά σας. Εκείνο αντιθέτως που ξέρουμε είναι πως η μορφή που αφηγείται τις ιστορίες της δεν είναι ποτέ ένα αυτάρεσκο εγώ που γεμίζει τον χώρο. Αποτελεί αντιθέτως μια διακριτική παρουσία που με αγαθή προαίρεση, σωστό γούστο και άκρα ευαισθησία, παρατηρεί, σχολιάζει και θυμάται. Δημιουργείται έτσι ένα μείγμα παλαιικής λεπτότητας και σύγχρονης λιτότητας το οποίο αποτελεί το σταθερό διακριτικό του εξαιρετικά μοντέρνου Η. Χ. Παπαδημητρακόπουλου. Και ταυτόχρονα συνθέτει το ήθος του. Γιατί ο συγγραφέας μας διαθέτει μια ματιά πάντοτε κριτική, μια ματιά που αποστρέφεται τον κόσμο βουλιμικής πλησμονής μέσα στον οποίο ζούμε. Και για αντίδοτο προσφέρει το απέριττης ομορφιάς έργο του που με τα καλοζυγισμένα του κείμενα εξαφανίζει την καταθληπτική μας διάθεση, το καθημερινό μας άχθος.

Σε ποιο ιστορικό πλαίσιο ή ρεύμα εντάσσεται η διηγηματογραφία του;

Η σύντομη ιστορία, η διαύγεια στην έκφραση, η σαφήνεια στην πλοκή, όπως και η προσήλωση στη φαινομενική λεπτομέρεια τοποθετούν τον Η. Χ. Παπαδημητρακόπουλο σε ένα ρεύμα μινιμαλιστικού τρόπου. Εμπλούτισε έτσι (μαζί με τον ποιητή και πεζογράφο Ε. Χ. Γονατά) την παράδοση του παλαιότερου Μιχαήλ Μητσάκη καλλιεργώντας μια γραφή η οποία προσήλκυσε και αρκετούς απ’ τους μεταγενέστερους συγγραφείς της μεταπολίτευσης – τον Αργύρη Χιόνη, τον Αριστείδη Αντονά, τον Κώστα Π. Παπαγεωργίου, τον Κώστα Μαυρουδή.

Οι επανεκδόσεις

«Για τον Παπαδημητρακόπουλο η λογοτεχνία αποτελεί συνολικό φαινόμενο που οι αναρίθμητες πτυχές του υφαίνονται αξεδιάλυτα σε ένα όλον. Το να γράφεις καλά κείμενα ως συγγραφέας, το να διαβάζεις συστηματικά λογοτεχνία ως επαρκής αναγνώστης, το να κυκλοφορείς ωραία βιβλία ως υψηλών προδιαγραφών εκδότης, το να σκέφτεσαι και να συζητάς για την τέχνη αποτελεί μια ενιαία συνθήκη. Ποιο το νόημα να χειρίζεσαι τον λόγο με σοφή, πλαστική τέχνη, αν η τελική έντυπη εικόνα έχει ατέλειες; Κειμενική καλαισθησία κι έντυπη αρτιότητα συνεργάζονται και το αντίθετο θα ήταν αδιανόητο για έναν πεζογράφο με τη συγγραφική προσωπικότητα του Η.Χ.Π.».

{1BSYG}Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος{1BSYG}{CR}{2BTIT}«Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη»{2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδ. Κίχλη, σελ. 96, {3BEKD}{CR}{1BSYG}Τιμή: 9.00 ευρώ

{CR}Ηλίας Χ. Παπαδημητρακόπουλος{1BSYG}{CR}{2BTIT}«Θερμά θαλάσσια λουτρά»{2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδ. Κίχλη, σελ. 120, {LF}Τιμή: 9.45 ευρ{3BEKD}ώ