Χαρισματικός και πάντα ανήσυχος

Συναντηθήκαμε για πρώτη φορά με τον Σταύρο όταν ήρθε στο στούντιο όπου ηχογραφούσαμε την άνοιξη του 1971 το «Ανθρωπε αγάπα» και το «Ελα ήλιε μου», τα πρώτα τραγούδια που κάναμε με τους Poll. Τον έφερε ο παραγωγός Κώστας Φασόλας να παρακολουθήσει και να γνωριστούμε. Είχε μάλλον κάτι στον νου του. Ακουσε τα κομμάτια, ενθουσιάστηκε και μας λέει: «Να μπω κι εγώ να τραγουδήσω μαζί;». Ετσι κι έγινε. Στο «Ανθρωπε αγάπα» είναι εμφανής η παρουσία του. Είχε την επιθυμία να μπει στην παρέα μας. Ετσι κι έγινε μετά από κάποιες κουβέντες που κάναμε. Το συγκρότημα υπήρχε κι εκείνος προσχώρησε. Τα πρώτα πράγματα που ξεχώρισα σε εκείνον ήταν πως επρόκειτο για έναν άνθρωπο πολύ ανοιχτό, με πάθος, ο οποίος λάτρευε τη μουσική. Σε όλες τις συζητήσεις που κάναμε μιλούσε για σχέδια που ήθελε να κάνουμε με ενθουσιασμό. Αυτό το στοιχείο στους ανθρώπους εμένα με κάνει και τους χαίρομαι πιο πολύ, διότι δείχνουν μια άδολη στάση για τα πράγματα.

Την ίδια ώρα όμως είχε και μια ανησυχία. Συνεχώς βρισκόταν με ένα ερωτηματικό: «πώς αυτό;», «γιατί το άλλο;». Πολλές φορές σε μια συζήτηση θα τον έβλεπες έκπληκτο με ανοιχτά τα μάτια να ρωτάει για να μάθει. Ενδιαφερόταν για τα τεκταινόμενα. Το χαρακτηριστικό ενός ανήσυχου ανθρώπου.

Η διάλυση δεν ήρθε, όπως έχει ειπωθεί, για το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Εχει λεχθεί ότι ο Σταύρος διαφώνησε με την απόφασή μας να πάρουμε μέρος σε αυτόν τον διαγωνισμό και εξ αυτής της έντασης αποφασίσαμε να τραβήξουμε χωριστούς δρόμους. Η αλήθεια όμως είναι διαφορετική. Δεν ήταν αυτός ο λόγος, αφού είχαν προηγηθεί διάφορα συμβάντα μέσα στο καλοκαίρι. Τα προβλήματα με τον Σταύρο – ή, για να το πούμε πιο σωστά, οι διαφωνίες – είχαν ξεκινήσει από τη στιγμή που οραματιζόμασταν και επιθυμούσαμε διαφορετικά πράγματα εκείνη τη στιγμή γύρω από τη μουσική. Είχαμε δημιουργήσει στην Πλάκα ένα κέντρο, τη «Μαϊμού», όπου ήμασταν όλοι συνέταιροι και παίζαμε. Για μεγάλο διάστημα ο Σταύρος ήταν απρόθυμος, δυσαρεστημένος, για λόγους που δεν μπορούσαμε να αντιληφθούμε. Δεν ήθελε να τραγουδήσει και πολλές φορές ερχόταν και έλεγε: «Δεν μπορώ, έχω τον λαιμό μου». Αυτός και ο Ρόμπερτ (σ.σ.: Ουίλιαμς) έλεγαν τα περισσότερα τραγούδια στην μπάντα. Επειδή ήμασταν το βασικό act στον χώρο, δυσκολευόμασταν πολύ. Τότε άρχισαν οι αντιξοότητες στην επικοινωνία, οι δυστροπίες κ.λπ. Το Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης ήταν το επιστέγασμα αυτής διαφωνίας και η αφορμή για την αποχώρησή του.

Δεν γνωρίζω γιατί είχε αρχίσει να βγαίνει αυτή η πλευρά του. Επίσης τότε δεν έκανε χρήση ναρκωτικών ουσιών. Τουλάχιστον δεν είχαμε καταλάβει κάτι. Το αντιληφθήκαμε πολύ αργότερα, όταν πια είχε διαλυθεί το συγκρότημα – και από πράγματα που μου έλεγε και ο ίδιος.

Γιατί οδηγήθηκε στα ναρκωτικά; Εχω μια πολύ προσωπική θεωρία που δεν αφορά μόνο τον Σταύρο αλλά όλους τους ανήσυχους ανθρώπους και βέβαια δεν αποκλείει άλλες εκδοχές για χρήστες. Αυτό που θα έλεγα σήμερα αγχώδης. Αυτοί οι άνθρωποι δεν ησυχάζουν ποτέ. Βασανίζονται με τις σκέψεις τους, τις ανησυχίες τους για τα επερχόμενα. Ή ακόμα και από πιέσεις της στιγμής. Κατά συνέπεια ένας τέτοιος άνθρωπος που βρίσκεται σε αυτή την ψυχολογική κατάσταση αν κάνει ένα τσιγαριλίκι το οποίο θα τον καταλαγιάσει, θα τον ξεκουράσει, θα τον γαληνέψει, του δημιουργεί και μια έντονη έλξη προς αυτό. Είναι ένα στοιχείο ανακούφισης.

Είχα γνωρίσει τους γονείς του οι οποίοι ήταν εξαιρετικοί. Καλόβολοι, ευδιάθετοι, καλοδιάθετοι, εργατικοί. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όμορφο, με αγάπη. Αλλη μια εικασία δική μου είναι ότι οι όποιες ανησυχίες του διογκώνονταν και εξαιτίας της καταγωγής του. Ο Σταύρος μεγάλωσε στην Πόλη. Εκεί, όπως είναι γνωστό, οι Ελληνες δεν ζούσανε ξέγνοιαστα. Ηταν κάτω από επίβλεψη, από έναν συνεχή περιορισμό. Πιθανόν αυτή η καταπίεση μπορεί να τον έκανε να αισθάνεται ασφυκτικά και φυσικά να μεταμορφωθεί σε έναν ανήσυχο άνθρωπο. Οταν ήρθε στην Ελλάδα χάρηκε πολύ. Απολάμβανε αυτή την αίσθηση της ελευθερίας που βρήκε εδώ. Και πάλι όμως εκείνο που θα διέκρινα εγώ ήταν το ανικανοποίητο σε ό,τι αφορά τη δημιουργία. Ηταν ένας καλλιτέχνης που επιθυμούσε να κάνει συνεχώς πράγματα. Δίπλα σε αυτό θα έβαζα και μια διάχυτη ανησυχία για τα τεκταινόμενα.

Ηταν πολυσχιδής και απλωμένος πολύ. Δεν περιοριζόταν κάπου. Είχε συνθετική ευχέρεια, απίστευτο ταλέντο στο τραγούδι, χάρισμα κυριολεκτικά. Οποιος τα διαθέτει όλα αυτά δεν μπορεί να μπει εύκολα σε ένα καλούπι. Πιθανώς και να πλήρωνε αυτό το εύρος των καλλιτεχνικών δυνατοτήτων του. Ο ανήσυχος άνθρωπος δεν γαληνεύει ποτέ γιατί δεν παίρνει τις απαντήσεις που θέλει. Στη μουσική αυτό το ανικανοποίητο μπορεί πολλές φορές ή να σε απενεργοποιήσει ή να θες να δοκιμάσεις δρόμους άγνωστους για σένα, αδιάβατους, για να μπορέσεις να πειραματιστείς και να προσεγγίσεις μια κάποια απάντηση. Οσο συνεργαζόμασταν ήταν χαρά Θεού να δουλεύεις μαζί με τον Σταύρο και να απολαμβάνεις τα ταλέντα του και τις ευχέρειές του. Ηταν καλός συνεργάτης και εξαιρετικά συνεισφέρων.

Η τελευταία φορά που τον είδα ήταν πέρσι το καλοκαίρι στο σπίτι του για να κάνουμε μια συνέντευξη. Ηταν μια χαρά, όπως τον ξέραμε, παρόλο που νομίζω ότι ήδη έπασχε. Την τελευταία φορά που τον άκουσα ήταν πριν από δύο μήνες και μου είπε: «Δεν είμαι πολύ καλά. Μη με παρεξηγείς που δεν σηκώνω το τηλέφωνο καμιά φορά». Θα έχω όμως πάντα στο μυαλό την εικόνα του 19χρονου Σταύρου με την απίστευτη ορμή να κάνει μουσική για όλον τον πλανήτη.

Ο Κώστας Τουρνάς είναι τραγουδοποιός.