Πανδημία: νέες προκλήσεις και προτεραιότητες

Η διαχείριση μιας πανδημίας είναι πολυφασική. Εξαρτάται από τις γνώσεις που έχουμε για το αίτιο που την προκάλεσε και τις άμυνες που μπορούμε να αναπτύξουμε και να αναδιατάξουμε.

Διαχείριση. Στην αρχή κάθε πανδημίας οι γνώσεις μας είναι περιορισμένες και διαχειριζόμαστε την αβεβαιότητα. Oσο οι γνώσεις για το αίτιο της πανδημίας, δηλαδή τον νέο κορωνοϊό, αυξάνονται, αρχίζουμε και διαχειριζόμαστε το ρίσκο από τη διασπορά του ιού.

Στην αρχική φάση αυτών των συνθηκών αβεβαιότητας, κερδίζουμε χρόνο έτσι ώστε να ενημερώσουμε τους πολίτες για την εφαρμογή μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας. Ταυτόχρονα αυτό το διάστημα εστιάζουμε στο να ενισχύσουμε τα συστήματα υγείας και  οργανώνουμε τις επιπρόσθετες άμυνές μας με την ενίσχυση των προσπαθειών για παραγωγή εμβολίων και φαρμάκων.

Οταν έχουμε αναπτύξει με επάρκεια τις άμυνές μας είναι πιο εύκολο να υπολογίσουμε το ρίσκο της πανδημίας και να αλλάξουμε στρατηγική.  Η στρατηγική έμφαση δεν αφορά την περιστολή του αριθμού των κρουσμάτων, αλλά τη θεραπεία όσων έχουν νοσήσει βαριά.

O ιός. O κορωνοϊός αλλάζει συνεχώς. Η Ομικρον 2 διασπείρεται πιο εύκολα σε σύγκριση με τη Δέλτα, ενώ μια νέα υποκατηγορία της, η ΒΑ.2.12.1, είναι ακόμη πιο μεταδοτική και ευθύνεται πλέον για το 25% των κρουσμάτων στις ΗΠΑ. Παράλληλα, έχουμε και άλλες δύο υποκατηγορίες (ΒA.4 και ΒA.5) σε χώρες της Ευρώπης και στη Νότια Αφρική. Αλλά δεν έχουμε δει μέχρι στιγμής αύξηση των κρουσμάτων ή των νοσηλειών.

Τι σημαίνει αυτό; Θα συνεχίσει να εξελίσσεται η Ομικρον με νέες υποκατηγορίες; Δεν το γνωρίζουμε. Να μην ξεχνάμε ότι η Ομικρον δεν ήταν η «συνέχεια» της Δέλτα και επομένως οι προβλέψεις για το μέλλον του ιού είναι μέχρι στιγμής επισφαλείς.

Τα εμβόλια. Τα εμβόλια εξακολουθούν να είναι αποτελεσματικά έναντι στις διάφορες υποκατηγορίες της Ομικρον. Είναι όμως λιγότερο αποτελεσματικά όσον αφορά την αποτροπή της ήπιας λοίμωξης. Αλλά ο βασικός ρόλος των εμβολίων είναι να αποτρέπουν ή να μειώνουν τις επιπτώσεις της σοβαρής νόσου. Και εδώ δεν έχουμε προβλήματα. Οι εταιρείες βέβαια ετοιμάζουν νέα εμβόλια που στοχεύουν την Ομικρον. Αλλά δεν αρκεί αυτό. Υπάρχουν αρκετές διαστάσεις δημόσιας πολιτικής αλλά και επιστημονικές που χρειάζονται άμεσες απαντήσεις.

Χρειαζόμαστε ένα ακόμη εμβόλιο για την Ομικρον ή ένα νέο εμβόλιο που να διαρκεί για περισσότερο χρονικό διάστημα και να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει νέα στελέχη του ιού, γιατί δεν θα στοχεύει αποκλειστικά την εστία των συνεχών μεταλλάξεων του ιού, που είναι η πρωτεΐνη ακίδα;

Είναι επίσης απαραίτητο να έχουμε περισσότερα επιστημονικά δεδομένα για την κυτταρική ανοσία και τη διάρκειά της. Περισσότερες γνώσεις σε αυτόν τον τομέα θα διαμόρφωναν πιο τεκμηριωμένες πολιτικές για τις αναμνηστικές δόσεις.

Φάρμακα. Eίναι αναγκαία η συνέχιση των προσπαθειών για να έχουμε μεγαλύτερες επιλογές. Τα περισσότερα μονοκλωνικά αντισώματα δεν είναι πλέον αποτελεσματικά. Εχουμε ενθαρρυντικά αποτελέσματα με τα νέα αντισώματα της AstraZeneca που μπορούν να χορηγηθούν ως προληπτική αγωγή, αλλά και αυτά δεν διαρκούν για πάνω από πέντε-έξι μήνες. Το αντιιικό φάρμακο της Pfizer είναι πολύ αποτελεσματικό, αλλά πρέπει να χορηγείται με προσοχή σε ορισμένες κατηγορίες ανοσοκατασταλμένων.

Επομένως δεν είναι ακόμη καιρός για πλήρη εφησυχασμό γιατί οι προκλήσεις συνεχίζουν να υπάρχουν. Ομως υπάρχει και μία βεβαιότητα. Τατελευταία δύο χρόνια η επιστημονική έρευνα,χάρη στις γενναίες δημόσιες χρηματοδοτήσεις και τη σύμπραξη ιδιωτικών εταιρειών και ακαδημαϊκών ινστιτούτων, έκανε τεράστια βήματα. Βήματα που είδαμε πόσο διευκολύνουν την αλλαγή στρατηγικής στην αντιμετώπιση της πανδημίας.

Ο Ηλίας Μόσιαλος είναι καθηγητής Πολιτικής της Υγείας, διευθυντής του Κέντρου Οικονομικών της Υγείας του LSE