Ενα νέο μέλλον για {LF}το αθηναϊκό παρελθόν

Στις 4 Απριλίου, η Ελλάδα αποπλήρωσε τις οφειλές της προς το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Ομως, στο κέντρο της Αθήνας, οι αναμνήσεις της κρίσης παραμένουν νωπές και χαραγμένες στις προσόψεις ορισμένων εκ των πλέον εμβληματικών της κτιρίων. Τα κατεβασμένα ρολά στις σημαντικότερες αρτηρίες της πρωτεύουσας – με χαρακτηριστικότερο, ίσως, παράδειγμα τη Σταδίου – μετατράπηκαν στη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας σε γνώριμο θέαμα για τους Αθηναίους. Μόλις τα τελευταία χρόνια, κάτι έχει αρχίσει να αλλάζει.

Η «έκρηξη» της κτηματαγοράς, ανάμεσα στα υπόλοιπα οφέλη και τις παρενέργειές της, σταδιακά καθιστά θελκτικές τις άλλοτε υποβαθμισμένες περιοχές της Αθήνας – όπως τα πέριξ της Ομόνοιας με την προνομιακή θέα που προσφέρουν στον βράχο της Ακρόπολης – και προσελκύει επενδύσεις σε διατηρητέα ή/και ιστορικά κτίρια που είχαν μείνει άδεια από ζωή, πολλές φορές ακόμη και για δεκαετίες ολόκληρες. Οι ασπρόμαυροι μουσαμάδες που έχουν καλύψει την τραυματισμένη πρόσοψη του Μινιόν ίσως αποτελούν το πιο ισχυρό σύμβολο της επερχόμενης αλλαγής, όμως τα κτίρια ιδιαίτερης ιστορικής ή αισθητικής αξίας για τα οποία έχουν εκδοθεί άδειες αλλαγής χρήσης στη διάρκεια των τελευταίων ετών μετριούνται σε δεκάδες.

Η ιστορία τους, η σημερινή τους κατάσταση και οι μελλοντικές τους προοπτικές, αποτελούν νευραλγικά τμήματα μιας οπτικής αφήγησης της αστικής μας πραγματικότητας.

Πανεπιστημίου 46

Η επιβλητική του παρουσία στην οδό Πανεπιστημίου χρονολογείται από τη δεκαετία του 1880, όταν αναγέρθηκε από τον Ερρίκο Σλήμαν, πιθανότατα σε σχέδια του Ερνέστου Τσίλλερ. Απλώνεται σε τέσσερις ορόφους και 10.247 τ.μ., ενώ μέχρι το 2014 και επί 90 χρόνια στο ισόγειό του στέγαζε τον κινηματογράφο Ιντεάλ. Στα χρόνια της κρίσης, το εντυπωσιακό μέγαρο ερημώθηκε παρά τις αλλεπάλληλες απόπειρες εκμίσθωσής του και η φθορά του χρόνου φάνηκε προσωρινά να επικρατεί.

Το νεομπαρόκ κτίριο προορίζεται τώρα για τη δημιουργία ξενοδοχείου τεσσάρων αστέρων, έπειτα από την εκτέλεση εργασιών αναβάθμισης. Το ελάχιστο μηνιαίο μίσθωμα έχει οριστεί στα 85.000 ευρώ, με κόστος ανακατασκευής 15 εκατ. ευρώ, ενώ δεν αποκλείεται και η εκμίσθωσή του για γραφεία ή μεικτή χρήση.

Πατησίων 61 και Σκαραµαγκά

Από το 1937 μέχρι το τέλος της Κατοχής την αποκαλούσε «σπίτι» της η Μαρία Κάλλας. Και η επιβλητική πολυκατοικία Παπαλεονάρδου, στην οδό Σκαραμαγκά, έζησε μια ζωή εξίσου ταραχώδη με εκείνη της μεγάλης σοπράνο. Ιδιοκτησία πλέον του ΝΑΤ, μέχρι το 1999 στέγαζε ιδιωτικό εκπαιδευτήριο. Ο σεισμός της Πάρνηθας και λίγα χρόνια αργότερα μια πυρκαγιά την αφαίρεσαν για δύο δεκαετίες από το… στερέωμα των αξιοποιήσιμων κτιρίων. Το 2009 προστέθηκε στις δεκάδες καταλήψεις της εποχής και το 2013 συμπεριλήφθηκε στο κύμα των εκκενώσεων. Η αποκατάστασή της χαρακτηρίστηκε αρχικά «ασύμφορη», παρ’ όλ’ αυτά από το 2014 άρχισε η διαδικασία μετατροπής της σε Ακαδημία Λυρικής Τέχνης «Μαρία Κάλλας» και πλέον όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Ανάπτυξης εντάσσεται και θα χρηματοδοτηθεί από το ΕΣΠΑ.

Πατησίων 13 και Βερανζέρου

Ξεκινώντας την… καριέρα του ως περίπτερο, το 1934, το Μινιόν του Γιάννη Γεωργάκα μετατράπηκε μέσα σε δύο δεκαετίες σε ένα από τα μεγαλύτερα πολυκαταστήματα της Ευρώπης. Συνδεδεμένο με τις χριστουγεννιάτικες αναμνήσεις των Αθηναίων, το λαμπερό πολυκατάστημα θα γινόταν παρανάλωμα του πυρός τον Δεκέμβριο του 1980. Οι προσπάθειες διάσωσής του δεν ευδοκίμησαν και από το 1998 μέχρι σήμερα παραδόθηκε στην εγκατάλειψη. Το κτίριο των 21.000 τ.μ. και των 10 ορόφων, που καλύπτει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο, σύμφωνα με πληροφορίες, εξαγοράστηκε με αντίτιμο 25 εκατ. ευρώ από την εταιρεία Dimand και πρόκειται να στεγάσει γραφεία, καταστήματα και εστιατόρια.

Φιλελλήνων 9 και Ξενοφώντος

Στις αρχές του 20ού αιώνα, ανεγείρεται μια ανάσα από το Σύνταγμα διώροφο κτίριο που περιέρχεται το 1906 στην κατοχή του διπλωμάτη Αλέξανδρου Γ. Σούτσου. Εκείνος προχωρά στην κατασκευή της γαλάζιας τριώροφης κατοικίας νεοκλασικού ρυθμού, που ολοκληρώνεται πριν από το 1930. Στη διάρκεια της Κατοχής, το κτίριο επιτάσσεται από τους Ναζί, ενώ το 1946 περνά στην κυριότητα του ελληνικού Δημοσίου μέσω της ιδιόχειρης διαθήκης της χήρας του Σούτσου, Ζωής.

Μέχρι το 2010, στεγάζει σειρά από υπηρεσίες και ιδρύματα του Δημοσίου, με τελευταία την Αντιπροεδρία της Κυβέρνησης, και έκτοτε μένει έρμαιο στη φθορά του χρόνου. Πάνω από μία δεκαετία αργότερα, αναμένεται να αποκτήσει εκ νέου ζωή, αυτή τη φορά ως έδρα του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδας.

Πλατεία Αγίας Ειρήνης 10

Σε μια πλατεία της Αθήνας που δεν φείδεται εντυπωσιακών κτιρίων, το κομψό δείγμα της αθηναϊκής μπελ επόκ, χαρακτηρισμένο μνημείο, ξεχωρίζει. Η ιστορία του αρχοντικού, με τη λεπτοδουλεμένη προτομή της Αθηνάς της Βαρβακείου στην πρόσοψή του, ξεκινά ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, όταν ανεγέρθηκε από τον έμπορο μεταξιού Ιωάννη Μιχαλόπουλο. Αργότερα, το κτίριο των έξι επιπέδων κατοικήθηκε από την οικογένεια του γιου του, Θεμιστοκλή, λόγιου και πολιτικού των μέσων του 20ού αιώνα, με το ισόγειο και τον ημιώροφο να στεγάζουν καταστήματα. Στην πρόσφατη μνήμη έχει χαραχτεί το υφασματάδικο του ισογείου, η ταμπέλα του οποίου διατηρήθηκε και μετά την αναπαλαίωσή του στο διάστημα 2017-2020, και τη μετατροπή του στο σημερινό «Athens 1890 boutique hotel & spa». Κατά τη διάρκειά της, στο υπόγειο αποκαλύφθηκαν αρχαιολογικά ευρήματα, τα οποία και αξιοποιήθηκαν εικαστικά.

Ερμού 121

Τον 19ο αιώνα ανεγείρεται συγκρότημα κτιρίων που απλώνεται από το 117 έως το 121 της Ερμού, για να στεγάσει μέρος των στάβλων του βασιλιά Οθωνα. Από το 1880 ολόκληρο το συγκρότημα – λεγόμενο και Πύλη της Ερμού – λειτουργεί ως χάνι, όμως αργότερα το κάθε κτίριο ακολουθεί τη δική του μοίρα. Το νεοκλασικό των 600 τ.μ. του αριθμού 121 αποκτά την ταπεινή χρήση της αποθήκης για το μεγαλύτερο μέρος της σύγχρονης ζωής του, μέχρι να παραμείνει τελικά κενό επί δύο δεκαετίες. Στο διάστημα 2019-2020 ολοκληρώνεται η αναπαλαίωσή του και στους επιβλητικούς χώρους του εγκαθίσταται κάβα 3.000 ετικετών, καθώς και εστιατόριο υψηλών προδιαγραφών, σε μια ανάλαφρη αστική βεράντα με ανεμπόδιστη θέα στην Ακρόπολη.