NON PAPER

Ηθική, προκατάληψη και manspreading

Η δεκαετία του 1960 και του 1970 ήταν τα χρόνια της παιδικής ηλικίας και της εφηβείας μου. Μια εποχή μεταβατική από την «παλιά» στη «νέα» Ελλάδα, όπου άλλαζαν οι νόρμες για πολλά. Από την αισθητική έως την ηθική. Και, ίσως, η πρώτη συμπαρέσυρε τη δεύτερη – ή το αντίθετο. Οι αλλαγές ήταν σαρωτικές μόνο που, για να συνειδητοποιήσουμε τη «σάρωσή» τους, έπρεπε να περάσει ο χρόνος και να δούμε την, τότε, πραγματικότητα από απόσταση. Αν συγκρίνουμε όμως ένα τυπικό φωτογραφικό θέμα, για παράδειγμα «νεαρό ζευγάρι στο σπίτι του», σε στιγμιότυπο από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 με αντίστοιχο των αρχών της δεκαετίας του 1970, μιλάμε για δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους. Η σύγκριση μπορεί να γίνει και με ελληνικές ταινίες. Από τη μία ο «Ηλίας του 16ου» με τον Χατζηχρήστο (1959) και από την άλλη ο «Τρελοπενηντάρης» με τον Κωσταντάρα (1971).

Την περίοδο εκείνη λοιπόν ξεπεράστηκαν προκαταλήψεις και στερεοτυπικοί συνειρμοί. Ειδικά μάλιστα αυτοί που συνέδεαν τις ενδυματολογικές και στυλιστικές επιλογές με την ηθική. Για παράδειγμα, το κορίτσι που φοράει σούπερ μίνι (μην πω που μασάει τσίχλα) είναι, κατά κανόνα, ελευθερίων ηθών και το αγόρι που έχει μακριά μαλλιά και φοράει καμπάνα, ταραχοποιό στοιχείο. Αυτές οι αφέλειες λοιπόν ξεπεράστηκαν και προσχωρήσαμε σε νέες εποχές. Οντως; Δεν είμαι και τόσο σίγουρη…

Από προχθές έχουν «καεί» και τα σόσιαλ και τα μίντια με μία φωτογραφία που ανέβασε στον λογαριασμό του ο Εμανουέλ Μακρόν. Κάθεται χαλαρός σε έναν καναπέ, με ξεκούμπωτο, έως και το τέταρτο κουμπί, πουκάμισο και ελαφρώς ανοιχτά τα πόδια. Ξεσπάθωσαν λοιπόν οι εκπρόσωποι της ριζοσπαστικής πολιτικής ορθότητας (που έχω την ατεκμηρίωτη μεν, πολύ έντονη δε αίσθηση ότι θα το χαρούν αν προκριθεί η Λεπέν του «εκπροσώπου των πλουσίων») για το απαράδεκτο και απολύτως σεξιστικό της στάσης. Στην Ισπανία μάλιστα θα είχε συλληφθεί διότι το να κάθεσαι με ανοιχτά πόδια σε δημόσιους χώρους λέγεται manspreading (σε πολύ ελεύθερη μετάφραση «διάχυση ανδρίλας») και από το 2017 απαγορεύεται δια νόμου διότι, λέει, προσβάλει τις γυναίκες.

Εχουμε τρελαθεί ή εγώ, ευτυχώς, γεννήθηκα νωρίς; Διαβάζω αυτά τα, και καλά, «σύγχρονα» και ορθοπολιτικά και νιώθω, μετά από μισό αιώνα, εκείνο το αίσθημα ασφυξίας από την κουμπωμένη έως τον λαιμό ποδιά. Και θυμάμαι κάτι θείες μου από το χωριό να λένε στη μάνα μου «Να την προσέχεις τη μικρή, κάθεται με ανοιχτά πόδια» (και τη μάνα μου να τις βάζει, ωραιότατα, στη θέση τους). Και εμένα, πες, ότι μπορούσε να φανεί το βρακί μου που, και πάλι, δεν έγινε και τίποτα. Του Μακρόν τι να φανεί μέσα από το παντελόνι;

Τι «πίσω ολοταχώς» είναι αυτό; Τι υστερικός, βικτωριανός πουριτανισμός που συνδέει την ηθική με τη γωνία που σχηματίζουν τα πόδια; Και μετράει τις προθέσεις στα κουμπιά των πουκαμίσων; Το maspreading – που εξαγριώνει τις νεοφεμινίστριες – είναι ακριβώς, ακριβώς όμως, το αντίστοιχο του «τα ήθελε και το θύμα του βιασμού αφού ντυνόταν προκλητικά και έπαιρνε ανάρμοστες πόζες». Και να πω και κάτι; Εξήντα χρόνια γυναίκα δεν ένιωσα να προσβάλλομαι αν ένας άντρας, σε μια ιδιωτική στιγμή, καθόταν με ανοιχτά τα πόδια. (Αντίθετα, ένιωθα να προσβάλλομαι σαν πολίτης όταν ο πρώην πρωθυπουργός τη χώρας μας καθόταν, σε επίσημες συναντήσεις με αρχηγούς κρατών, «χύμα στο κύμα». Αυτό όμως δεν έχει ουδεμία σχέση με manspreading).

Λίγα κλισέ ακόμη

Βεβαια, από υφέρποντα στερεότυπα άλλο τίποτα στη νεοπουριτανική εποχή μας. Για παράδειγμα, τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα έχουν a priori δίκιο ό,τι κι αν κάνουν. Επίσης οι vegetarian είναι πιο ηθικά άτομα από αυτούς που τρώνε κρέας. Και παραμένει βέβαια το κορυφαίο μεταπολιτευτικό στερεότυπο. Οσοι φυλακίσθηκαν και βασανίστηκαν επί χούντας είναι εφ’ όρου ζωής στο ηθικό απυρόβλητο ό,τι κι αν κάνουν, ό,τι κι αν πουν. (Το τελευταίο το θυμήθηκα με αφορμή τον Νίκο Μανιό, που στο συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ καλούσε «καραβανάδες και πολιτικούς» να κάνουν πραξικόπημα).