Παραμένουν ευάλωτες απέναντι στους λαϊκιστές

Οσο το Ελιζέ δημοσίευε ασπρόμαυρες φωτογραφίες ενός αξύριστου κουρασμένου προέδρου, που εργαζόταν για να σώσει την Ευρώπη απ’ τον πουτινικό αυταρχισμό, η Μαρίν Λεπέν επισκεπτόταν τη μία μετά την άλλη μικρές επαρχιακές πόλεις για να χτίσει το προφίλ της πολιτικού η οποία δεν αδιαφορεί για τις καθημερινές αγωνίες του εκλογικού σώματος. Σε κάθε αγορά που περιόδευσε φόρεσε το προσωπείο της ενσυναίσθησης για να υποσχεθεί ένα καλύτερο οικονομικό μέλλον, όχι ένα χωρίς μετανάστες στους γαλλικούς δρόμους. Η μέθοδός της κατέχει περίοπτη θέση στα εγχειρίδια του λαϊκισμού. Το γεγονός όμως ότι απέδωσε τόσο ώστε να τη βάλει στον δεύτερο γύρο με αξιώσεις επιβεβαιώνει πόσο ευάλωτες παραμένουν οι δυτικές δημοκρατίες απέναντι στους λαϊκιστές. Η λεπενική επιτυχία θύμισε ότι η απειλή εκείνων που υπόσχονται εύκολες λύσεις στα προβλήματα μιας σύνθετης πραγματικότητας ενδέχεται να επιστρέψει στην Ευρώπη, παρότι οι μνήμες από την εποχή που κυριαρχούσαν στην πολιτική της σκηνή δεν είναι μακρινές.

Αναλυτής του CNN, φέρ’ ειπείν, παρατηρεί ότι ένας τραμπικού στυλ λαϊκισμός αναδύεται στη Γηραιά Ηπειρο, ενώ ο Πούτιν επιτίθεται στην παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Κι επισημαίνει πως αν κι έχουν περάσει μόλις 17 μήνες από την ημέρα που βρέθηκε στο ύπατο αξίωμα των ΗΠΑ ένας βετεράνος του παλιού συστήματος, το ύφος του Τραμπ συνεχίζει να γοητεύει πολλούς από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, οι οποίοι το υιοθετούν ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών τον Νοέμβριο. Η επιλογή είναι καθαρά ψηφοθηρική, μια και στη διάχυτη στην αμερικανική κοινή γνώμη δυσαρέσκεια για το ύψος των τιμών των καυσίμων – όπως και για τον πληθωρισμό που βρίσκεται πια σε υψηλό 41ετίας στη χώρα – διαβλέπουν την ευκαιρία να τονώσουν τα ποσοστά τους.

Το ίδιο κάνει κι η υποψήφια της Εθνικής Συσπείρωσης. Φρόντισε από νωρίς να εκμεταλλευτεί τις κοινωνικές συνθήκες που δημιούργησε η ενεργειακή κρίση, καθώς κι εκείνες που είχε προκαλέσει προηγουμένως η Covid-19. Ηταν, όπως παρατηρεί γάλλος δημοσκόπος στο Politico, «η πρώτη που μίλησε για την αγοραστική δύναμη». Ταυτόχρονα, εμφανίστηκε ως υπέρμαχος του δικαιώματος κάποιου να βγει στη σύνταξη «με καλή υγεία» και δεν δίστασε να μοιράσει «δεσμεύσεις» σαν κι αυτές που περιμένει κανείς να ακούσει από έναν αριστερό – όπως η μείωση του ΦΠΑ σε καύσιμα και τρόφιμα, δηλαδή. Η απήχηση της τακτικής της φαίνεται από τα βίντεο των αντιπαραθέσεων του Μακρόν με ψηφοφόρους της κατά τη διάρκεια των επισκέψεών του σε περιοχές που θεωρούνται προπύργιά της.

Η πρώτη Κυριακή των γαλλικών προεδρικών εκλογών ενέτεινε τους φόβους για άνοδο των λαϊκιστών στην ΕΕ – φόβους που εξέφραζαν, λόγω της ρωσικής εισβολής, μέχρι εκείνη τη στιγμή μεμονωμένα ορισμένοι πολιτικοί. Στα τέλη Μαρτίου, π.χ., ο Κώστας Τασούλας, συμμετέχοντας στη Διάσκεψη των Προέδρων των Κοινοβουλίων των κρατών – μελών της ΕΕ, έλεγε στους συναδέλφους του ότι η Δύση «πρέπει να στηρίξει και τις δυτικές κοινωνίες από τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου, κυρίως την ακρίβεια, με στοχευμένα οικονομικά μέτρα. Ο λαϊκισμός δεν πρέπει να φουντώσει στη Δύση εξαιτίας ελλείψεων τροφίμων και ακρίβειας».

Η ελληνική εμπειρία

Η προειδοποίηση ήταν μάλλον εύλογη, δεδομένης όχι μόνο της ελληνικής εμπειρίας της μνημονιακής περιόδου, αλλά και της πρόσφατης ευρωπαϊκής πολιτικής ιστορίας. Η οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008 και η μεταναστευτική του 2015 εκτόξευσαν σχεδόν παντού τα νούμερα των λαϊκιστικών κομμάτων – ακροαριστερών και ακροδεξιών. Το 2018 πάνω από 25% των Ευρωπαίων είχαν ψηφίσει μια τέτοια δύναμη στις εθνικές τους κάλπες, σύμφωνα με έρευνα της «Guardian». Δέκα ευρωπαϊκές χώρες είχαν λαϊκιστές στην κυβέρνηση και 170 εκατ. άνθρωποι είχαν κυβέρνηση με έναν τουλάχιστον λαϊκιστή στο υπουργικό συμβούλιο.

Η επιδραστικότητά τους ήταν τόση που την προεκλογική περίοδο των ευρωεκλογών του 2019 στις Βρυξέλλες ανησυχούσαν μήπως ο -ισμός που ενσαρκώνουν βάλει σε κίνδυνο το ίδιο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα. Σε μια έρευνα του γερμανικού ιδρύματος Bertelsmann σε 12 κράτη της ΕΕ, τότε, εξετάστηκε και σε ποιο βαθμό επηρεάζονται οι πολίτες από τον λαϊκισμό. Στην κλίμακα από το 0 ως το 7 ο μέσος όρος ήταν 3,89. Οι πιο επιρρεπείς ήταν η Ελλάδα με 4,23, η Ισπανία με 4,13 και η Γαλλία με 4,04. Οι λιγότερο, η Ολλανδία με 3,56 και η Δανία με 3,62.

Οι δυσοίωνες εκτιμήσεις για ποσοστά της τάξης του 30% στους λαϊκιστές δεν επαληθεύτηκαν πριν από τρία χρόνια. Τα αύξησαν μεν, όχι στον βαθμό που να στοιχειώσουν την «ψυχή» της Ευρώπης δε. Σήμερα, ωστόσο, μια νέα κρίση πλήττει την Ενωση προτού καν προλάβει να ξεπεράσει την υγειονομική. Η συγκυρία μοιάζει ιδανική για όσους δήθεν αγωνίζονται κατά των κατεστημένων και των ελίτ, μια και η οικονομική πίεση είθισται να ανοίγει περισσότερα αφτιά στη ρητορική τους. Η Ευρώπη, πάντως, κρατά πλέον το μάνιουαλ της διαχείρισης της πανδημίας.