Η εκλογική μάχη της διχασμένης Γαλλίας

Οταν η γνωστή γαλλική εταιρεία βιντεοπαιχνιδιών Unisoft έψαχνε τοποθεσία για ένα νέο στούντιο, ένα από τα στελέχη της, ο Ζουλιάν Μαγιέ, άσκησε πίεση ώστε να επιλεγεί το Μπορντό, στη Νοτιοδυτική Γαλλία – η πέμπτη μεγαλύτερη πόλη της χώρας, που βρίσκεται σε τροχιά ανάπτυξης εδώ και περισσότερα από είκοσι χρόνια και μπορεί να καυχιέται για το ήπιο κλίμα, τη φτηνότερη από εκείνη του Παρισιού στέγη της και μια ακμάζουσα τεχνολογική σκηνή. «Το Μπορντό ήρθε πρώτο όταν ρωτήσαμε τους εργαζομένους μας πού θα ήθελαν να πάμε», λέει ο Μαγιέ στους «Financial Times». Ο ίδιος είναι σήμερα επικεφαλής ενός γραφείου στελεχωμένου με περίπου 400 μηχανικούς και σχεδιαστές βιντεοπαιχνιδιών, σε μία μοντέρνα, αναβαθμισμένη περιοχή του λιμανιού.

Μόλις μία ώρα μακριά με το αυτοκίνητο ή το τρένο, το Σεντ-Φουά-λα-Γκραντ δεν θα μπορούσε να είναι πιο διαφορετικό. Αυτή η μικρή μεσαιωνική πόλη στις όχθες του ποταμού Ντορντόν ευημερούσε άλλοτε σε μία οικονομία βασισμένη στην οινοπαραγωγή, σήμερα όμως είναι μία από τις φτωχότερες κοινότητες της ηπειρωτικής Γαλλίας. Καθώς οι δουλειές στέρεψαν και τα καταστήματα έκλεισαν, το κέντρο ξέμεινε με περίπου 400 άδεια ή μισοερειπωμένα κτίρια. Οι ιδιοκτήτες τους νοικιάζουν φτηνά δωμάτια σε μετανάστες εργάτες και δικαιούχους κοινωνικών επιδομάτων που δεν έχουν την πολυτέλεια να μείνουν πουθενά αλλού. Σχεδόν το ήμισυ των 2.600 κατοίκων ζουν σε συνθήκες ένδειας και η ανεργία είναι σχεδόν πενταπλάσια του εθνικού μέσου όρου. «Δίνουμε μάχη για να σώσουμε το Σεντ-Φουά», λέει η Κριστέλ Γκιονί, πρώην εκπαιδευτικός που εξελέγη δήμαρχος με το Σοσιαλιστικό Κόμμα το 2020.

Αυτά τα δύο άκρα στον νομό Ζιρόντ αποτυπώνουν την πραγματικότητα της Γαλλίας καθώς οι ψηφοφόροι της ετοιμάζονται να επιλέξουν στις 24 Απριλίου τον επόμενο πρόεδρό τους: η χώρα σχίζεται από βαθιά εδαφικά ρήγματα ανάμεσα στις περιοχές όπου οι άνθρωποι ευημερούν, με επικεφαλής τα αστικά κέντρα και τις ελκυστικές τουριστικές ζώνες, και τις περιοχές όπου κάθε άλλο παρά ευημερούν, συμπεριλαμβανομένων των μικρών πόλεων και των αγροτικών περιοχών, καθώς και των φτωχών προαστίων.

Η Μαρίν Λεπέν, η ακροδεξιά υποψήφια, έχει βάλει την κατάκτηση των ψηφοφόρων της εργατικής τάξης που ζουν σε αγροτικές περιοχές, σε αυτήν που αποκαλεί την «ξεχασμένη Γαλλία», στο επίκεντρο της δεύτερης προσπάθειάς της να νικήσει τον Εμανουέλ Μακρόν. Επικεντρωνόμενη πρωτίστως σε θέματα κόστους διαβίωσης, πραγματοποιεί εκστρατεία σχεδόν αποκλειστικά εκτός των μεγάλων πόλεων, με μικρές προεκλογικές συγκεντρώσεις και επισκέψεις σε τοπικές αγορές, παρουσιάζοντας τον Μακρόν ως έναν ελιτιστή χωρίς επαφή με την πραγματικότητα, που δεν καταλαβαίνει τις καθημερινές δυσκολίες των πολιτών. Οταν επισκέφθηκε, για παράδειγμα, τη Ζιρόντ, στα τέλη Μαρτίου, δεν σταμάτησε στο Μπορντό: κατευθύνθηκε βόρεια, στο Σεν-Μαρτέν Λακοσάντ, μία πόλη με πληθυσμό 1.061 κατοίκους, που περιβάλλεται από αμπελώνες – στη ζώνη που οι τοπικοί αξιωματούχοι περιγράφουν ως «ημισέληνο της φτώχειας».

Παρότι συχνά κατηγορείται ο συγκεντρωτισμός της εξουσίας και του πλούτου εντός του Παρισιού για την ανισότητα με την επαρχία, αντίστοιχα σενάρια αναπαράγονται σε όλη τη Γαλλία. Πόλεις μεσαίου μεγέθους όπως το Μπορντό, η Λυών, η Τουλούζη και η Νάντη, απολαμβάνουν περισσότερη από μία δεκαετία δημογραφικής και οικονομικής ανάπτυξης, συχνά εις βάρος των γύρω περιοχών. Οι λόγοι είναι πολλαπλοί: όπως και σε πολλές άλλες μεγάλες δυτικές οικονομίες, οι οικονομικές δυνάμεις που απελευθέρωσε η παγκοσμιοποίηση κατέστρεψαν τη βιομηχανική και αγροτική βάση της Γαλλίας και τις αντικατέστησαν με μία οικονομία βασισμένη στις υπηρεσίες και τον τουρισμό που ευνοεί τις πόλεις και τους εργαζομένους με υψηλή μόρφωση.

Στη Ζιρόντ, όλος ο πλούτος συγκεντρώνεται στο Μπορντό και τα περίχωρά του, καθώς και κατά μήκος των ακτών του Ατλαντικού, σε περιοχές όπως το Καπ Φερέ και το Αρκασόν, όπου έχουν παραθαλάσσιες κατοικίες εύποροι και συνταξιούχοι. Οσο για την «ημισέληνο της φτώχειας», μπορεί να περιλαμβάνει πόλεις που δανείζουν το όνομά τους σε κάποια από τα ακριβότερα κρασιά της Γαλλίας, όπως το Saint-Estèphe και το Saint-Julien, οι τουρίστες όμως συρρέουν μόνο σε διάσημους αμπελώνες που ανήκουν σε δισεκατομμυριούχους, όπως το Château Latour ή το Château Lafite Rothschild, και οι μικρές πόλεις ερημώνουν. Οπως λέει στους «Financial Times» ο πολιτικός αναλυτής Ζερόμ Φουρκέ, «η γεωγραφία έχει γίνει η διαχωριστική γραμμή της νέας Γαλλίας». Και η Μαρίν Λεπέν την εκμεταλλεύεται όσο μπορεί.