Ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ενέργεια και η οικονομία

Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει γεωπολιτική διάσταση. Αλλά όχι μόνο. Είναι και «πόλεμος των ορυκτών πηγών ενέργειας», λέει η οικονομολόγος του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Μελετών (DIW) Κλάουντια Κέμπφερτ. Μαζί με τον Αλέξανδρο Κρητικό, διευθυντή έρευνας του DIW, εξηγούν στα «ΝΕΑ» τη διάσταση του παράλληλου ενεργειακού πολέμου και τις οικονομικές του συνέπειες.

H Ρωσία διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου και πετρελαίου, είναι ο μεγαλύτερος πάροχος ορυκτών πηγών ενέργειας στον κόσμο. Ζητούμενο μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είναι η απεξάρτηση από τη Ρωσία και αναζήτηση εναλλακτικών παρόχων. «Είναι λοιπόν ένας πόλεμος των ορυκτών πηγών ενέργειας», λέει η Κέμπφερτ. Με το σχέδιο Green Deal η ΕΕ δρομολόγησε το τέλος εποχής για τις ορυκτές πηγές ενέργειας. Οχι χωρίς αντιδράσεις. Κομβικό ρόλο παίζει η Γερμανία με την ενεργειακή μετάλλαξη, κεντρικό στόχο των Πρασίνων και της νέας κυβέρνησης του Ολαφ Σολτς.

Η Γερμανία καλύπτει σήμερα το 50% των αναγκών της σε φυσικό αέριο από τη Ρωσία. Το άμεσο ερώτημα είναι πόσο γρήγορα μπορούν να βρεθούν εναλλακτικές μορφές τροφοδοσίας και παρόχων. Το Γερμανικό Ινστιτούτο Οικονομικών ερευνών DIW υπολογίζει ότι ένα εμπάργκο στο ρωσικό αέριο θα οδηγήσει σε μείωση κατά 3% του ΑΕΠ της Γερμανίας, λέει ο Αλέξανδρος Κρητικός. Πριν από την έναρξη του πολέμου η πρόγνωση ήταν αύξηση κατά 5% του ΑΕΠ.

Τα γεωπολιτικά ρίσκα

Η χημική βιομηχανία είναι ο κλάδος που θα πληγεί περισσότερο από ένα άμεσο εμπάργκο στο ρωσικό φυσικό αέριο, ο διευθύνων σύμβουλος της BASF Μάρτιν Μπρουντεμίλερ προειδοποίησε πρόσφατα για τον «κίνδυνο της μεγαλύτερης κρίσης μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο». Η αντίδραση των οικονομολόγων είναι κατηγορηματική. «Εκείνοι που φωνάζουν περισσότερο είναι εκείνοι που οδήγησαν στη σημερινή εξάρτηση από τη Ρωσία, κόντρα στις δικές μας προειδοποιήσεις», λέει με έμφαση η Κέμπφερτ, «είναι το αποτέλεσμα εκείνων που παρέβλεψαν ή αρνήθηκαν να δουν τους γεωπολιτικούς κινδύνους».

Η Κέμπφερτ επισημαίνει το παράδειγμα της BASF, η οποία πούλησε στην Gasprom τις αποθήκες φυσικού αερίου και ταυτόχρονα υπέγραψε με τον ρωσικό κολοσσό μακροπρόθεσμα συμβόλαια, παρά τις προειδοποιήσεις των ειδικών να συνυπολογίσει τουλάχιστον το γεωπολιτικό ρίσκο. Η κατάσταση με τη Ρωσία ήταν γνωστή στα ηγετικά κλιμάκια της Γερμανίας τουλάχιστον από το 2014. Παρ’ όλα αυτά, αποφασίστηκε η κατασκευή του νεκρού πλέον ρωσογερμανικού αγωγού Nord Stream 2. Οι επιχειρήσεις απέρριψαν μάλιστα συμβόλαια με τη Νορβηγία που θα μπορούσε να καλύπτει το 25% των αναγκών.

Μπορεί η Γερμανία να αντέξει ένα άμεσο εμπάργκο στο ρωσικό φυσικό αέριο; «Ναι, μπορεί» απαντά ευθέως η Κέμπφερτ. «Το έδειξαν έρευνες που κάναμε ήδη το 2014, όταν η Ρωσία ανοιγόκλεινε τη στρόφιγγα. Αυτό δείχνουν και τωρινά μοντέλα. Στη διεθνή αγορά υπάρχει επάρκεια φυσικού αερίου. Είναι θέμα τιμής», λέει. Εμφαση όμως πρέπει να δοθεί μείωσης της ζήτησης αερίου με δραστικά μέτρα μείωσης της κατανάλωσης ενέργειας, που δεν υλοποιήθηκαν, επειδή έρρεε το ρωσικό αέριο. Η οριστική λύση είναι μόνο η απεξάρτηση από τις ορυκτές και η μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Ο ΕastΜed και η Ελλάδα

Λύση στο άμεσο ενεργειακό πρόβλημα είναι το υγροποιημένο φυσικό αέριο. Αυτό ισχύει και για την Ελλάδα, μετά το πάγωμα του αγωγού ΕastΜed, λέει η Κέμπφερτ. «Με τα σημερινά δεδομένα, η κατασκευή νέων αγωγών δεν είναι συνετή επιλογή. Προτιμότερη είναι η κατασκευή τερματικών υγροποιημένου φυσικού αερίου και πλοία για τη μεταφορά του στην Ευρώπη. Η Ελλάδα έχει τέτοιες δυνατότητες», λέει η Κέμπφερτ.

Η κατασκευή ενός αγωγού είναι πολυδάπανη και δεσμευτική για έναν ορίζοντα 30-40 ετών. Αυτό δεν είναι συμβατό με το ευρωπαϊκό Green Deal για απεξάρτηση από τις ορυκτές πηγές ενέργειας. «Η μεγάλη μου επιθυμία για την Ελλάδα είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, έχει τεράστιες δυνατότητες στον τομέα αυτόν και είναι πολύ προτιμότερες από την κατασκευή νέων αγωγών», λέει η Κέμπφερτ.

Το στοίχημα της Κίνας

Το μεσομακροπρόθεσμο πρόβλημα της γερμανικής και της ευρωπαϊκής βιομηχανίας είναι οι αλυσίδες προμηθευτών. «Η παγκοσμιοποίηση και η λειτουργία της αγοράς με κριτήριο τη φθηνότερη τιμή στην παραγωγή και τις μεταφορές, όπως τα γνωρίζαμε μέχρι τώρα, δεν διασφαλίζονται πλέον», διαπιστώνει ο Αλέξανδρος Κρητικός.

Το μεγάλο στοίχημα είναι η εξάρτηση από την Κίνα, η οποία είναι πολύπλευρη και πολύ μεγαλύτερη από την εξάρτηση από τη Ρωσία, προειδοποιεί ο Κρητικός. «Το νέο σύνθημα των επιχειρήσεων θα είναι: Ανθεκτικότητα». Μεσομακροπρόθεσμα προεξοφλεί ότι οι γερμανικές και ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θα κινηθούν στην κατεύθυνση επαναφοράς των αναγκαίων προμηθευτών σε ευρωπαϊκό έδαφος ή στον ευρύτερο, ευρωπαϊκό κύκλο. «Η υπεράσπιση αξιών έχει το αντίτιμό της», λέει ο Κρητικός.

Και αυτό, τώρα αρχίζει να πληρώνεται.