Η Γαλλία στα άκρα{CR}

Τα αποτελέσματα του πρώτου γύρου των γαλλικών εκλογών είναι ένα καμπανάκι. Καμπανάκι για τη Γαλλία αλλά καμπανάκι και για την Ευρώπη. Το αποτέλεσμα που έφεραν όλοι μαζί οι ακραίοι, περίπου 60%, δεν είναι ευκαταφρόνητο. Κι όλα αυτά έχουν γίνει μέσα σε μια δεκαετία.

Πριν από δέκα χρόνια, στις προεδρικές εκλογές του 2012, αντίπαλοι ήταν ο Νικολά Σαρκοζί και ο Φρανσουά Ολάντ. Ο πρώτος εκπροσωπούσε τη συντηρητική πλην αδιαφιλονίκητα Δεξιά, ο δεύτερος πολιτευόταν στο όνομα του σοσιαλισμού και της παράδοσης ενός Μιτεράν. Πού είναι σήμερα αυτές οι παραδόσεις; Η μεν Δεξιά εκπροσωπείται από ακραία στοιχεία, υπάρχει μάλιστα ακόμα πιο ακραίο σύστημα (του Ζεμούρ) από το σύστημα της Λεπέν. Η δε υποψήφια του σοσιαλιστικού κόμματος κατάφερε να αθροίσει μόλις το 1,5% των ψηφοφόρων.

Τι σημαίνει πρακτικά αυτή η εξέλιξη; Οτι το παλαιό κομματικό σύστημα στη Γαλλία έχει σαρωθεί. Οτι τα παραδοσιακά κόμματα που ήσαν προσανατολισμένα στην ιδέα μιας ανοιχτής, ευρωπαϊκής κοινωνίας της ανοχής σήμερα δεν υπάρχουν. Ο μόνος που κατάφερε να εμπνεύσει ένα σοβαρό ποσοστό πολιτών γύρω από αυτές τις βασικές δημοκρατικές ιδέες είναι ο πρόεδρος Μακρόν. Αυτή τη στιγμή είναι ο βασικός στυλοβάτης της ιδέας της δημοκρατίας. Γύρω του, όμως, η πολιτική σκηνή κατάφερε να εκφράζει μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα που θυμίζει Βαϊμάρη, μια ακραία συγκρουσιακή συνθήκη: ακραίοι εθνοκεντρικοί με εκκεντρικές αντιλήψεις που απεχθάνονται την ευρωπαϊκή ιδέα απέναντι σε ένα αριστερό, και αριστερίστικο, ριζοσπαστικό μέτωπο που ευαγγελίζεται ρήξεις, οι οποίες κανείς δεν ξέρει πού μπορεί να οδηγήσουν. Για την ώρα, το μεγάλο μέτωπο τέτοιων ρήξεων οδηγεί στους πολλούς μετανάστες, και ιδίως στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς της Γαλλίας. Η ριζοσπαστική Ακροδεξιά πολιτεύεται με ξενοφοβικά συνθήματα και στρατηγικές. Η ριζοσπαστική Αριστερά παρουσιάζεται ως προστάτις δύναμη των ξένων. Το κοινωνικό συμβόλαιο τηρείται διότι η πολιτεία μπορεί να επιβάλει τη δημοκρατική τάξη. Σήμερα. Αύριο;

Είναι αλήθεια ότι, εκτός από τις ιδεοληπτικές ομάδες που παρεμβαίνουν με φανατισμό και συγκρουσιακό πνεύμα, ένα μέρος της δυσαρέσκειας που συγκεντρώνεται στα άκρα οφείλεται στην οικονομική στενότητα που βιώνεται από τη μεσαία τάξη. Πολλοί ήταν αυτοί που είχαν επενδύσει στον πρόεδρο Μακρόν για να διευρυνθεί το πλέγμα της ευημερίας και της ασφάλειας. Ενα μέρος της αδυναμίας του να τα καταφέρει έχει τις αιτίες στις έκτακτες συνθήκες της περιόδου που κυβέρνησε, στην πανδημία και στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ο Σαρκοζί κατάφερε να αντιμετωπίσει προβλήματα, κυρίως κατάφερε να επιβάλει την τάξη που διασαλεύτηκε συστηματικά από τα Κίτρινα Γιλέκα, τη γαλλική εκδοχή των Αγανακτισμένων, που εκκινούν από το οικονομικό πρόβλημα αλλά επί της ουσίας δρουν αποσταθεροποιητικά (όσοι έχουν διαβάσει τον Μπαλιμπάρ ξέρουν ακριβώς τι εννοώ). Αλλά δεν μπόρεσε, με την οικονομική πολιτική, να επηρεάσει εκείνες τις κοινωνικές κατηγορίες που πλήττονται από την αύξηση του κόστους ζωής. Αυτό το τμήμα της κοινωνίας, που ψηφίζει τιμωρητικά, είναι κι αυτό που δίνει δύναμη στους ακραίους.

Το βασικό πρόβλημα του Μακρόν, δηλαδή, είναι η αδυναμία του να ανατρέψει το πολιτικό μοντέλο της Μέρκελ, να αμφισβητήσει στην πράξη το μοντέλο της δημοσιονομικής πειθαρχίας το οποίο στερεί από τα πολιτικά κόμματα τη δυνατότητα να οργανώσουν αλλαγές που ευνοούν την κοινωνική κινητικότητα. Αν φτάσει ομαλά στη δεύτερη θητεία (το πιο πιθανόν, αφού έχει στο τσεπάκι τον εκφοβισμό της μεσαίας τάξης διά της απειλής της αποσταθεροποίησης), θα είναι ευκαιρία για μια καινούργια αρχή.