Ερευνες μέχρι τέλους για τα εγκλήματα πολέμου

Υπάρχει επείγουσα ανάγκη συντονισμού των ερευνών για ενδεχόμενα εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία, τονίζει ο Λαντισλάβ Χάμραν, πρόεδρος της Eurojust, στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ». Ο σλοβάκος εισαγγελέας μιλάει για τις προκλήσεις που υπάρχουν για εισαγγελείς και ερευνητές, εκτιμώντας πάντως ότι μπορούμε «να ελπίζουμε ότι θα έχουμε έρευνες που θα συνεχιστούν μέχρι τέλους».

Οι φρικαλεότητες στην Μπούτσα μάς συγκλόνισαν όλους. Τι ρόλο μπορεί να παίξει η Eurojust στη διερεύνηση και στην απόδοση δικαιοσύνης για ενδεχόμενα εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στην Ουκρανία;

Η ταχύτητα με την οποία η Eurojust και οι δικαστικές αρχές στα κράτη-μέλη της ΕΕ προετοίμασαν και συνεχίζουν να εφαρμόζουν την απάντησή τους στον πόλεμο στην Ουκρανία είναι άνευ προηγουμένου. Οι ειδήσεις και τα πλάνα όπως αναδύονται από την Μπούτσα θα ενισχύσουν ακόμα περισσότερο την αποφασιστικότητά μας. Η Eurojust εξυπηρετεί διαφορετικές γραμμές δράσης. Πρώτον, υποστηρίζουμε ενεργά την Κοινή Ομάδα Ερευνας (JIT) για φερόμενα εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία, η οποία συστάθηκε στις 25 Μαρτίου από την Ουκρανία, την Πολωνία και τη Λιθουανία. Το κάνουμε φέρνοντας μαζί εισαγγελείς και ερευνητές για την ανταλλαγή αποδεικτικών στοιχείων, και παρέχοντας νομικές συμβουλές και λειτουργική βοήθεια στην JIT. Επιπλέον, η Eurojust παρέχει όλη την οικονομική και υλικοτεχνική υποστήριξη στην ομάδα. Αλλες χώρες ενδέχεται να ενταχθούν στην JIT σε μεταγενέστερο στάδιο και σκοπεύουμε να συνεχίσει η Εισαγγελία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ) να εμπλέκεται στενά. Δεύτερον, υπάρχει επείγουσα ανάγκη συντονισμού γενικά. Τουλάχιστον 10 χώρες, πολλές εκ των οποίων κράτη-μέλη της ΕΕ, έχουν ανοίξει τις δικές τους έρευνες για ενδεχόμενα εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία. Η Eurojust παρέχει βοήθεια διοργανώνοντας συντονιστικές συναντήσεις ανάμεσα στους εισαγγελείς από όλες αυτές τις χώρες για να δουν ποιες είναι οι νομικές απαιτήσεις για αποδεικτικά στοιχεία ανά χώρα. Αυτό θα βοηθήσει να αποφασιστεί ποια χώρα θα ήταν σε καλύτερη θέση για να ξεκινήσει διώξεις και για να θεσπίσει στρατηγική διώξεων.

Ποιες δυσκολίες βλέπετε στην προσπάθεια συλλογής αποδεικτικών στοιχείων στην Ουκρανία και ποια εμπόδια υπάρχουν για να λογοδοτήσουν όσοι έχουν παραβιάσει τους νόμους του πολέμου;

Πρέπει πρώτα να διασφαλίσουμε πρόσβαση σε πληροφορίες και αποδεικτικά στοιχεία. Αυτό περιλαμβάνει πρόσβαση σε πεδία μάχης και πληροφορίες για το πεδίο της μάχης, που μπορεί να είναι δύσκολο, ειδικά σε περιοχές όπου εξελίσσεται ακόμη στρατιωτική δραστηριότητα. Πληροφορίες γίνονται επίσης διαθέσιμες μέσω βίντεο και καταθέσεων μαρτύρων. Ωστόσο, η πρόκληση για τους εισαγγελείς και τους ερευνητές είναι να τα συνδέσουν ξεκάθαρα, κομμάτι προς κομμάτι, με πληροφορίες όπως ακριβείς τοποθεσίες, ημερομηνίες και πληροφορίες για στόχους και θύματα. Αυτά είναι που ονομάζουμε «μεταδεδομένα» και, μαζί με τα στοιχεία που υποστηρίζουν, αυτά τα δεδομένα θα αποδειχθούν απαραίτητα στο δικαστήριο για να διαπιστωθεί εάν διαπράχθηκε ή όχι έγκλημα πολέμου. Επιπλέον, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι οι πληροφορίες και τα αποδεικτικά στοιχεία διατηρούνται ασφαλή, σε φυσική και ψηφιακή μορφή. Πολλές διαφορετικές εισαγγελικές υπηρεσίες και οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένων ΜΚΟ, συλλέγουν και αποθηκεύουν αποδείξεις. Πρέπει να διασφαλίσουμε ότι όλες αυτές οι πληροφορίες μπορούν να διατηρηθούν και να εξορθολογιστούν, ώστε οι εισαγγελείς να μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν. Μια καλή επιλογή κατά την άποψή μου θα ήταν να εργαστούμε προς την κατεύθυνση ενός Αποθετηρίου της ΕΕ για εγκλήματα πολέμου, το οποίο θα ήταν μια βάση δεδομένων όπου θα μπορούσαν να βρίσκονται όλες αυτές οι αποδείξεις. Για να συνοψίσω, αυτό που πρέπει να γίνει είναι να τεκμηριωθούν όλα τα υποτιθέμενα εγκλήματα και να κατηγοριοποιηθούν ανάλογα με τον τύπο (έγκλημα πολέμου, έγκλημα κατά της ανθρωπότητας ή ενδεχομένως ακόμα και γενοκτονία), να συνδεθούν με τους δράστες (π.χ. στρατιωτικές μονάδες) και μετά να διαπιστωθεί πού μπορούν να προσαχθούν στο δικαστήριο.

Πρέπει να συσταθεί ένα διεθνές υβριδικό ή ad hoc ποινικό δικαστήριο;

Είναι αλήθεια ότι υπήρξαν εξειδικευμένα δικαστήρια στο παρελθόν που αντιμετώπιζαν με επιτυχία συγκεκριμένες καταστάσεις. Αλλά πριν πάτε εκεί, ας δούμε πρώτα τι μπορούν να κάνουν οι χώρες, καθώς και τα κράτη-μέλη της ΕΕ, μια και μπορεί ορισμένες από αυτές να ασκήσουν δίωξη βάσει της αρχής της καθολικής δικαιοδοσίας στην εθνική τους νομοθεσία. Τον Ιανουάριο του 2022, η απόφαση Koblenz στη Γερμανία για υπόθεση που σχετίζεται με τη Συρία έδειξε τις δυνατότητες που υπάρχουν σε εθνικό επίπεδο. Και επιπλέον αυτού, υπάρχει φυσικά και το ίδιο το ΔΠΔ να κινήσει ενδεχομένως διώξεις.

Μπορείτε να διαβεβαιώσετε τους Ουκρανούς ότι η δικαιοσύνη θα επικρατήσει;

Είμαστε μόνο στην αρχή των προσπαθειών μας και η Ιστορία δείχνει ότι οι έρευνες για εγκλήματα πολέμου απαιτούν χρόνο. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία υπάρχουν πολλά εμπόδια που πρέπει να αντιμετωπιστούν, νομικά και πρακτικά, αλλά βλέποντας την πρωτοφανή ταχύτητα και ενότητα με την οποία ενεργούμε, νομίζω πως υπάρχουν καλοί λόγοι να ελπίζουμε ότι θα έχουμε έρευνες που θα συνεχιστούν μέχρι τέλους. Επομένως, δεν νομίζω ότι κάποιος μπορεί να εγγυηθεί ένα ακριβές αποτέλεσμα, αλλά μπορούμε να δεσμευθούμε στη διαδικασία.