Ο μεγάλος και η μεγαλοσύνη

Περπατώντας μια παρέα παιδιά προς τη μονή του Παντοκράτορος από τα δασικά μονοπάτια του Αθω συζητούσαμε ή μάλλον ακούγαμε τον π. Βασίλειο να μας λέει τα δικά του, τα περίεργα, για τον Ντοστογιέφσκι, λόγου χάρη, που ήταν σεισμός, και για τον Καζαντζάκη, που ήταν αμελητέο, γεωλογικώς τουλάχιστον, φαινόμενο.

Μιλούσε δηλαδή για το «μεγαλείο» της ψυχής και των αξιών, μέσα στη γραφή του καθενός και ήθελε να μας δείξει, παραβολικά μάλλον, τη σύγκριση. Είπε τότε τον έξοχο και ανατρεπτικό για τη δεκαετία του ’80 και όλων των επόμενων δεκαετιών, έκτοτε, για μένα τουλάχιστον, ορισμό του «μεγάλος»: Μεγάλος δεν είναι εκείνος κοντά στον οποίο εσύ νιώθεις μικρός· μεγάλος είναι αυτός κοντά στον οποίο νιώθεις κι εσύ μεγάλος. Πρόκειται για συγκλονιστικό ορισμό που υποδεικνύει το περιεχόμενο της μεγαλοσύνης, αποτελεί μάθημα ζωής, στάση και ισόβιο συμπεριφορά.

Από τότε έχω γνωρίσει μεγάλους πολιτικούς, καλλιτέχνες, οδηγούς, εραστές, συγγραφείς, ερευνητές, επιχειρηματίες, καθηγητές, τραγουδιστές, επαγγελματίες και άλλους που ήταν όλοι τους φρουροί του άπαρτου κάστρου της εικόνας τους. Ορισμένοι την περιφρουρούν αναίσχυντα προβάλλοντάς την με κορδακισμούς και άλλοι την προστατεύουν – λόγω αξίας πολύτιμης μάλλον – με υπερβολική σεμνότητα σε υάλινο – ανωσμωτικό με την κοινωνία – κώδωνα.

Στο μεγαλείο των παραπάνω περιλαμβάνονται πολιτικοί που κατέδωσαν πολιτικούς, οδηγοί που σκότωσαν συνανθρώπους, εραστές που κακοποιούσαν συντρόφους, επαγγελματίες και επιχειρηματίες που χρεοκόπησαν, ερευνητές που δεν έβλεπαν τη μύτη τους, κοινωνιολόγοι που δεν πήγαν ποτέ σε πανηγύρι χωριού και άλλες καρικατούρες. Οι πιο πολλοί είναι οιηματίες μαλακοπίτουρες, που αποδίδουν ιδιαίτερο μεγαλείο στη ζωή τους, η οποία δεν είναι απλώς διαφορετική, αλλά ανώτερη σε σύγκριση με τους ομοτέχνους τους ή άλλους παρακατιανούς.

Οταν, όμως, παίρνουμε πολύ σοβαρά τον εαυτό και το έργο μας και αποδίδουμε οι ίδιοι υψιπετές κύρος στην ύπαρξη και στην εν κοινωνία λειτουργία μας, διολισθαίνουμε σε κάτι λιγότερο από αυτό που έχουμε αναλάβει να κάνουμε, διότι ξεχνάμε όλη τη λάντζα της δουλειάς. Νομίζουμε, λόγω της ακέραιας αυτοαξιολόγησής μας, ότι μπορούμε να έχουμε ιδιωτικό και ανεξέλεγκτο job description, να μην ανταποκρινόμαστε σε καθημερινές απαιτήσεις και ανάγκες των φοιτητών, να μην απαντάμε στα μέιλ τους, να μη βγάζουμε εγκαίρως τις βαθμολογίες τους, να μην παριστάμεθα στην τάξη εν σαρκί, αλλά να επιλέγουμε τις απαγορευμένες διαδικτυακές διδασκαλίες, να λουφάρουμε γενικά σαν αισώπειες αλεπούδες και να μη συμμετέχουμε εθελοντικά σε επιτροπές και στο επαχθές έργο της αυτοδιοίκησης, να μη φερόμαστε με κατανόηση, ευγένεια και δημιουργική αποτελεσματικότητα απέναντι στο φοιτητικό μωσαϊκό συμπεριφορών, που περιλαμβάνει από ντροπαλοσύνη μέχρι αυθάδεια.

Κι αν δεν έχουμε ακούσει τον π. Βασίλειο στα αγιορείτικα μονοπάτια, υπάρχει στην ποιητική παράδοσή μας ο παρωχημένος – για τους αυτοαξιολογούμενους επαγγελματίες ή τρανούς λειτουργούς της χώρας – Κωστής Παλαμάς (1859-1943) να θυμίζει πως «Μεγάλος είσαι και θα πεθάνεις, και θα σε θάψουν και θα σου φτύνει κι ο τιποτένιος κι ο πεχλιβάνης την τρανοσύνη» και να ξέρεις ότι όλο το σάλιο για να σε φτύνουν θα τους το έχεις προσφέρει ο ίδιος αφειδώς.

Ο Κώστας Θεολόγου διδάσκει στο ΕΜΠ και στο ΕΑΠ