Δίκαιη μεταχείριση για τους «Σαϊντού Καμαρά»

Χιλιάδες παιδιά θα μπορούσαν να χωρέσουν στη φωτογραφία με τον Σαϊντού Καμαρά. Οχι μόνο σε αυτή με τους συμμαθητές του στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου, αλλά και στη μεγάλη φωτογραφία με τα χιλιάδες παιδιά σαν και αυτόν, αγόρια και κορίτσια με διαφορετικές ιθαγένειες, αποκομμένα από τις οικογένειές τους, που οι προσφυγικοί δρόμοι τούς οδήγησαν στην Ελλάδα. Οι ασυνόδευτοι ανήλικοι που φθάνουν στα σύνορά μας μέσα από αδιανόητους κινδύνους και μεγάλες κακουχίες είναι η άλλη, πολλές φορές αόρατη, πλευρά του προσφυγικού δράματος και των διεθνών κρίσεων. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή και εθνική νομοθεσία, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εντάσσονται στην κατηγορία των ευάλωτων ατόμων, χρήζουν διεθνούς προστασίας, νομικής και κοινωνικής υποστήριξης, υποδοχής σε δομές φιλοξενίας, αλλά και προστασίας από επιστροφή ή απέλαση. Ωστόσο, είναι η πραγματική ζωή αυτών των ασυνόδευτων ανηλίκων που πολύ συχνά, με σκληρότητα, αποκαλύπτει τη μη δίκαιη μεταχείρισή τους, αλλά και τη φοβική και λανθασμένη μεταναστευτική/προσφυγική πολιτική που εφαρμόζουμε απέναντί τους.

Αυτή η πραγματική ζωή έχει φέρει στο φως περιπτώσεις παρατεταμένης παραμονής ασυνόδευτων ανηλίκων σε αστυνομικά τμήματα μέχρι την παραπομπή τους σε δομές φιλοξενίας (η Ελλάδα έχει καταδικαστεί στο παρελθόν από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για παράνομη κράτηση και απάνθρωπη μεταχείρισή τους), αναποτελεσματικής νομικής προστασίας τους, ακόμα και κινδύνους με το πέρασμά τους στην ενηλικίωση. Γιατί το μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν χιλιάδες ασυνόδευτοι όπως ο Σαϊντού Καμαρά είναι τι θα κάνουν μετά την ενηλικίωσή τους. Προφανώς είναι σημαντικές οι προσπάθειες που έχουν γίνει για τη βελτίωση της ζωής των ασυνόδευτων ανηλίκων στην Ελλάδα, αλλά τα κενά πολιτικής που υπάρχουν προκαλούν σοβαρή διακινδύνευση και ανασφάλεια. Ετσι, την ώρα που πολλαπλασιάζονται στη χώρα τα δίκτυα παροχής υπηρεσιών φροντίδας και φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων 16-18 ετών, οι δομές ημιαυτόνομης διαβίωσης με σκοπό την αυτονόμησή τους και η ένταξή τους στο εκπαιδευτικό σύστημα, η ενηλικίωση προβάλλει ως απειλή απέλασης.

Αυτά τα παιδιά των 18 ετών που στερούνται ξαφνικά την προστασία που είχαν ως ασυνόδευτοι ανήλικοι, είναι οι νεαροί αιτούντες άσυλο που οφείλουν παράλληλα με τα άλλα προβλήματα διαβίωσης να αναζητήσουν εργασία ή να συνεχίσουν τις σπουδές τους και ταυτόχρονα να αποδείξουν ισχυρούς λόγους για την αναγνώριση της ιδιότητας του πρόσφυγα, με περιορισμένες πιθανότητες μετά την αυστηροποίηση της νομοθεσίας το 2021.

Στην πραγματικότητα, με αβέβαιη την έκβαση του ασύλου τους και τον κίνδυνο της απέλασης παρόντα, αυτά τα παιδιά αφήνονται στην «τύχη» τους, δηλαδή στην εκμετάλλευση από κάθε είδους κυκλώματα μαύρης εργασίας, πορνείας, παράνομης διακίνησης αλλοδαπών. Τους μένει ο φόβος της απέλασης ή η «ελπίδα» να διαφύγουν σε άλλη χώρα της ΕΕ για να αναζητήσουν άσυλο. Μια τέτοια πραγματικότητα δεν συνιστά δίκαιη μεταχείριση για τα παιδιά σαν τον Σαϊντού Καμαρά.

Η λύση είναι μία και προφανής: να ρυθμιστούν νομοθετικά οι προϋποθέσεις της υπαγωγής τους στο καθεστώς επικουρικής προστασίας για να μπορούν να ζήσουν νόμιμα στη χώρα. Αυτή θα ήταν μια ουσιαστικά προοδευτική αλλαγή της δικής μας πολιτικής για τη ζωή των «Καμαρά», πέρα από φωτογραφικά στιγμιότυπα.

Ο Θεόδωρος Π. Παπαθεοδώρου είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, πρ. υφυπουργός