Η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας στο προσκήνιο

Υστερα από την υπερδεκαετή οικονομική κρίση αλλά και την πανδημική περιπέτεια, η βιωσιμότητα του υγειονομικού τομέα είναι αμφισβητήσιμη. Η δραματική μείωση των ανθρωπίνων, τεχνολογικών και οικονομικών πόρων και οι διαχρονικές διαρθρωτικές στρεβλώσεις του συστήματος υγείας ενοχοποιούνται για την κρίση νομιμοποίησης της ιατρικής περίθαλψης στη χώρα μας. Στη χώρα μας, το επίπεδο ανεκπλήρωτων αναγκών για ιατρική περίθαλψη είναι σημαντικά μεγαλύτερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, (8,1% έναντι 1,7%). Στο πλαίσιο αυτό, σημειώνονται επίσης μεγάλες ανισότητες ανάμεσα στις ομάδες του πληθυσμού, ώστε οι ανικανοποίητες ανάγκες στο χαμηλότερο εισοδηματικό πεμπτημόριο να είναι 18,1% έναντι 0,9% του υψηλότερου εισοδηματικού κλιμακίου. Η κύρια αιτία αυτού του φαινομένου είναι τα οικονομικά εμπόδια, τα οποία αναφέρονται ως αιτία δυσκολιών στην πρόσβαση από το 7,5% περίπου των πολιτών έναντι 0,9% του μέσου όρου της ΕΕ.

Στην πρόσφατη περίοδο το σύστημα υγείας έχει υποστεί δραματική μείωση της δαπάνης υγείας η οποία πλέον προσεγγίζει το 7,8% του ΑΕΠ έναντι 9,9% της ΕΕ, με συμμετοχή των ιδιωτικών πληρωμών και παραπληρωμών στη συνολική δαπάνη υγείας κατά 35% έναντι 20% αντίστοιχα. Η κατανομή της δαπάνης μεταξύ των διαφόρων δραστηριοτήτων του συστήματος υγείας είναι επίσης εντελώς διαφορετική σε σχέση με το ευρωπαϊκό

πρότυπο και

ερμηνεύει σε κάποιο βαθμό τις υφιστάμενες στρεβλώσεις στην ιατρική περίθαλψη. Ετσι ένα μεγάλο μέρος της δαπάνης δεσμεύεται στη νοσοκομειακή περίθαλψη (44%) και στα φάρμακα και την τεχνολογία (30%) σε σχέση με τις άλλες χώρες της ΕΕ (29% και 18% αντίστοιχα). Αντίθετα η πρωτοβάθμια φροντίδα (23%), η πρόληψη (1,4%) και η μακροχρόνια περίθαλψη (2%) υποχρηματοδοτούνται σε σχέση με τον μέσο όρο της ΕΕ (30%, 2,9% και 17,5% αντίστοιχα).

Τα χαρακτηριστικά αυτά μεγέθη υποδεικνύουν με σαφήνεια ότι το κρίσιμο ζήτημα του υγειονομικού συστήματος συνίσταται στην ισότιμη πρόσβαση, καθώς και στις κοινωνικές ανισότητες που συνδέονται με την υγεία και τις ιδιωτικές πληρωμές και παραπληρωμές που οδηγούν σε καταστροφικές δαπάνες και πτωχοποίηση των νοικοκυριών. Ως εκ τούτου, η κρίση της ιατρικής περίθαλψης στη χώρα είναι πρωτίστως κρίση της πρωτοβάθμιας φροντίδας, δεδομένου ότι είναι πρόβλημα ευχερούς πρόσβασης και αποτελεσματικής διαχείρισης των νοσημάτων και των ασθενών.

Η εμπειρία στη χώρα μας έδειξε, στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, ότι δεν υφίσταται ένα «κυρίαρχο υπόδειγμα» πρωτοβάθμιας φροντίδας. Αντίθετα συνυπάρχουν όλα τα δυνατά σχήματα οργάνωσης και διαχείρισης πρωτοβάθμιας φροντίδας (κέντρα υγείας, πολυϊατρεία, τοπικές μονάδες υγείας και ιδιωτικά ιατρεία) χωρίς συντονισμό και συνεργασία.

Ως εκ τούτου η μεταρρυθμιστική πρόταση για τη συγκρότηση Δικτύων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, ως «οιονεί αγοράς» σε συμβολαιακή βάση στην οποία συνυπάρχουν τα σχήματα του δημόσιου, του κοινωνικού και του ιδιωτικού τομέα, φαίνεται να είναι η μοναδική συναινετική και λυσιτελής θέση. Υπό την επιστημονική διεύθυνση και τον συντονισμό των κέντρων υγείας και των πολυϊατρείων και με σημείο «πρώτης επαφής» τον θεσμό του γενικού οικογενειακού γιατρού.

Η ευθύνη των Δικτύων Πρωτοβάθμιας Φροντίδας περικλείει τη διαχείριση του μικρού κινδύνου, την παρακολούθηση των χρόνιων νοσημάτων, τη συμμετοχή στον προσυμπτωματικό έλεγχο και την ευθύνη παραπομπής των ασθενών. Η στρατηγική αποσκοπεί αφενός στην ενίσχυση της θέσης των πολιτών διαμέσου της ελεύθερης πρόσβασης εναλλακτικών επιλογών οι οποίες κινητοποιούν τον ανταγωνισμό ανάμεσα στους παρόχους και αφετέρου την επίτευξη υποκατάστασης της μη κατάλληλης και δαπανηρής νοσοκομειακής περίθαλψης. Αμφότερες προάγουν την (ιατρική) αποτελεσματικότητα, την (οικονομική) αποδοτικότητα και την (κοινωνική) ισότητα.

Ο Γιάννης Κυριόπουλος είναι ομότιμος καθηγητής Οικονομικών της Υγείας

Ο Κώστας Αθανασάκης είναι επίκουρος καθηγητής Οικονομικών της Υγείας και Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας