Ακροβάτες ανάμεσα σε Δύση και Ανατολή

Οι πολιτικοί συνηθίζουν να συνοψίζουν την αντίδρασή τους στα διλήμματα σε σλογκανάκια. Μπροστά στη νέα σύνθετη γεωπολιτική πραγματικότητα που δημιουργεί ο πόλεμος, για παράδειγμα, οι αρχηγοί των τριών κομμάτων που εκπροσωπούν το 79,5% του ελληνικού εκλογικού σώματος συμφώνησαν πως «είμαστε η Δύση». Σε παρεμφερές συμπέρασμα κατέληξαν και πολιτικοί επιστήμονες. Αφού μελέτησαν τις απόψεις της κοινωνικής πλειοψηφίας για την πουτινική εισβολή σε αντιδιαστολή με τις πεποιθήσεις που διαμόρφωναν την εθνική ψυχή στα μνημονιακά χρόνια, διέγνωσαν μια σχεδόν ταυτοτική πια σύνδεση με τον δυτικό κόσμο. Η ουκρανική κρίση προσφέρει, λοιπόν, μια ευκαιρία για ενδοσκόπηση. Μια ευκαιρία να αναρωτηθούν όλοι πόσο δυτικόφιλοι έχουν, ή δεν έχουν, γίνει οι Ελληνες. Υπάρχουν, όμως, πρόδηλες απαντήσεις σε μια τέτοια διερώτηση;

Στην πρώτη δημοσκόπηση με αντικείμενο τη σύγκρουση, της Κάπα Research, η κοινή γνώμη διάλεξε ξεκάθαρα στρατόπεδο. Το 48% δήλωσε ότι στη διαμάχη Δύσης – Ρωσίας τάσσεται υπέρ της πρώτης, και το 22% υπέρ της δεύτερης – το 47% ζήτησε κιόλας η Ελλάδα να συστρατευθεί με ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και ΕΕ. Βέβαια, 32% καταλόγισε την ευθύνη για τον πόλεμο στον Πούτιν, 28% στους δυτικούς ηγέτες και 35% «και στα δύο μέρη το ίδιο».

Οσο οι μέρες περνούσαν όμως – κι οι συγκρίσεις με τα πιστεύω άλλων ευρωπαϊκών κοινωνιών άρχισαν – η εικόνα θόλωσε. To 60,5% των ερωτηθέντων από την GPO υποστήριξαν την ουδετερότητα και το 36,7% τη συστράτευση με ΝΑΤΟ και ΕΕ – η «τριχοτόμηση» ως προς το ποιος φταίει για τη σύρραξη δεν άλλαξε. Στην έρευνα του Politico, το 60% των Ελλήνων έκρινε «απαράδεκτη» τη ρωσική επίθεση, όταν τα αντίστοιχα ποσοστά στην Ιταλία ήταν 71%, στη Γαλλία 78%, στη Γερμανία 82%, στην Ισπανία 86% και στην Ολλανδία 88%. Το 34% στην Ελλάδα τη χαρακτήρισε «απαράδεκτη αλλά κατανοητή», ενώ την ίδια γνώμη εξέφρασε μόλις το 19% των Ιταλών, το 13% των Γάλλων, το 11% των Γερμανών, το 10% των Ισπανών και το 9% των Ολλανδών.

Αυτή η ακροβασία μεταξύ Δύσης και Ανατολής δεν πέρασε απαρατήρητη από την κυβέρνηση. Παρότι ο Πρωθυπουργός τοποθέτησε χωρίς περιστροφές τη χώρα στη δυτική πλευρά, στο στενό του επιτελείο αναγνωρίζουν ότι αυτή η επιλογή ήταν «εύκολη θεσμικά» – εξαιτίας της συμμετοχής στους υπερεθνικούς δυτικούς οργανισμούς και της θεμελίωσης της δυτικής παράδοσης πάνω στον αρχαιοελληνικό πολιτισμό – και «πολύ πιο δύσκολη στην πολιτισμική και κοινωνική διάσταση» – λόγω των ιστορικών και θρησκευτικών δεσμών Ελλάδας και Ρωσίας.

Οι πιο ρεαλιστές, μάλιστα, δεν τρέφουν αυταπάτες για τις «υπόγειες διαδρομές που συνδέουν τμήματα της κοινωνίας με τη Βαλκανική και τη Ρωσία στο πλαίσιο μιας αντιδυτικής ιδιαιτερότητας που επηρεάζει τις κοινωνικές στάσεις σε μια σειρά θέματα» – το είχε, άλλωστε, δείξει η χαμηλή προσέλευση στα εμβολιαστικά κέντρα πολύ προτού το υπογραμμίσει ο πόλεμος.

Σύμφωνα με έμπειρο δημοσκόπο, πάντως, «δεν βρισκόμαστε στο πιο φιλοδυτικό σημείο της ιστορίας μας». Μια γρήγορη αναδρομή στο αρχείο των γκάλοπ θυμίζει, λέει, πως πριν από το 2010 τα ποσοστά «σύνδεσης» με την ΕΕ ήταν από τα υψηλότερα μεταξύ των πολιτών των κρατών-μελών. «Ο βαθμός δημοφιλίας της Ευρώπης στην Ελλάδα λίγο πριν από την ένταξη στην ΟΝΕ ήταν της τάξεως του 80%, όταν στη Γαλλία κυμαινόταν περί το 50% και στη Μεγάλη Βρετανία κοντά στο 40%», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Στο απόγειο της κρίσης χρέους, από το 2012 έως το 2014, ο ελληνικός φιλευρωπαϊσμός υποχώρησε κατακόρυφα, ενώ από το 2019 ανεβαίνουν και πάλι οι δείκτες του. Το δε ποσοστό εκείνων που τρέφουν αντινατοϊκά συναισθήματα, συμπληρώνει, «δεν έχει μεταβληθεί σημαντικά στην ύστερη Μεταπολίτευση» – ο αντιαμερικανισμός, βέβαια, έχει γίνει χάρη στα Μνημόνια και τη φιλοαμερικανική στάση της κυβερνώσας Αριστεράς ανεπίκαιρος πλέον.

Μια κυβερνητική πηγή δίνει το αποτέλεσμα του συλλογικού μας εγκεφαλογραφήματος πιο περιεκτικά: «Είμαστε, όπως σε πολλά, μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Αλλά με σαφή κλίση προς τα δυτικά».