Ζελένσκι και Θεοδώρα

Ισως ο πρώτος άνθρωπος στην Ιστορία που έκανε revenge porn είναι ο ιστορικός Προκόπιος (560-565 μ.Χ.). Ηταν ο ευνοούμενος του στρατηγού Βελισσάριου αλλά μετά τη στάση του Νίκα το 532 μ.Χ., που έπεσε σε δυσμένεια ο στρατηγός, έχασε και ο Προκόπιος όλα τα προνόμια και τα γούστα – όπως οι ολιγάρχες. Οπότε στο βιβλίο του «Απόκρυφη Ιστορία» κατηγορεί τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α’, αλλά κυρίως τη γυναίκα του Θεοδώρα, η οποία έσωσε τον θρόνο στη στάση του Νίκα πείθοντας τον σύζυγό της ότι πρέπει να μείνει, να πολεμήσει και, αν χρειαστεί,  να πεθάνει ως βασιλιάς, παρά να σβήσει μόνος και κυνηγημένος στην εξορία. Ετσι το πήρε απόφαση ο Ιουστινιανός, νίκησε τους στασιαστές και παρέμεινε στον θρόνο – ο Βελισσάριος ήτανε παράπλευρη απώλεια. Και ο εξοργισμένος, πια, Προκόπιος, για να εκδικηθεί, κατηγορεί τη Θεοδώρα ότι πριν γνωρίσει τον αυτοκράτορα ήταν «ηθοποιός». Επιπλέον ότι ήταν «εταίρα» που έκανε παρτούζες κι έδινε δημόσιες παραστάσεις αφήνοντας σπυριά στάρι πάνω στο αιδοίο της που άφηνε να το τσιμπούν χήνες – και άλλα γαργαλιστικά. (Αν μιλούμε για εκδικητική πορνογραφία.)

Το πιο σημαντικό και επίκαιρο όμως είναι πως ο Προκόπιος δεν δέχεται ότι μια «ηθοποιός» μπορεί να γίνει αυτοκράτειρα – κι όμως η Θεοδώρα υπήρξε από τις πιο σημαντικές βασίλισσες, κι όχι μόνο γιατί έσωσε τον θρόνο στη στάση του Νίκα, αλλά και για πολλές πολιτικές που εφάρμοσε στην αυτοκρατορία υπέρ των γυναικών και των κατώτερων τάξεων. Υπήρχε από τότε, αλλά και πριν, από τον Πλούταρχο, η προκατάληψη με τους ηθοποιούς (ειδικά τους κωμικούς), που συνεχίζεται μέχρι τον Ζελένσκι της Ουκρανίας, ο οποίος, ωστόσο, απέδειξε όχι μόνο πως είναι ηγέτης πρώτης γραμμής και έτοιμος να κάνει την υπέρτατη θυσία. Διότι εκεί φαίνονται οι πραγματικά μεγάλοι: ενώπιον του τέλους. Και να δούμε πώς θα ξηγηθεί ο ρώσος τζουντόκα όταν έρθει η δική του ώρα – τώρα μάλλον κρύβεται επιμελώς, κυρίως από τους δικούς του. Ο Ζελένσκι, όμως, ξαποφάσισε το κεφάλι του, κι όταν γίνει αυτό, κανείς αλαζονικός μουζίκος δεν μπορεί να σε νικήσει, ακόμα και αν ηττηθείς. Θα είναι μια «ήττα εν ωραιότητι».

Υπ’ αυτή την άποψη, ο ουκρανός πρόεδρος-ηθοποιός αμφισβητεί με μια έννοια και τον Κωνσταντίνο Καβάφη για το γνωστό ποίημά του «Ο βασιλεύς Δημήτριος» που βασίζεται στο απόσπασμα του Πλουτάρχου για τον Δημήτριο τον Πολιορκητή, το οποίο λέει «Ωσπερ ου βασιλεύς, αλλ’ υποκριτής, μεταμφιέννυται χλαμύδαν φαιάν αντί της τραγικής εκείνης και διαλαθών υπεχώρησεν». Θυμίζω ότι ο Καβάφης γράφει:

«Σαν τον παραίτησαν οι Μακεδόνες / κι απέδειξαν πως προτιμούν τον Πύρρο / ο βασιλεύς Δημήτριος (μεγάλη είχε ψυχή) καθόλου – έτσι είπαν – / δεν φέρθηκε σαν βασιλεύς. Επήγε /

κι έβγαλε τα χρυσά φορέματά του / και τα ποδήματά του πέταξε / τα ολοπόρφυρα. Με ρούχ’ απλά / ντύθηκε γρήγορα και ξέφυγε. / Κάμνοντας όμοια σαν ηθοποιός / που όταν η παράστασις τελειώσει / αλλάζει φορεσιά κι απέρχεται».

Ο μέγας Αλεξανδρινός ίσως δεν σκέφτηκε την πιθανότητα να βρεθεί κάποιος και βασιλιάς και ηθοποιός, ταυτόχρονα, μπροστά σε ανάλογο δίλημμα. Κι όμως στην περίπτωση της Ουκρανίας ο πρόεδρος είναι και ηθοποιός, και μάλιστα διάσημος κωμικός (αν και είχε σπουδάσει νομικά) και εξελέγη δημοκρατικά ηγέτης της χώρας του. Και αφού ήταν μαθημένος να αλλάζει και ρούχα και πρόσωπα ως θεατρίνος, θα ήτανε πιο εύκολο γι’ αυτόν, όταν ήρθαν τα υπέρτατα ζόρια και η Πουτινική άρκτος βρυχιότανε απ’ έξω, να σηκωθεί και να φύγει μεταμφιεσμένος – όπως του πρότειναν διάφοροι ηγέτες που νοιάζονταν γι’ αυτόν. Αλλά εκείνος, χωρίς κομπασμούς, προτίμησε να σταθεί όρθιος στα κρημνά της αρετής, να μείνει στις επάλξεις ως το τέλος, απαρασάλευτος, λιτός, χωρίς μεγαλοστομίες, με βαθιά ενσυναίσθηση και ταπεινότητα. Ηρωικός.

Η ανυπέρβλητη στάση του Ζελένσκι ήταν εκείνο που δεν υπολόγισε η ρωσική άρκτος – ένας μεγάλος στρατηγός είπε πως, όσο και να το έχεις υπολογίσει, ποτέ δεν ξέρεις πώς θα εξελιχθεί μια μάχη. Οντως, παρά τις όποιες προβλέψεις, τα πάντα κρίνονται μέσα στο γήπεδο. Αλλά «οι μάγοι – οι πληρωμένοι – της αυλής» και το παραλήρημα της ισχύος οδηγούν συχνά σε αυταπάτες και το απρόβλεπτο αίφνης αναφαίνεται και αλλάζει τα προ-αποφασισμένα ωροσκόπια. (Ο Πούτιν δεν κατάλαβε γρι από Ντοστογιέφσκι;).

Κι έτσι συνέβη: η ηρωική στάση του ουκρανού προέδρου ξεφτίλισε όλα τα στοιχήματα και γελοιοποίησε τις καγκεμπίτικες, μηχανιστικές προβλέψεις: ενέπνευσε τους Ουκρανούς που εκτός του ότι βιολογικά είναι ένας έξοχα όμορφος λαός, είναι και απαράμιλλα αξιοπρεπής και περήφανος: με τη θυσιαστική αντίστασή του τείνει να δείξει πως μάλλον η αρκούδα είναι λούτρινη.

Ο γραφικός Μπολσονάρου σε στυλ Προκόπιου έψεξε στην αρχή τον Ζελένσκι γιατί ήταν «κωμικός ηθοποιός». Τώρα τι λέει; (Θα τον δούμε κι αυτόν όταν φτάσει η ώρα.) Δηλαδή τι δουλειά πρέπει να κάνει προηγουμένως ένας πρόεδρος ώστε να είναι κατάλληλος για το αξίωμα; Υπάρχει σχετική λίστα επαγγελμάτων; (Ωριλά, δικηγόρος, ψυκτικός, διακοσμητής, χειρουργός σαν τον Πολάκη, οδηγός λεωφορείου σαν τον Μαδούρο, χαφιές της KGB, ή της Στάζι, κομμωτής, αρχιτέκτων;). Μην ξεχνούμε πως και ο λαμπρός Κωνσταντίνος Καραμανλής ήταν ένας επαρχιακός δικηγόρος, ενώ ο ηθοποιός Ρέιγκαν αποδείχτηκε ως ένας από τους καλύτερους προέδρους των ΗΠΑ. Γι’ αυτό και οι έλληνες σοφοί έλεγαν το «αρχή άνδρα δείκνυσι». Εκεί σε θέλω, κάβουρα.

Ετσι ήρθε κι ο ουκρανός πρόεδρος την κατάλληλη στιγμή κι ένας λαός να κάνουν τη διαφορά. Τους είχαμε ανάγκη αυτή την εποχή της μικρο-ιδιοτέλειας, της ψηφιακής μιζέριας και του αριστοκρατικού δικαιωματισμού. Ιδίως ο Ζελένσκι ήρθε να μας ξαναθυμίσει τα βασικά, τα αλύγιστα, τα αρχετυπικά: πατρίδα, δημοκρατία, ελευθερία. Κυρίως, δε, πως η υψηλή πολιτική δεν είναι η τέχνη του εφικτού, αλλά του ευγενούς, απελπισμένου ανέφικτου που κάνει τα πάντα εφικτά.